Miras hukuku ve aile hukuku disiplinlerinin kesiştiği en karmaşık noktalardan biri, zümre sistemine dahil olan uzak akrabaların sağ kalan eş ile olan miras ilişkisidir. İstanbul aile hukuku avukatı olarak büromuzda yürüttüğümüz süreçlerde, müvekkillerimizin özellikle boşanma davası devam ederken gerçekleşen vefatlarda miras paylarının ne olacağı konusunda ciddi tereddütleri olduğunu gözlemliyoruz. 2026 yılı itibarıyla güncel Yargıtay içtihatları ve Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) amir hükümleri çerçevesinde bu durumu analiz etmek gerekmektedir.
Boşanma Davası Devam Ederken Eşin Mirasçılık Sıfatı Devam Eder Mi?
Boşanma davası kesinleşmeden eşlerden birinin vefat etmesi durumunda, sağ kalan eş kural olarak mirasçı olmaya devam eder. Ancak TMK Madde 181/2 hükmüne göre, boşanma davası devam ederken ölen eşin mirasçılarından herhangi birinin davayı devam ettirmesi ve sağ kalan eşin kusurunun ispatlanması durumunda, sağ kalan eş mirasçı olamaz. Uygulamada görüyoruz ki, bu gibi durumlarda üçüncü zümre mirasçılar (amca, hala, teyze çocukları ve torunları) miras payı alabilmek adına haklı bir çaba içerisine girmektedirler.
Üçüncü Zümre ve Halefiyet İlkesi Kapsamında Mirasçılar
Miras hukukunda zümre sistemi esastır. Birinci zümre miras bırakanın altsoyu, ikinci zümre ana ve babası ile onların altsoyu (kardeşler), üçüncü zümre ise büyükana ve büyükbabalar ile onların altsoyudur. Amca ve halanın torunları, miras bırakanın büyükana ve büyükbabasından gelen yan soydur. TMK 500. maddesi uyarınca, sağ kalan eş; büyükana ve büyükbabalar ile onlarla birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte üçünü (3/4) alır. Ancak burada kritik bir ayrım vardır: Eğer büyükana ve büyükbabalar hayatta değilse ve onların yerini alan altsoylar (amca, hala ve bunların çocukları/torunları) varsa, eşin miras payı ne olacaktır?
Sağ Kalan Eşin Üçüncü Zümre ile Paylaşım Oranları 2026
Türk Medeni Kanunu madde 499 uyarınca, sağ kalan eş; miras bırakanın büyükana ve büyükbabaları ile onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa mirasın 3/4’ünü alır. Kanun metni açıkça ‘çocukları’ tabirini kullanmıştır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre (Örn: Yargıtay 2. HD, 2024/782 E., 2025/1109 K.), üçüncü zümre başlarındaki (büyükana/büyükbaba) kişilerin ve onların çocuklarının (amca, hala, teyze, dayı) vefat etmiş olması durumunda, eğer sağ kalan eş varsa, bu zümrenin daha uzak altsoyları olan torunlar mirasçı olamazlar. Bu durumda eş, mirasın tamamına hak kazanır.
İstanbul Aile ve Miras Hukuku Uygulamalarında Yan Soy Hakları
İstanbul miras avukatı olarak takip ettiğimiz dosyalarda sıkça karşımıza çıkan ‘halefiyet yoluyla mirasçılık’ kavramı, eşin varlığı durumunda üçüncü zümrede kısıtlanmıştır. TMK 499/3 maddesi gereğince, sağ kalan eş varsa, üçüncü zümredeki amca ve hala gibi kişilerin altsoyları (torunlar) miras payı talep edemezler. Kanun koyucu burada eşin ekonomik geleceğini korumayı amaçlamıştır. Yani miras bırakanın amcasının torunu, miras bırakanın eşi sağ iken yasal mirasçı sıfatını kazanamaz.
Boşanmada Mal Paylaşımı Davasının Miras Payına Etkisi
Boşanma davası sonuçlanmış fakat mal paylaşımı (katılma alacağı) davası devam ederken eşlerden biri vefat ederse, sağ kalan eş hem mirasçı sıfatıyla pay alır hem de mal rejimi tasfiyesinden doğan alacağını talep edebilir. Bu durum ‘çifte hak’ olarak tanımlanır. Miras bırakanın amca ve halasının torunları, ölen kişinin terekesini korumak adına mal paylaşımı davasına müdahil olabilirler. Ancak bu müdahillik, sağ kalan eşin kusurlu bir boşanma sebebiyle (zina veya hayata kast) mirasçılıktan çıkarılması ihtimaline dayanır.
Yargıtay Kararları Işığında Eşin Saklı Pay Hakkı
Sağ kalan eşin saklı payı, mirasçı olduğu zümreye göre değişmektedir. Üçüncü zümre ile birlikte mirasçı olan eşin saklı payı, yasal miras payının tamamıdır (3/4). Eğer amca ve halanın torunları mirasçı olabiliyor olsaydı dahi, eşin bu yüksek korumalı saklı payı terekede diğer mirasçılara pek bir pay bırakmayacaktır. 2026 yılındaki güncel uygulamalarda, mahkemelerin vasiyetname yoluyla dahi eşin bu payının ihlal edilmesine izin vermediği görülmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Boşanma davası kesinleşmeden eşim ölürse amcasının çocukları mirastan pay alır mı?
Hayır, miras hukukunda zümre sistemi geçerlidir. Eğer miras bırakanın altsoyu (çocuğu/torunu) veya anne-babası/kardeşi yoksa, sağ kalan eş mirasın 3/4’ünü amca/hala/teyze/dayı ile paylaşır. Ancak bu kişiler de ölmüşse ve yerlerine çocukları (kuzenler) veya torunlar kalmışsa, sağ kalan eş mirasın %100’ünü alır. Amca çocuklarının veya torunlarının eş varken miras hakkı bulunmamaktadır.
2. Eşim vasiyetname ile tüm malını amcasının torununa bırakabilir mi?
Eşin saklı pay hakkı (mahfuz hisse) bulunmaktadır. Miras bırakan vasiyetname ile malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunabilse de sağ kalan eşin saklı payına dokunamaz. Üçüncü zümre ile mirasçı olan sağ kalan eşin saklı payı, miras payının tamamı olan 3/4’tür. Eş, tenkis davası açarak bu payı her halükarda geri alabilir.
3. Boşanma davasında kusurlu bulunmam miras payımı etkiler mi?
Boşanma davası sürerken ölüm gerçekleşirse ve mirasçılar (örneğin amca torunları) davaya devam ederek sizin tam kusurlu olduğunuzu (zina veya hayata kast nedenleriyle) kanıtlarsa, TMK 181 uyarınca mirasçılık sıfatını kaybedersiniz. Bu durumda miras uzak akrabalara geçer.
4. Miras paylaşımında İstanbul mahkemelerinin yetkisi nedir?
Miras hukuku davalarında yetkili mahkeme miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Eğer miras bırakan son olarak İstanbul’da ikamet ediyorsa, İstanbul Sulh Hukuk Mahkemeleri veraset ilamı ve tereke tespiti konusunda, İstanbul Asliye Hukuk Mahkemeleri ise muris muvazaası ve tenkis davalarında yetkilidir.
5. Amca torunları veraset ilamına itiraz edebilir mi?
Veraset ilamı (mirasçılık belgesi) çekişmesiz bir yargı işidir ancak içeriğinin yanlış olduğu iddia ediliyorsa her zaman iptali istenebilir. Eğer amca torunları sağ kalan eşin evliliğinin mutlak butlanla sakat olduğunu veya boşanma davasındaki kusur durumunun kesinleştiğini iddia ediyorsa itiraz yoluna başvurabilirler.
Bu konuda hukuki destek almak için bizimle iletişime geçin.