İstanbul, Türkiye’de yaşayan yabancı uyruklu nüfusun en yoğun olduğu şehirdir. Farklı ülkelerden gelen eşlerin evliliği sona erdiğinde en çok sorulan soru şudur: “Eşim yabancı uyruklu, ben Türkiye’de yaşıyorum, boşanma davasını nerede ve nasıl açarım?” Bu yazıda, yabancı uyruklu eşten boşanma davasının yetki kurallarını, uygulanacak hukuku, süreç işleyişini ve Yargıtay’ın güncel yaklaşımını adım adım ele alıyoruz.
Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Türk mahkemelerinin yabancılık unsuru taşıyan davalardaki milletlerarası yetkisi, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun (MÖHUK) 40. maddesi gereğince iç hukukun yer itibariyle yetki kurallarına göre belirlenir. Boşanma davasında bu kural, Türk Medeni Kanununun 168. maddesine götürür bizi: yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Pratikte bu şu anlama gelir:
- Her iki eş de Türkiye’de yaşıyorsa: yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturulan yerdeki aile mahkemesi yetkilidir. İstanbul’da yaşıyorsanız dava İstanbul’daki aile mahkemelerinde görülür.
- Yabancı uyruklu eş Türkiye dışındaysa: Türk uyruklu eşin Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesi yeterlidir; karşı tarafın Türkiye’de bulunması şart değildir.
- İki yabancı uyruklu eş Türkiye’de yaşıyorsa: TMK m.168 gereği birlikte oturdukları yer mahkemesi davaya bakar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yıllardır Türkiye’de yaşayan yabancı çiftlerin davasında Türk mahkemelerinin yetkisini bu temelden kabul etmektedir.
Davacı Türk vatandaşı değilse ve tarafların Türkiye ile hiçbir bağı yoksa, Türk mahkemelerinin yetkisi sınırlı hale gelebilir. Ancak İstanbul’da çalışıp yaşayan, çocukları Türkiye’de okuyan veya evliliği Türkiye’de kurulmuş çiftlerde yetki sorunu genellikle ortaya çıkmaz.
Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır? MÖHUK m.14 Kademeli Sıralaması
Yetki belirlendikten sonra ikinci soru, davanın hangi ülkenin maddi hukukuna göre çözüleceğidir. Yabancıların boşanmasında bu sorunun cevabı MÖHUK m.14’tedir ve hakim bu kuralı re’sen uygular (MÖHUK m.2/1). Kural kademeli işler:
| Sıra | Durum | Uygulanacak Hukuk |
|---|---|---|
| 1 | Eşlerin müşterek vatandaşı aynı ülkede | Müşterek milli hukuk |
| 2 | Ayrı vatandaşlıkta iseler müşterek mutad mesken varsa | Mutad mesken hukuku |
| 3 | Müşterek mutad mesken de yoksa | Türk hukuku |
Mutad mesken, eşlerin sürekli ve düzenli biçimde yaşadıkları yerdir. İstanbul’da yıllardır oturuyor, çalışıyor, çocuklarınızı buradaki okula veriyorsanız mutad meskeniniz Türkiye’dir ve boşanma sebepleri Türk hukukuna — yani TMK’daki boşanma hükümlerine — göre değerlendirilir.
MÖHUK m.14’ün kapsamı yalnızca boşanma sebebiyle sınırlı değildir: boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri (m.14/2), velayet ve velayete ilişkin sorunlar (m.14/3) aynı kademeli sisteme tabidir. Buna karşılık dava süresindeki geçici tedbir taleplerine her zaman Türk hukuku uygulanır (m.14/4). Yani yabancı uyruklu eşe karşı Türkiye’de açtığınız davada tedbir nafakası, çocukla kişisel ilişki ve ara karar taleplerinizi Türk hukukuna dayandırırsınız.
Önemli bir pratik nokta: müşterek milli hukuk yabancı hukuksa ve hakim bu hukukun içeriğini tüm araştırmalara rağmen tespit edemezse, Türk hukuku uygulanır. Yargıtay, yabancı hukukun araştırılmadan doğrudan Türk hukukuna geçilmesini bozma sebebi saymaktadır; somut olayda müşterek milli hukuk Suriye hukuku olan tarafların davasında, bu hukuk araştırılmadan hüküm kurulmasını bu nedenle bozan kararlar mevcuttur.
Yabancı Uyruklu Eşten Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Mümkün mü?
Türk mahkemesinde görülen davada uygulanacak hukuk Türk hukuku ise, yabancı uyruklu eşten boşanma biçimi Türk çiftlerden farksızdır:
- Anlaşmalı boşanma (TMK m.166/3): Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşler birlikte başvurabilir ya da bir eş diğerinin davasını kabul edebilir. Mali sonuçlar ve çocukların durumu bir protokolle düzenlenir; hakim huzurunda yapılan beyanı uygun bulur ve protokolü tasvip ederse boşanmaya karar verilir. Yabancı uyruklu eş Türkçe bilmiyorsa beyan için tercüman görevlendirilir; protokolün tercümesi de dosyaya sunulmalıdır.
- Çekişmeli boşanma (TMK m.166/1): Anlaşma sağlanamıyorsa, evlilik birliği temelinden sarsılmışsa ve eşlerden biri kusuru nedeniyle diğerleri için çekilmez hale gelmişse hakim boşanmaya karar verebilir. Kusur tespiti, tazminat ve nafaka talepleri de bu davada birlikte karara bağlanır.
Uygulanacak hukuk yabancı hukuksa — örneğin her iki eş de aynı yabancı ülkenin vatandaşıysa — boşanma sebepleri o ülkenin hukukuna göre belirlenir. Hakim, yetkili yabancı hukukun muhtevasının tespitinde tarafların yardımını isteyebilir (MÖHUK m.2/2). Yabancı hukukun uygulanacak hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa o hüküm uygulanmaz (MÖHUK m.5).
Yargıtay Kararı: Butlan Sebebi Varken Bile Boşanma Davası Esastan İncelenir
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2026 tarihli ve E.2025/5548, K.2026/4435 sayılı kararı, yabancıların boşanması alanında güncel ve yol gösterici bir içtihattır. Kararda davacı kadın Mısır, davalı erkek Suudi Arabistan vatandaşıdır; çift 2012’den beri Türkiye’de yaşamaktadır.
Daire öncelikle uygulanacak hukuku MÖHUK m.14’ten hareketle belirlemiş, tarafların ortak milli hukuku bulunmadığından ve ortak mutat meskenlerinin Türkiye olduğundan hareketle Türk hukukunun uygulanması gerektiğini kabul etmiştir. Ardından asıl önemli tespitine geçmiştir: evliliğin Türk hukukuna göre mutlak butlan sebebi (başkasıyla evlenme, TMK m.156) taşıması, butlan kararı verilmedikçe evliliği kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Hakim butlanı re’sen gözetemez; mutlak butlanla evlenmenin iptaline yönelik dava açılmamışsa, açılmış bulunan boşanma davasının esastan incelenmesi gerekir.
İlk derece mahkemesinin davayı usulden reddi yerine esastan incelemesi gerektiğini belirten Daire, kararı oy çokluğuyla bozmuştur. Bu kararın pratik sonucu şudur: yabancı unsurlu evlilikte evliliğin geçerliliğine ilişkin şüpheler dahi olsa, eş boşanma davasıyla evliliği sona erdirebilir; usulden ret gerekçesi olarak butlan öne sürülemez.
Eş Yurt Dışındaysa Dava Nasıl Yürür? Tebligat, Vekalet, Duruşma
Yabancı uyruklu eş Türkiye’de bulunmuyorsa süreç şu şekilde işler:
- Dilekçe ve harç: Dava, yetkili aile mahkemesine dilekçe ve ekleriyle açılır; mükerrer olmayan nüshalar karşı tarafa tebliğ edilmek üzere sunulur.
- Yurt dışına tebligat: Karşı tarafın yurt dışındaki adresine tebligat, Türkiye ile ilgili ülke arasındaki hukuki işbirliği çerçevesinde yapılır. Bu aşama, ilgili ülkenin süreçlerine bağlı olarak aylar sürebilir; sürecin başında bu süreyi hesaba katmak gerekir.
- Vekaletname: Yurt dışındaki eş avukat vekil edecekse, vekaletnamenin Türkiye Cumhuriyeti konsolosluklarınca düzenlenmesi veya Apostil tasdiki ile tercümesi gerekir.
- Duruşma ve beyan: Boşanma davasında hakimin eşleri bizzat dinlemesi esastır. Yurt dışındaki eş duruşmaya katılmıyorsa, hakkındaki deliller ve dosyadaki diğer beyanlar üzerinden hüküm kurulur.
Anlaşmalı boşanmada her iki eşin de hakim huzurunda beyanda bulunması şarttır. Yurt dışında yaşayan eş için bu, planlama gerektirir: duruşma günü gelmeden seyahat planının yapılması süreci ciddi biçimde kısaltır.
İstanbul’da Yabancı Boşanma Davası: Dikkat Edilecek Noktalar
İstanbul’da yaşayan yabancı çiftler veya yabancı eşli Türk vatandaşları için pratik öneriler şunlardır:
- Mutad mesken kanıtını erken toplayın: Kira kontratı, ikamet izni adresi, okul kayıtları, SGK servisleri gibi belgeler Türkiye’deki mutad meskeni ve dolayısıyla uygulanacak hukuku belirler. Anlaşmazlık çıkarsa bu belgeler dosyanın bel kemiğidir.
- Yabancı dil belgelerini tercümelettirin: Yurt dışında kurulmuş evlilikler için evlilik cüzdanının apostilli tercümesi, yabancı nüfus kayıtları ve iletişim delillerinin yeminli tercümesi dava öncesi hazırlanmalıdır.
- Çocuk ve nafaka taleplerini ilk dilekçede ileri sürün: Velayet, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve maddi-manevi tazminat talepleri davanın açıldığı anda ileri sürülmezse sonradan ek dilekçe ve ek harç gerekebilir.
- Yabancı boşanma kararının tanınması ihtiyacını düşünün: Türkiye’de alınan boşanma kararının eşin vatandaşı olduğu ülkede de geçerli olması için o ülke hukukunda ayrı tanıma süreci gerekebilir. Türk mahkemesi kararı Türkiye’de geçerliyken, yurt dışındaki sonuçları ülkeye göre değişir.
Sık Sorulan Sorular
Yabancı uyruklu eşim Türkiye’de hiç bulunmadı, yine de Türk mahkemesinde boşanabilir miyim?
Evet. TMK m.168 ve MÖHUK m.40 birlikte değerlendirildiğinde, davacı eşin Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesi davaya bakabilir; davalının Türkiye’de bulunması yetki şartı değildir. Davalıya yurt dışına tebligat yapılır ve süreç ilgili ülkenin tebligat kanalları üzerinden yürütülür. Burada dikkat edilmesi gereken nokta tebligatın süresidir; bazı ülkelerde bu aşama aylar sürebilir ve duruşma takvimi buna göre planlanır.
Eşimle farklı ülkelerin vatandaşlarıyız, hangi ülkenin boşanma kuralları geçerli olur?
MÖHUK m.14/1’e göre önce eşlerin müşterek milli hukukuna bakılır; farklı vatandaşlıklarda eşlerin birlikte ve düzenli yaşadığı yer olan müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. İstanbul’da birlikte yaşıyorsanız mutad meskeniniz büyük olasılıkla Türkiye’dir ve boşanma TMK hükümlerine göre gerçekleşir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin E.2025/5548, K.2026/4435 sayılı kararında da yıllardır Türkiye’de yaşayan farklı uyruklu eşler hakkında bu mantıkla Türk hukuku uygulanmıştır.
Yabancı uyruklu eşten anlaşmalı boşanma yapılabilir mi?
Yapılabilir. Uygulanacak hukuk Türk hukuku ise TMK m.166/3’ün şartları — bir yıllık evlilik süresi, birlikte başvuru veya davanın kabulü, hakim huzurunda beyan ve hakimce uygun bulunan bir protokol — yabancı uyruklular için de aynen geçerlidir. Eş Türkçe bilmiyorsa duruşmada tercüman görevlendirilir ve protokolün tercümesi sunulur. Anlaşmalı boşanma, çekişmeli sürece göre hem daha hızlı hem daha az maliyetlidir.
Evliliğimiz yurt dışında kuruldu, Türkiye’de boşanabilir miyiz?
Evet. Evliliğin yurt dışında resmi makamlar önünde kurulmuş olması, Türkiye’de boşanma davasına engel değildir. Evliliğin geçerliliği, kurulduğu ülkenin şekil kurallarına göre değerlendirilir (MÖHUK m.13/2); boşanma ise yetki ve uygulanacak hukuk kuralları çerçevesinde Türk mahkemesinde gerçekleşebilir. Yurt dışı evlilik belgesinin apostilli ve yeminli tercümesinin dosyaya sunulması yeterlidir.
Türkiye’de aldığım boşanma kararı eşimin ülkesinde de geçerli olur mu?
Otomatik olarak geçerli olmaz. Türk mahkemesinin boşanma kararı Türkiye’de kesinleşmesiyle bağlayıcıdır; ancak eşin vatandaşı olduğu üçüncü bir ülkede geçerlilik, o ülkenin kendi tanıma ve tenfiz kurallarına tabidir. Bazı ülkeler yabancı boşanma kararlarını mahkemesiz tanırken, bazıları ayrı bir tanıma davası veya idari süreç ister. Yurt dışında kullanım planınız varsa — yeniden evlenme, tapu, miras gibi — sürecin başında hedef ülkenin gerekliliklerinin araştırılması gerekir.
Müşterek milli hukukumuz yabancı hukuk ise hakim nasıl davranır?
Hakim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili yabancı hukuku re’sen uygular (MÖHUK m.2/1). Yabancı hukukun içeriğinin tespitinde hakim tarafların yardımını isteyebilir; tüm araştırmalara rağmen yabancı hukuk tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır. Yargıtay, müşterek milli hukukun hiç araştırılmadan Türk hukukuna geçilmesini bozma sebebi sayar; dolayısıyla bu araştırma aşaması dosyanın önemli bir kısmını oluşturur.
Sonuç: Yabancı uyruklu eşten boşanma, doğru yetki ve uygulanacak hukuk tespiti yapıldığında Türk mahkemelerinde düzenli biçimde sonuçlanan bir süreçtir. İstanbul’da yaşıyorsanız mutad mesken ve yerleşim yeri unsurları çoğu olayda davayı İstanbul aile mahkemelerine ve Türk hukukuna bağlar. Evliliğinizin yabancılık unsurunu taşıması, haklarınızdan feragat etmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez; sürecin başında doğru stratejiyle hem zaman hem de hak kaybı önlenebilir. Durumunuza özel değerlendirme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu
0