Vesayet Davası 2026: TMK 405-406 Kapsamında Vasi Tayini, Şartları ve Hukuki Süreç

Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Vesayet Davası Nedir? TMK’daki Yeri ve Amacı

Vesayet davası, bir kişinin kendi menfaatlerini koruma kapasitesini yitirdiği ya da hiç kazanamadığı durumlarda devreye giren hukuki bir koruma mekanizmasıdır. mevzuat.gov.tr‘da yayımlanan Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 396. maddesiyle başlayan vesayet hükümleri, bireyin kişilik haklarını ve malvarlığını korumayı amaçlar.

TMK madde 403/1 uyarınca vasi; “vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerinde onu temsil etmek” ile yükümlüdür. Büromuzda sıkça karşılaştığımız davalarda, özellikle alzheimer hastası yaşlı ebeveynler veya ağır psikolojik rahatsızlıkları olan bireyler için ailelerin vasi atanması amacıyla başvurduğunu görüyoruz.

Vesayet kurumu; küçükleri, kısıtlıları ve yabancı ülkelerdeki Türk vatandaşlarını kapsar. Türkiye genelinde yetkili mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi’dir; davalar ilgilinin yerleşim yerindeki mahkemede açılır.

Vesayet Gerektiren Haller: TMK 405-406 Kapsamı

Vesayet kararı verilebilmesi için kişinin TMK’da sayılan kısıtlanma nedenlerinden birine sahip olması gerekir. Yasada belirlenen başlıca nedenler şunlardır:

Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı (TMK 405)

TMK madde 405 kapsamında; akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle işlerini göremeyecek, korunma ve bakıma muhtaç ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye atacak her ergin kısıtlanır. Bu durum mahkeme tarafından re’sen de gözetilebilir. Kısıtlama kararı verilebilmesi için resmi sağlık kurulu raporu zorunludur; aksi takdirde mahkeme bu rapora dayanmadan karar veremez.

Savurganlık, Alkol, Uyuşturucu ve Kötü Yaşam Tarzı (TMK 406)

TMK madde 406 uyarınca aşağıdaki hallerde de kısıtlama mümkündür:

• Savurganlık — malvarlığını hızla tüketen ve ailesini zarara uğratan bireyler
• Alkol veya uyuşturucu bağımlılığı
• Kötü yaşam tarzı — ailesi, işi veya çevresi için tehdit oluşturan davranışlar

Uygulamada görüyoruz ki bu tür davalarda aile üyelerinin tanıklığı, sosyal inceleme raporları ve tıbbi belgeler belirleyici rol oynamaktadır.

Vasi ile Kayyum Arasındaki Fark Nedir?

Hukuki süreçte sıkça karıştırılan iki kavram olan vasi ve kayyum birbirinden esaslı biçimde ayrılır:

Kayyum, genellikle miras uyuşmazlıklarında ya da kişi ile temsilcisi arasındaki çıkar çatışmalarında atanır. Miras ortaklığı davalarında mahkemeler zaman zaman kayyum atamasına başvurur.

Vesayet Davası Nasıl Açılır? Adım Adım Süreç

Vesayet davasında izlenecek adımlar şu şekilde özetlenebilir:

1. Başvuru: Kısıtlanacak kişinin yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesi’ne dilekçeyle başvurulur. Dava; ilgili kişi, ailesi veya Cumhuriyet Savcısı tarafından açılabilir.
2. Ön inceleme: Mahkeme dilekçeyi inceleyerek gerekirse tedbir kararı alır.
3. Sağlık kurulu raporu: Akıl hastalığı veya zayıflığı iddiasında zorunlu sağlık kurulu raporu alınır.
4. Sosyal inceleme: Mahkeme, sosyal hizmet uzmanından kişinin yaşam koşullarına dair rapor talep edebilir.
5. Duruşma: Kısıtlanacak kişi dinlenir; tanıklar ifade verir.
6. Kısıtlama kararı ve vasi tayini: Mahkeme kararıyla birlikte vasi atanır; karar resmi sicile ve nüfus kayıtlarına işlenir.

Vesayet Davası Ne Kadar Sürer?

Dava süresi, mahkemenin iş yüküne ve sağlık kurulu raporunun alınma süresine bağlıdır. İstanbul Sulh Hukuk Mahkemelerinde ortalama süre 6 ay ile 1 yıl arasındadır. Acil durumlarda mahkeme geçici vasi atayabilir; bu tedbir kısa sürede hayata geçirilebilir.

Vesayet Altındaki Kişinin Hakları

Vesayet kararı kişinin tüm medeni haklarını ortadan kaldırmaz. TMK’ya göre vesayet altındaki kişi;

• Kişisel haklarını (evlenme, boşanma, tanıma gibi kişisel statü işlemleri) vasi onayıyla kullanabilir,
• Vasiye karşı şikayet hakkını korur,
• Vesayetin kaldırılması için her zaman mahkemeye başvurabilir,
• Vasinin işlemlerine itiraz edebilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararlarında vesayet altındaki bireyin onurunu ve özerkliğini koruma ilkesini ön plana çıkarmaktadır. Yargıtay resmi sitesindeki içtihat bankasında ilgili emsal kararlara ulaşılabilir.

Vasinin Görevleri ve Sorumlulukları

Vasi, atandıktan sonra aşağıdaki yükümlülükleri üstlenir:

• Kişisel bakım: Vesayet altındaki kişinin barınma, tedavi ve eğitim ihtiyaçlarını karşılamak
• Mal yönetimi: Malvarlığını korumak, gerekirse işletmek ve mahkemeye hesap vermek
• Temsil: Hukuki işlemlerde kısıtlının adına hareket etmek
• Yıllık rapor: TMK 461 uyarınca her yıl Sulh Hukuk Mahkemesi’ne hesap özeti sunmak
• Önemli işlemlerde izin: Taşınmaz satışı, bağış, kira sözleşmesi gibi önemli işlemlerde mahkeme onayı almak

Vasinin görevini kötüye kullanması durumunda hem hukuki hem de cezai sorumluluk doğabilir. Büromuzda vasinin malları zimmetine geçirdiği ya da kısıtlıya bakım yapmadığı davalarda, denetim makamı konumundaki vesayet makamına (Asliye Hukuk Mahkemesi) başvurmak ilk adım olmaktadır.

Vesayetin Sona Ermesi: TMK 474 ve Diğer Haller

Vesayet şu hallerde kendiliğinden sona erer veya mahkeme kararıyla kaldırılır:

• Küçüklerde: Ergin olunması (18 yaşın doldurulması) veya erken evlilikle erginlik kazanılması
• Kısıtlılarda: Kısıtlılık nedeninin ortadan kalkması (TMK 474) — sağlık kurulu raporu ile mahkemeye başvurulmalı
• Ölüm: Vesayet altındaki kişinin ölümü
• Görev devri: Türkiye’yi terk eden yabancıların vesayetinin aktarımı

Kısıtlılık durumu sona erdiğinde vasinin görevi de kendiliğinden biter; ancak mahkeme kararı olmadan malvarlığı devri yapılamaz. Mirasın reddi gibi vadenin geçirilmemesi gereken işlemlerde vesayet altındaki kişi adına vasi hareket etmelidir.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

Vesayet davası açmak için avukat tutmak zorunlu mudur?

Vesayet davalarında yasal bir zorunluluk bulunmamakla birlikte, sağlık kurulu raporunun alınması, sosyal inceleme sürecinin yönetilmesi ve özellikle itiraz aşamasında hukuki destek almak büyük önem taşır. İstanbul’da Sulh Hukuk Mahkemelerindeki iş yoğunluğu göz önüne alındığında, sürecin profesyonel biçimde yürütülmesi hem zaman hem de hak kayıplarını önler.

Yaşlı bir ebeveyn için vasi tayini nasıl yapılır?

Alzheimer, demans veya ağır bunama nedeniyle kendi başına karar veremeyen yaşlı bireyler için TMK 405 kapsamında vasi tayini talep edilebilir. Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvuruda sağlık kurulu raporu, nüfus cüzdanı ve başvuran yakının velayet belgesi istenir. Mahkeme gerekliyse geçici vasi atayarak koruma kararını hızlandırabilir.

Vasi kim olabilir, aranan şartlar nelerdir?

TMK 419 uyarınca vasi olabilmek için; ergin olmak, kısıtlı olmamak, kamu hizmetlerinden yasaklı bulunmamak ve vesayet göreviyle bağdaşmayan başka bir görevi sürdürmemek gerekir. Mahkeme öncelikle akrabaları görevlendirir; uygun aday yoksa sosyal hizmet kuruluşları da vasi olarak atanabilir.

İstanbul’da vesayet davası hangi mahkemede açılır?

İstanbul’da vesayet davaları, kısıtlanacak kişinin yerleşim yerine bağlı Sulh Hukuk Mahkemesi’nde görülür. Kişi Kadıköy’de ikamet ediyorsa Kadıköy Sulh Hukuk, Beşiktaş’ta yaşıyorsa Beşiktaş Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir. Acil hallerde nöbetçi mahkemeye başvurarak geçici tedbir kararı alınabilir.

Vesayet kararına itiraz edilebilir mi?

Sulh Hukuk Mahkemesi’nin vesayet kararına karşı iki hafta içinde Asliye Hukuk Mahkemesi’ne itiraz yoluna gidilebilir. Kısıtlama gerekçesinin hatalı değerlendirildiği veya sağlık raporunun yetersiz olduğu durumlarda itiraz başarılı sonuç verebilir. Türkiye Barolar Birliği sitesinde baro avukat listelerine ulaşarak hukuki destek alınabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2024/3812 E. ve 2025/1276 K. sayılı kararında yetersiz sağlık raporu gerekçesiyle alt mahkeme kararını bozmuştur.