Kış aylarının sessiz faciasıdır baca gazı: Sobadan ve kombiden sızan karbonmonoksit, renksiz ve kokusuz olduğu için fark edilmeden etkiler; sabah uyandırılamayan bir aile, yarım kalan bir sabah ve ardında koca bir hukuki soru bırakır. ‘Bunun bir sorumlusu var mı, tazminat alınabilir mi?’ sorusu, bu acı tabloda ailenin aradığı ikinci nefes olur. Cevap evettir — ancak kusurun kime ait olduğunu, ispatın nasıl kurulacağını ve hangi yoldan gidileceğini bilmek gerekir.
Büromuzda sıkça karşılaştığımız bu dosyalarda görüyoruz ki aileler üç noktada yavaş kalıyor. Birincisi, tıbbi tespit: Zehirlenme şüphesiyle hastaneye başvuruda kan karboksihemoglobin ölçümü istenmezse veya geç yapılırsa en güçlü delil kaybolur; kandaki iz, saatler içinde silinir. İkincisi, gaz dağıtım şirketinin olay yerine gelip tutanak tutmaması: Şirketin tespit tutanağı, sızıntı/kusur zincirinin resmî belgesidir. Üçüncüsü, cihaz ve bacanın olay sonrası ‘tamir edilip’ delilin bozulması: İlk ihtiyaç giderilince baca ve kombi olduğu gibi korunmalı, inceleme bitene kadar dokunulmamalıdır.
Çözüm, süreci üç eksende kurmaktır: Sorumluların tespiti (ev sahibi, kat malikleri, tesisatçı), delil zinciri (tıbbi tespit, tutanak, bilirkişi) ve doğru yargı yolu ile süresi. Bu rehberde 2026 itibarıyla baca gazı ve doğalgaz zehirlenmelerinde tazminat hukukunu anlatıyoruz. İstanbul’un eski dokulu semtlerinde baca uyumsuzluğu sık yaşandığından, bu dosyalar kış aylarında tazminat pratiğinin acil gündemi olur.
Zehirlenmede tazminat hakkı doğar mı?
Doğar; dayanak genel kusur sorumluluğudur. Türk Borçlar Kanunu m. 49 uyarınca hukuka aykırı biçimde başkasına zarar veren kişi tazminatla yükümlüdür; baca gazı dosyalarında ‘hukuka aykırılık’, konutun ve ısınma sisteminin güvenli teslim ve bakım yükümlülüğünün ihlalidir. Karbonmonoksit zehirlenmesi tesadüf değildir: Bir arızanın, bir uyumsuzluğun veya bir ihmâlin ürünüdür — tıkanmış baca, dar geçişli bacaya bağlanmış yoğuşmalı kombi, çatlak ısı değiştirici, ters yönde çeken baca, kapalı/mühürlü menfez, odada yetersiz hava sirkülasyonu. Bu koşullardan birini bilen veya bilmesi gereken sorumlu, doğan zararı öder. Ölümle sonuçlanan hâllerde sorumluluk ağırlaşır; ihmal boyutu, ceza hukuku tarafında taksirle ölüme neden olma (TCK m. 85) biçiminde ayrıca değerlendirilir.
Yargıtay’ın yaklaşımı, konut ve ısınma güvenliğinin düzenli bir gözetim gerektirdiği yönündedir: Isıtma sistemi, kış öncesi kontrol ve bakımla yönetilmesi gereken bir risk kaynağıdır. Yargıtay 13. HD, 2022/3765 E., 2023/1451 K. sayılı kararında, ısınma sisteminin ve bacasının güvenliğini sağlama yükümlülüğünün kusur değerlendirmesinin merkezinde yer aldığını belirtmiştir. Bu çerçevede tazminat kapısı, kusur kanıtlandığında tüm sorumlulara birlikte açılır.
Kim sorumludur: ev sahibi, kat malikleri, tesisatçı mı?
Sorumluluk haritası, konutun hukuki rejimine göre çizilir. Kiralık konutta kiraya veren, kiralananı ayıpsız teslim etmekle ve kullanım boyunca önemli onarımları yapmakla yükümlüdür (TBK m. 301-302, m. 341): Baca çekişi, kombi/soba güvenliği ve tesisat, kira hukukunda ‘kiraya verene ait bakım’ kapsamındadır; kusur bu alanlardaysa sorumluluk ev sahibindedir. Mülk sahibinin oturduğu konutta sorumluluk doğrudan malikedir. Apartmanda tablo genişler: Ortak baca, kat mülkiyetinde ortak yerdir; Kat Mülkiyeti Kanunu uyarınca bakım ve onarımı tüm kat maliklerine, yönetim planına göre yönetime bağlıdır — ortak baca kaynaklı zehirlenmede dava kat maliklerine ve yöneticiye yöneltilir. Bağımsız bölümdeki cihaz ve şaft bağlantısından ise o dairenin maliki veya kiracısıyla birlikte kusurlu tesisatçı sorumludur.
Tesisatçı ve servis firmaları zincirin üçüncü halkasıdır: Kombinin bacaya uygun kurulmaması, standart dışı malzeme, hatalı bakım — bu hâllerde hizmeti veren firma, kusuru ölçüsünde davalıdır ve malik/ev sahibi ona rücu edebilir. Doğalgaz dağıtım şirketinin sorumluluğu sınırlıdır: Güvenlik tespiti, sızıntı bildirimlerine müdahale ve periyodik ölçüm yükümlülükleri çerçevesinde değerlendirilir; şirketin tespit tutanağı ise dosyanın en objektif delilidir. Pratik kural şudur: Olayın fiziksel kaynağı (ortak baca mı, daire içi tesisat mı, cihaz mı) baştan belirlenir ve muhtemel tüm sorumlular tek davada birlikte davalı gösterilir.
İspat nasıl kurulur?
Baca gazı dosyalarının kaderi, ilk 48 saatte toplanan dört delille belirlenir:
- Kan karboksihemoglobin (COHb) ölçümü: Zehirlenmenin tıbbi kanıtıdır; hastaneye başvuruda bu ölçümün yapılması/istenmesi kritiktür, çünkü kandaki iz zamanla silinir. Ölüm hâlinde otopsi incelemesi aynı işlevi görür.
- Gaz dağıtım şirketi tutanağı: Olay yerine çağrılan doğalgaz ekibinin tespit tutanağı; sızıntı, emniyet kesme ve tespit bulgularını resmen kayda geçirir. 187 hattına yapılan bildirimin kaydı da süre ve olay ispatıdır.
- Olay yeri fiziksel durumu: Kombi/soba-baca bağlantısı, menfezler, oda boyutu ve hava akımı — fotoğraf ve videoyla, cihazlar korunarak belgelenir. İnceleme bitmeden tamir yapılmamalıdır.
- Bakım ve kullanım geçmişi: Kombi bakım formları, kış öncesi kontrol belgeleri, daha önceki şikâyet ve ihtar kayıtları; sorumlunun riski bilip bilmediğini gösterir.
Dava aşamasında bilirkişi, baca çekişini, cihaz-baca uyumunu (örneğin yoğuşmalı cihazın dar bir bacaya bağlanması), menfez ve havalandırma yeterliliğini teknik ölçülerle raporlar; ölüm/ağır yaralanma dosyalarında adli tıp katkısı eklenir. Kusur dağılımı bu rapor üzerine kurulur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yaklaşımı, konutta ve ortak alanlarda güvenlik düzenini yöneten tarafın, teknik riskleri öngörme ve önleme özeni taşıdığı yönündedir; ‘fark etmedim’ savunması, denetim yükümlüsü için kolay kabul görmez.
Zehirlenen kişinin kendi kusuru tazminatı düşürür mü?
Kısmen düşürebilir. TBK m. 52 uyarınca zarar görenin kusuru tazminattan indirim sebebidir; baca gazı dosyalarında tipik kullanıcı kusurları şunlardır: Cihazın kullanım kılavuzuna aykırı kullanılması (soba kapatılmadan uyuma, baca temizliği hiç istenmemesi), menfezleri kapatma,Yetkisiz kişilere müdahale ettirme, ev sahibine hiç bildirimde bulunmama. Kusur karşılaştırması somut davranışlarla yapılır: Kiracı, soba-baca sorununu yıllardır biliyordu ve hiç yazılı bildirmemişse payı artar; ilk defa yaşanan ve gizli bir baca arızasından kaynaklanan olayda kullanıcı payı sınırlı kalır.
Dengeyi kuran iki ilke vardır. Birincisi: Kullanıcı özeni, yönetici özenini gölgeleyemez. Baca ve tesisat güvenliği, teknik bilgi gerektiren ve bakım yükümlüsünün alanında olan bir konudur; sıradan kullanıcının baca çekişini ölçmesi beklenemez — bildirim yükü var, tespit yükü yoktur. İkincisi: Bildirim korunmalıdır. Kiracının sorunu yazılı bildirmesi (mesaj dahi yeterli başlangıçtır), kusur payını belirgin düşürür ve sorumluluğu bilen tarafa taşır. Mağdur cephesinin ilk gün yapacağı iş, olay zincirini dürüstçe yazmak ve kendi davranışını da hesaba katmak: Bu anlatı, dilekçenin ve kusur oranı müzakeresinin omurgasıdır.
Hangi zararlar talep edilir?
Zarar haritası, zehirlenmenin seyrine göre genişler. Atlatılan/sekeli kalan zehirlenmelerde: Acil ve yoğun bakım giderleri, oksijen ve nörolojik rehabilitasyon (karbonmonoksite bağlı kalıcı beyin hasarı görülebilir), ilerideki tedavi ve kontrol giderleri, çalışma günlerindeki kayıp ve sürekli iş göremezlik oranına bağlı gelir yitimi, yüksek tutarda manevi tazminat. Zehirlenmenin gecikmiş etkileri (hafıza, dikkat, kişilik değişimi) nöroloji raporuyla belgelenmelidir; bu belirtiler geç fark edildiğinde, sebep bağlantısı hekim raporuyla kurulur.
Ölümle sonuçlanan hâllerde yakınların alacakları iki katmanlıdır: Destekten yoksun kalma tazminatı — ölenin sağladığı gelir desteğinin, yasal yakınlar yönünden hesaplanması; ve manevi tazminat — eş, çocuklar, anne-baba lehine ölüm acısının karşılığı. Cenaze giderleri de talep kapsamına girer. Manevi tazminatın tutarı, TBK m. 51 ölçütleriyle belirlenir: Kusurun ağırlığı (bilinen ve ihmal edilen risk), zararın niteliği, birden çok mağdur varsa olayın boyutu tutarı yukarı çeker. Tüm kalemler dilekçede ayrı ayrı ve belgeli gösterilmelidir; eksik kurulan talep, sonradan güç tamir edilir.
Dava süreci nasıl yürür, süreler nedir?
Yol haritası beş adımdır: (1) Delil koruma — tıbbi kayıt, gaz tutanağı, olay yeri fotoğrafı ve cihazların korunması; (2) Bildirim ve ihtar — sorumlulara (ev sahibi, yönetim, tesisatçı) yazılı başvuru ve ihtarname; kiralık konutta kiraya verenin, apartmanda yönetimin kayıtları bu aşamada şekillenir; (3) Ceza dosyası — ölüm/ağır yaralanma hâlinde savcılık soruşturması başlar; bu dosyadaki bilirkişi ve kusur bulguları tazminat davasında kullanılabilir, iki süreç koordineli yürütülür; (4) Tazminat davası — zarar görenin/ölümde yakınların açtığı dava, genel yetki kurallarına göre asliye hukuk mahkemesinde görülür; (5) Bilirkişi ve hüküm — teknik rapor ve zarar hesabı üzerinden karar. Uzlaşma teklifleri, dava öncesi ve sırasında her zaman masadadır; sigortalı tesisatçı ve yönetim poliçeleri tahsilatı güçlendirir.
Süre, klasik iki katmanlı rejimdedir: Zararı ve sorumluyu öğrendiğiniz tarihten itibaren iki yıl içinde, her hâlde olaydan on yıl içinde dava açılmalıdır (TBK m. 72). Uzlaşma görüşmeleri süreyi durdurmaz; bu yüzden masada otururken takvim de izlenmelidir. Aile içinde dosyanın tek elde toplanması —ölüm hâlinde tüm yakınların taleplerinin koordinasyonu— hem süreci hızlandırır hem kalemlerin eksik kalmasını önler. İlk günkü disiplin, sonraki iki yılın sonucunu belirler.
Sıkça Sorulan Sorular
Kiralık evde zehirlendim; davayı kime açmalıyım?
Önce kusurun kaynağını belirleyin: Daire içi cihaz/baca sorunundaysa birinci davalı kiraya verendir; çünkü kiralananı ayıpsız teslim ve bakım yükümlülüğü ona aittir (TBK m. 341). Ortak bacaya dayanıyorsa kat malikleri ve yönetim davalılara eklenir. Tesisat/bakım hatalıysa firmayı da dahil edin; zincirin tüm halkalarını tek davada göstermek ispatı ve tahsilatı güçlendirir. Kira sözleşmenizi, bildirim kayıtlarınızı ve bakım geçmişini baştan toplayın. Yanlış muhataba açılan dava süre kaybettirir.
Ölüm hâlinde kimler ne isteyebilir?
Ölenin yasal yakınları iki tazminat talep edebilir: Destekten yoksun kalma tazminatını, ölenin gelir desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve gerektiğinde ana-baba — payları yasal miras oranları üzerinden hesaplanır. Manevi tazminatı, ölüm acısına katlanan eş, çocuklar, anne-baba ayrı ayrı isteyebilir. Cenaze giderleri de talep edilir. Herkesin talebinin kendi adına ve eksiksiz dilekçede yer alması gerekir. Aile içi koordinasyon, hem kalemleri korur hem süreci hızlandırır.
Kan testi yapılmadıysa zehirlenmeyi nasıl kanıtlarım?
Klinik tablo tek başına da anlamlıdır, ama zinciri tamamlayın: Hastane kayıtlarında öykünün ‘sobalı/kombili odada bulundu, baş ağrısı-bilinç kaybı’ biçiminde geçmesi, oksijen tedavisine yanıt, tanı notları ve varsa ileri ölçümler. Gaz dağıtım şirketinin olay yerindeki tespit tutanağı, bilirkişinin baca-cihaz incelemesi ve evdeki CO dedektörü kayıtları (varsa) dolaylı delilleri kurar. Komşularda benzer şikâyet varsa, ortak baca kaynaklı olay karinesi güçlenir. Hekimden tıbbi değerlendirme raporu alınmasını talep edin.
Doğalgaz şirketi sorumlu tutulabilir mi?
Sınırlı koşullarda evet. Dağıtım şirketi, sızıntı bildirimlerine zamanında müdahale, güvenlik tespiti ve mevzuatın öngördüğü ölçüm/kontrol yükümlülükleri çerçevesinde sorumludur; bu yükümlülüklerin ihmali, kendi kusuru ölçüsünde tazminat doğurur. Şirketin tutanağı aleyhinize değil, lehinize delildir: Olay yerindeki tespitleri resmî kayıt altına alır. Şirket yönünden kusur aranacaksa, bildirim-saat-müdahale zinciri ve periyodik kontrol kayıtları incelenir. Bu yönüyle iddia, dosyaya özgü delillerle değerlendirilmelidir.
Tazminat için ne kadar sürem var?
Zararı ve sorumluyu öğrendiğiniz tarihten itibaren iki yıl içinde, her hâlde olaydan on yıl içinde dava açmanız gerekir (TBK m. 72). Uzlaşma görüşmeleri süreyi durdurmaz; masada sürerken de takvimi koruyun. Ceza soruşturmasının sürmesi, tazminat süresini kendiliğinden uzatmaz. Ölüm hâlinde yakınların öğrenme anı esas alınır. Erken ihtarname ve erken dava, hem delil hem süre açısından her zaman güçlü konum sağlar.
Bu konuda hukuki destek almak için bizimle iletişime geçin.