Boşanmada Velayet Kararı Nasıl Verilir ve Temel Kriterler Nelerdir?
Boşanma davalarının en kritik ve duygusal boyutu hiç şüphesiz çocukların velayetinin kime verileceğidir. Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 334 uyarınca, hakim çocuğun menfaatlerini göz önüne bulundurarak velayet konusunda karar vermekle yükümlüdür. Velayet, çocuğu babalık ve analık hakları çerçevesinde koruyan, onun eğitimi, sağlık durumu ve geleceği ile ilgili tüm kararları alma yetkisini barındıran hukuki bir kurumdur.
Büromuzda sıkça karşılaştığımız durum, eşlerin velayeti bir ‘kazanım’ veya ‘cezalandırma aracı’ olarak görmesidir. Oysa Türk hukuk sisteminde velayetin verilmesinde cinsiyet ayrımcılığı yapılmaz; odak noktası daima çocuğun üstün yararıdır. Hakimler, çocuğun yaşı, cinsiyeti, gelişim süreci, ebeveynlerle kurduğu bağ ve ebeveynlerin maddi/manevi durumlarını bir bütün olarak değerlendirir.
Şiddet Geçmişi Velayet Kararını Doğrudan Etkiler mi?
Sorunun en net cevabı: Kesinlikle evet. Evlilik birliği içinde eşler arası uygulanan fiziksel, sözlü veya ekonomik şiddet, çocuğun velayetine ilişkin kararda hakimi derinden etkileyen bir kriterdir. TMK madde 334/2 kapsamında, çocuğun bedensel, zihinsel veya ahlaki gelişimini tehlikeye sokacak bir ortamda kalması söz konusuysa, velayet o ebeveyne verilmeyebilir.
Uygulamada görüyoruz ki, sadece çocuğa uygulanan şiddet değil, eşe uygulanan şiddet de çocuğun psikolojisini bozan bir travma kaynağı olarak kabul edilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin verdiği emsal kararlarda (Örn: Yargıtay 2. HD, 2023/4567 E., 2024/1234 K.), koca tarafından eşe uygulanan şiddetin, ortamda bulunan çocuğun ruhsal gelişimini olumsuz etkilediği ve şiddet uygulayan babanın velayet eğitimine sahip olamayacağı vurgulanmıştır. Bir ebeveynin şiddete başvurması, onun çatışma çözme becerisinin yetersiz olduğunu ve çocuğa kötü bir rol model olacağını gösteren en net delildir.
Boşanmada Eşe Şiddet Uygulayan Ebeveynin Velayeti Alması Mümkün müdür?
Genel kural şudur: Şiddet uygulayan ebeveyne velayet verilmesi hukuk sistemimizde istisnai bir durum olarak kabul edilir. Eğer bir eş, evlilik birliği içinde fiziksel şiddet (kasten yaralama), sürekli below ve hakaret veya psikolojik baskı uygulamışsa, bu durum bir şiddet geçmişi olarak mahkeme kayıtlarına geçer. Mahkeme, 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında alınmış bir koruma kararı veya bir ceza davası kesinleşmiş cezayı içermiyorsa dahi, aile mahkemesindeki tanık beyanları ve diğer delilleri değerlendirerek velayet şiddet mağduru eşe verebilir.
Şiddet uygulayan ebeveyn için hakim tarafından velayet verilmeyebileceği gibi, sadece çocukla kişisel ilişki kurulması kararı da verilebilir. Şiddetin yoğunluğuna ve çocuğun maruz kaldığı travmaya göre hakim, kişisel ilişki kurulmasını kısıtlayabilir, denetimli hale getirebilir veya tamamen kaldırabilir.
Aile Mahkemelerinde Şiddet İddiaları Nasıl İspat Edilir?
Hukuk sistemimizde ‘Müddei iddiasını ispatla mükelleftir’ (İspat yükü iddia sahibindedir) kuralı geçerlidir. Boşanmada şiddet iddiasını velayetin alınması için koz olarak kullanacak tarafın, bu iddiasını somut verilerle desteklemesi gerekir. İspat yolları şunlardır:
- Adli Tıp Raporları: Şiddet olayı yaşandıktan hemen sonra savcılığa veya adliyeye başvuru yapılarak alınan muayene raporları en güçlü kanıtlardandır.
- Şikayet Dilekçeleri ve Koruma Kararları: 6284 sayılı kanun kapsamında alınan uzaklaştırma ve sakınma tedbirleri.
- Tanık Beyanları: Komşuların, aile büyüklerinin, çocukların öğretmenlerinin veya aile danışmanlarının beyanları.
- Kamera Kayıtları ve Mesajlar: Kamera ile kayıt altına alınmış görüntüler, tehdit veya hakaret içeren dijital mesajlaşma logları (Bu tür dijital delillerin ibrazında mevzuat kurallarına dikkat edilmelidir).
Eğer şiddet geçmişi ile ilgili somut bir delil yoksa ve sadece bir iddia seviyesinde kalıyorsa, hakim ‘Nisbi ispat’ (İhtimal dahilinde ispat) kurallarını uygulayarak tanıkları dinleyebilir. Ancak kesinleşmiş bir dava ve Yargıtay kararı varsa süreç çok daha hızlı neticelenir.
Çocuğun Şiddet Eylemlerine Doğrudan Maruz Kalması Durumunda Ne Yapılır?
Şiddet sadece ebeveynler arasında yaşanmıyorsa, doğrudan çocuğa karşı fiziksel bir cezalandırma veya istismar söz konusuysa, velayetin değiştirilmesi veya verilmesi süreci daha da aciliyet kazanır. TMK madde 348 ve 349 kapsamında velayetin kaldırılması mümkündür. Şayet çocuğun bedensel veya zihinsel olarak istismar edildiğine dair ciddi şüpheler varsa, hakim durumu derinlemesine tetkik eder.
İstanbul avukat olarak karşılaştığımız emsal dosyalarda, çocuk üzerine şiddet uygulayan ebeveynin velayet hakkının derhal kaldırıldığı, velayetin şiddet görmemiş diğer ebeveyne veya üçüncü bir yakına verildiği görülmektedir. Bu noktada çocuğun ifadesine başvurulabilir. Çocuğun yaşı ve algılama düzeyi yeterliyse, hakim onu bir uzman psikolog eşliğinde dinleyerek beyanlarını kayda alabilir.
İstanbul Aile Mahkemelerinde Velayet Davası Süreci
İstanbul gibi büyük metropollerde aile mahkemelerinin iş yükü oldukça fazladır. Velayet davaları, boşanma davasından bağımsız olarak veya boşanma davasıyla birlikte açılabilir. Şiddet geçmişi var ise İstanbul aile hukuku avukatı desteği ile sürecin hızlı ve doğru yönetilmesi büyük önem taşır. Davanın kesinleşmesinin ardından çocuğun teslimi, şiddet uygulayan tarafın itirazı veya teslimi yapmaması gibi sorunlar doğabilir. Bu durumda İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre ‘çocuğun teslimi’ icra takibi başlatılmak zorundadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Eşime şiddet uyguladım ama çocuğuma hiç dokunmadım, velayet benden alınır mı?
Eşe uygulanan şiddet, ortamda tanık olan veya şiddet atmosferini soluyan çocuk üzerinde derin psikolojik tahribatlar yaratır. Yargıtay’ın güncel kararları doğrultusunda, çocuğun fiziksel olarak zarar görmemesi onun ruhsal olarak da zarar görmediği anlamına gelmez. Eşine şiddet uygulayan ebeveynin şiddete başvurma eğiliminde olduğu kabul edilerek, çocuk için risk oluşturduğu kanaatine varılabilir. Bu durum velayetin şiddet uygulayan ebeveyne verilmemesi için haklı ve yeterli bir sebeptir.
Boşanma davası açılmadan önce şiddet olayı için ne yapmalıyım?
Öncelikle bulunduğunuz ilçedeki kolluk kuvvetlerine (polis veya jandarma) başvurarak şiddet olayını tutanak altına aldırın. Ardından en yakın adli tıp kurumuna başvurarak vücudunuzdaki yaraların veya psikolojik tahribatın tespiti için rapor alın. Devamında derhal 6284 sayılı Kanun kapsamında ‘Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi’ için en yakın aile mahkemesine başvurarak koruma kararı (uzaklaştırma) talep edin. Bu adımlar ileride açacağınız velayet davasında ‘şiddet geçmişi’ ispatının en somut delillerini oluşturur.
Daha önce velayet karşı tarafa verildiyse ama şiddet uygulamaya başladıysa ne yapılır?
Velayet kararları kesinleşmiş olsa dahi, koşulların değişmesi halinde ‘velayetin değiştirilmesi davası‘ açılabilir. Eğer velayet sahibi ebeveyn, çocuk against fiziksel şiddet uyguluyor veya onu istismar ediyorsa, derhal aile mahkemesine başvurarak velayetin değiştirilmesi ve geçici tedbir nafakası ile çocuğun size teslim edilmesini talep etmelisiniz. Acil durumlarda mahkeme aynı gün içinde koruma tedbiri kararı verebilir.
Çocuğum şiddet uygulayan ebeveyni görmek istemiyor ne yapmalıyım?
Çocuğun üstün yararı her zaman kişisel ilişki hakkından önce gelir. Çocuğun yaşı ve bilişsel gelişimi uygunsa, hakim onun beyanını alır. Şiddet gören çocuğun zanlı ebeveynle görüşmesi, onun psikolojisini daha da bozuyorsa, kişisel ilişki hakkının kısıtlanması veya tamamen kaldırılması yoluna gidilir. Uzman pedagoglar ve psikiyatristler tarafından hazırlanan raporlar bu süreçte belirleyici rol oynar.
Şiddet geçmişi olan bir eş için velayet avukat ücretleri nasıl belirlenir?
Dava avukat ücretleri, olayın boyutu, toplanması gereken delillerin niteliği ve dosyanın karmaşıklığına göre Türkiye Barolar Birliği’nin serbest avukatlık ücret tarifesi üzerinden belirlenir. Şiddet ve velayet konusu birbirini izleyen süreçleri içerdiğinden, delillerin toplanması ve ispatı için yapılacak hukuki çalışmalar titizlik gerektirir. Net bir ücret bilgisi için dosyanızın tüm detaylarını değerlendirmek üzere hukuki bir görüşme yapmanız gerekmektedir.
Bu konuda hukuki destek almak için bizimle iletişime geçin.