Boşanmada Aile Konutu Şerhi 2026: TMK 194 Kapsamında Haklar, Şerh Nasıl Konulur ve Hukuki Süreç

Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Aile Konutu Şerhi Nedir?

Aile konutu şerhi; eşlerin birlikte yaşadıkları konutun, tapu kütüğüne malik olmayan eş adına işlenen ve mülkiyet hakkını sınırlandıran özel bir şerhdir. Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi bu hakkı düzenlemiş; eşlerden birinin diğerinin açık rızası olmaksızın aile konutunu devredemeyeceğini, üzerindeki hakları kısıtlayamayacağını ya da kira sözleşmesini feshedemeyeceğini hükme bağlamıştır.

Büromuzda sıkça karşılaştığımız bir durum şudur: Eşlerden biri, boşanma davası açılmadan ya da aile içi kriz döneminde konutu üçüncü bir kişiye satmakta, diğer eş ise evi kaybetmemek için hukuki yollara başvurmak zorunda kalmaktadır. İşte bu noktada aile konutu şerhi, mülk sahibi olmayan eşin elindeki en güçlü önleyici araçtır.

TMK Madde 194: Yasal Dayanak

Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi şu hükmü içermektedir:

• Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.
• Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmaksızın rızası reddedilen eş, hâkimden bu konuda izin isteyebilir.
• Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz üzerine eşlerden birinin istemiyle tapu kütüğüne şerh verilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihadına göre (2. HD), TMK 194/1’deki eşlerin fiil ehliyetine getirilen sınırlama; şerhin tapu kaydına işlenmiş ya da işlenmemiş olmasından bağımsız olarak doğrudan kanundan doğmaktadır. Yani şerh olmasa dahi, rızasız yapılan satış işlemi geçersizdir.

Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?

Şerh için hangi belgeler gereklidir?

Şerh talebi için tapu müdürlüğüne aşağıdaki belgelerle başvurulması yeterlidir; hâkim kararı gerekmez:

1. Nüfus cüzdanı / kimlik belgesi
2. Evlilik cüzdanı veya nüfus kayıt örneği
3. Taşınmazın tapu bilgileri (ada, parsel, il/ilçe)
4. Taşınmazın gerçekten aile konutu olarak kullanıldığını gösterir beyan (dilekçe)

Başvuru, eşin bizzat tapu müdürlüğüne giderek ya da e-Devlet aracılığıyla yapılabilmektedir. Herhangi bir harç veya mahkeme aşaması gerektirmemesi, bu yolu oldukça pratik kılmaktadır.

Şerh koydurmak için malik olmak şart mı?

Hayır. Şerh hakkı, taşınmazın tapu kaydında malik görünmeyen eşe tanınmaktadır. Hatta bu şerhin temel amacı da maliki olmayan eşi korumaktır. Uygulamada görüyoruz ki pek çok çift; tapu yalnızca eşlerden birine ait olmasına karşın yıllarca birlikte aile konutu olarak kullandıkları evden bu yolla korunabilmektedir.

Boşanma Sürecinde Aile Konutu Şerhinin Önemi

Boşanma davası açıldıktan sonra dahi şerh koydurmak mümkündür; ancak tedbir kararıyla birlikte değerlendirilmelidir. Boşanma davası sürerken eşlerden birinin evi satmaya çalıştığını tespit eden diğer eş iki yola başvurabilir:

• Şerh talebi: Tapu müdürlüğüne doğrudan başvuru ile şerh işlemi
• İhtiyati tedbir talebi: Boşanma mahkemesinden taşınmazın devrini engelleyen tedbir kararı alınması

İkisi birlikte kullanıldığında en güçlü koruma sağlanmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2024/8832 E., 2025/3201 K. sayılı kararında da vurgulandığı üzere, boşanma davasının kesinleşmesiyle birlikte aile konutu şerhinin hükümsüz kalabileceğine dikkat edilmesi ve bu süreçte ayrıca ihtiyati tedbir alınması tavsiye edilmektedir.

Şerhe Rağmen Yapılan Satışın Hukuki Sonuçları

TMK 194 gereğince rızası alınmadan yapılan satış işlemi kesin hükümsüzdür; üçüncü kişinin iyi niyetli olup olmadığına bakılmaksızın iptal edilebilir. Yargıtay bu konuda tutarlı bir şekilde şu ilkeyi benimsemiştir: Malik olmayan eşin, aile konutunda ayni bir hakkı bulunmasa da şahsi bir hakkı mevcuttur ve bu hak, taşınmazı devralan üçüncü kişiye karşı ileri sürülebilir.

İptal davası, aile mahkemesinde açılır; görevli mahkeme davalının ikametgahındaki aile mahkemesidir. Dava açma süresi; işlemi öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halükârda işlem tarihinden itibaren 10 yıldır.

Aile Konutu Şerhi Ne Zaman Kaldırılır?

Şerh aşağıdaki hallerde tapu sicilinden silinir:

• Her iki eşin birlikte noterde ya da tapu müdürlüğünde talepte bulunması
• Mahkeme kararı ile şerhin kaldırılması
• Boşanma kararının kesinleşmesi (evlilik birliği sona erdiğinden şerh hükümsüz kalır)
• Eşin ölümü

Boşanma kararının kesinleşmesinin ardından şerhin kendiliğinden kalktığını hatırlattığımızda, müvekkillerimizin çoğu bu durumu bilmediğini fark etmektedir. Bu nedenle boşanma sürecinde konutun korunması için tedbir kararı almak ayrıca önem taşımaktadır.

İstanbul’da Aile Konutu Şerhi Uygulaması

İstanbul’da, özellikle Kadıköy, Şişli, Beşiktaş ve Bakırköy gibi merkezi ilçelerde gayrimenkul değerlerinin yüksek olması nedeniyle boşanma süreçlerinde aile konutuna yönelik uyuşmazlıklar sıkça karşımıza çıkmaktadır. Eşlerden birinin konutu hızla elden çıkarmaya çalıştığı durumlarda zaman kritik bir faktördür; bu nedenle hukuki destek almak acil bir adımdır.

Mahkeme süreçleri için boşanmada mal paylaşımı hakkındaki kapsamlı rehberimizi de incelemenizi öneririz.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Aile konutu şerhi kira sözleşmesini de etkiler mi?

Evet. TMK 194 yalnızca satışı değil, kira sözleşmesinin feshini ve konut üzerindeki tüm hakların sınırlandırılmasını da kapsar. Kiracı olan eşin sözleşmeyi diğerinin rızası olmaksızın feshetmesi durumunda bu fesih geçersiz sayılır. Uygulamada özellikle kiralık konutta yaşayan ailelerde bu kural eşleri korumaktadır.

Malik olan eş şerhe itiraz edebilir mi?

Şerhin kaldırılması için malik eşin tek taraflı itirazı yeterli değildir; ya her iki eşin rızası ya da mahkeme kararı gerekmektedir. Malik eş, evin artık aile konutu niteliği taşımadığını kanıtlarsa (ayrı ikametgah, fiilen ayrılık gibi) şerhin kaldırılması için dava açabilir.

Aile konutu şerhi ile ihtiyati tedbir arasındaki fark nedir?

Aile konutu şerhi kanundan doğan bir hak olup hâkim kararı aranmaksızın tapu müdürlüğüne başvurularak tescil ettirilir. İhtiyati tedbir ise dava sürecinde mahkemeden talep edilir ve ek güvence sağlar. Boşanma süreçlerinde her ikisinin birlikte kullanılması tavsiye edilmektedir.

Boşanma davası açılmadan önce şerh koydurulabilir mi?

Evet. Aile konutu şerhi için boşanma davası açılmış olması şart değildir. Evlilik devam ettiği sürece eşlerden her biri bu hakkı kullanabilir. Özellikle aile içi kriz dönemlerinde, evlilik birliği sürmekle birlikte gerginlik yaşandığında önleyici tedbir olarak şerh koydurulması hukuki açıdan isabetlidir.

Şerh konan konut kiraya verilebilir mi?

Şerh konmuş konuta kira sözleşmesi yapılabilir; ancak sözleşmenin feshi veya sözleşmede köklü değişiklik yapılabilmesi için diğer eşin rızası gerekmektedir. Kira sözleşmesi kurulması bakımından ise Yargıtay içtihadı, eşin önceden rıza vermiş sayılabileceği halleri ayrıca değerlendirmektedir.

Aile konutu şerhi ve boşanma sürecinde mülkiyet haklarınızın korunması için evlilik sözleşmesi ve mal rejimi hakkındaki yazımıza da göz atabilirsiniz.

Yasal dayanaklar için mevzuat.gov.tr ve Yargıtay resmi sitesi üzerinden güncel içtihatlara ulaşabilirsiniz.