Mirasta Denkleştirme Davası 2026: TMK 669 Şartları, Süreci ve Yargıtay Kararları

Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Mirasta Denkleştirme Nedir? (TMK Madde 669)

Mirasta denkleştirme; yasal mirasçıların, mirasbırakandan hayatta iken miras paylarına mahsuben aldıkları karşılıksız kazandırmaları, miras açıldığında diğer mirasçılara karşı iade etmek ya da kendi paylarından düşürmek zorunda olduğu hukuki bir yükümlülüktür. mevzuat.gov.tr‘da yer alan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 669 ila 673. maddeleri bu kurumu ayrıntılı biçimde düzenler.

Büromuzda sıkça karşılaştığımız durumlardan biri şudur: Mirasbırakan, çocuklarından birine ev alması için büyük miktarda para aktarır ya da taşınmazını devreder; öteki çocuklar ise miras açıldığında bu miktarı denkleştirmeye tabi tutmak ister. İşte tam da bu noktada denkleştirme davası devreye girer.

Hangi Kazandırmalar Denkleştirmeye Tabidir?

TMK Madde 669 uyarınca denkleştirme kapsamına giren kazandırmalar şunlardır:

• Çeyiz ve tohumla donatma: Evlenen çocuğa verilen ev eşyası, beyaz eşya, altın vb.
• Kuruluş sermayesi: Çocuğun iş kurması için aktarılan para veya taşınmaz
• Borç ödeme: Mirasçının borcunun mirasbırakan tarafından karşılanması
• Aşırı eğitim masrafları: Diğer mirasçılara yapılanı açıkça aşan öğrenim giderleri
• Taşınmaz ve para bağışları: Hayatta iken gerçekleştirilen doğrudan bağışlar
• Şirkete sermaye olarak konulan değerler

Uygulamada görüyoruz ki en sık uyuşmazlık yaratan kalemler gayrimenkul devirleri, yüksek miktarlı banka transferleri ve piyasanın çok altında satış görünümlü bağışlardır. Bu son durum çoğunlukla muris muvazaası davası ile birlikte ele alınmaktadır.

Olağan Eğitim Masrafları Denkleştirmeye Tabi midir?

Hayır. TMK Madde 669/2 uyarınca mirasbırakanın bütün çocuklara eşit biçimde yaptığı eğitim harcamaları kural olarak denkleştirme dışında tutulur. Yükümlülük ancak bir mirasçıya yapılan aşırı ve orantısız yatırım için doğar. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadında “olağan eğitim-öğretim ve meslek edinme giderlerinin denkleştirmeye tabi olmadığı” kabul edilmektedir.

Denkleştirme Yükümlülüğünden Muafiyet: Muris Muaf Tutabilir mi?

Evet. TMK Madde 669/1’e göre mirasbırakan, sağlığında yaptığı kazandırmayı denkleştirmeden muaf tuttuğunu açıkça bildirmişse, ilgili mirasçı bu yükümlülükten kurtulur. Ancak ispat yükünün kime düştüğü hayati önem taşır:

• Denkleştirme talep eden mirasçı → kazandırmanın varlığını ispat eder
• Muafiyet iddiasındaki mirasçı → murisin muafiyet iradesini ispat eder

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin yerleşik kararlarında “denkleştirme davasında bağışın miras payına mahsuben verilmediğini ve murisin iadeden muaf tuttuğunu iddia eden davalı mirasçının bu savunmasını kanıtlamak zorunda olduğu” vurgulanmaktadır. Muafiyet iradesinin vasiyetname, noter senedi veya banka dekontu üzerindeki özel şerh gibi yazılı belgelerle kanıtlanması en güvenli yoldur.

Denkleştirme Davası Nasıl Açılır? Görevli ve Yetkili Mahkeme

Mirasta denkleştirme davası, Asliye Hukuk Mahkemesi’nde görülür; aile mahkemesinin bu davalarda yetkisi bulunmamaktadır. Yetkili mahkeme ise mirasbırakanın ölüm tarihindeki son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK Madde 576). İstanbul’da son yerleşim yerine göre Kadıköy, Beşiktaş, Şişli veya Bakırköy Asliye Hukuk Mahkemeleri yetkili olabilmektedir.

Denkleştirme Davası Açmak İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

1. Veraset ilamı (mirasçılık belgesi)
2. Mirasbırakanın nüfus kaydı ve ölüm belgesi
3. Denkleştirmeye konu kazandırmayı kanıtlayan belgeler (tapu sicil kaydı, banka dekontu, noter senedi vb.)
4. Kazandırmanın niteliğini açıklayan tanık listesi
5. Bilirkişi değerleme sürecine dayanak oluşturacak taşınmaz veya mal bilgileri

Davanın açılabilmesi için mirasın açılmış olması, yani mirasbırakanın vefat etmiş bulunması şarttır. Dava açma süresi genel zamanaşımı hükümlerine tabi olup on yıllık süre içinde kullanılmalıdır (TMK Madde 146).

Denkleştirme Davası Ne Kadar Sürer?

İstanbul’daki Asliye Hukuk Mahkemelerinde iş yüküne bağlı olarak denkleştirme davaları ortalama 1,5 ila 3 yıl arasında sonuçlanmaktadır. Bilirkişi incelemesi, tanık dinlenmesi ve istinaf-temyiz aşamaları süreci uzatan başlıca etkenlerdir. Tereke tespiti davası ile eş zamanlı yürütülen süreçlerde toplam süre uzayabilmektedir.

Denkleştirme Nasıl Gerçekleştirilir? İki Temel Yöntem

TMK Madde 671 uyarınca denkleştirme iki farklı biçimde yapılabilir:

Denkleştirme değeri, kazandırmanın miras açıldığı (ölüm) tarihteki değeri üzerinden hesaplanır; kazandırma tarihindeki değer esas alınmaz. Bu kural, özellikle İstanbul’daki gayrimenkul devri içeren davalarda büyük fark yaratmaktadır: 10-15 yıl önce devredilen bir taşınmazın günümüz değeri, davacı lehine çok yüksek çıkabilmektedir.

Yargıtay Kararları Işığında 2026’da Denkleştirme Uygulaması

Yargıtay resmi sitesinde yayımlanan emsal niteliğindeki kararlar, denkleştirme hukukunun güncel çerçevesini çizmektedir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin son yıllarda verdiği kararlarda öne çıkan ilkeler şunlardır:

• Değerleme tarihi: Denkleştirmeye konu taşınmazın değeri miras açılma tarihindeki (ölüm günü) rayiç bedeldir; elde etme tarihi değil.
• Muafiyet iddiası dar yorumlanır: Sözlü beyanlar tek başına muafiyet için yeterli sayılmaz; yazılı ya da başka kesin delillerle desteklenmesi aranır.
• Şirket ortaklığı denkleştirmeye tabidir: Mirasbırakanın çocuğunu şirketine piyasa altı değerle ortak etmesi denkleştirme kapsamındadır.
• Sigorta primleri: Lehdar olarak tayin edilen mirasçı adına ödenen sigorta primlerinin denkleştirmeye tabi olduğu yönünde içtihat gelişmektedir.
• Tenkis ile ilişki: Saklı pay ihlali de söz konusuysa denkleştirme davası ile tenkis davası birlikte açılabilir; bu, hem yasal hem saklı pay mirasçılarını güvence altına alır.

Mirasta Denkleştirme ile Tenkis Davası Arasındaki Temel Farklar

Bu iki dava birbiriyle sık sık karıştırılmaktadır. Aralarındaki temel ayrımları bir tabloda görecek olursak:

İstanbul’da Mirasta Denkleştirme Davası: Büromuzun Yaklaşımı

Kadıköy, Beşiktaş, Bakırköy ve Şişli adliyelerindeki yerel mahkeme süreçlerini yakından takip eden büromuzda, mirasta denkleştirme davalarını şu aşamalarla yürütmekteyiz:

1. Tereke tespiti ve envanter çalışması — hangi kazandırmaların denkleştirmeye tabi olduğunun saptanması
2. Ön değerleme hazırlığı — taşınmaz veya diğer varlıklar için bilirkişi öncesi piyasa araştırması
3. Delil derleme — banka kayıtları, tapu sicil müdürlüğü yazışmaları, noter belgeleri ve tanık ifadeleri
4. Kapsamlı dava dilekçesi hazırlanması — tüm kazandırmaların hukuki dayanakla birlikte açıkça ortaya konulması
5. Yargılama takibi — bilirkişi itirazları ve gerektiğinde istinaf aşamasının yönetilmesi

Büromuzda görülen davalarda mirasçıların çoğunlukla denkleştirme hakkından haberdar olmadığı için bu haktan mahrum kaldığı gözlemlenmektedir. Miras paylaşımı sürecine girmeden önce uzman bir avukattan görüş almak, telafi edilemez hak kayıplarını önlemenin en etkili yoludur. Ek bilgi için adalet.gov.tr ve Türkiye Barolar Birliği kaynaklarına başvurabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Mirasta denkleştirme davası kime karşı açılır?

Denkleştirme davası, mirasbırakandan karşılıksız kazandırma almış olan diğer yasal mirasçıya karşı açılır. Birden fazla mirasçı kazandırma almışsa her biri ayrı ayrı veya birlikte davalı gösterilebilir. Dava, mirasın açıldığı tarihten (ölüm tarihi) itibaren on yıllık zamanaşımı süresi içinde yetkili Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılmalıdır. Hak düşümü riski nedeniyle zamanaşımının kaçırılmamasına dikkat edilmelidir.

Mirasta denkleştirmede taşınmazın değeri nasıl hesaplanır?

Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre taşınmazın denkleştirme değeri, miras açılma (ölüm) tarihindeki rayiç bedel üzerinden hesaplanır. Bu hesaplama mahkemece atanan bilirkişi tarafından yapılır. İstanbul’da son yıllarda yaşanan yüksek gayrimenkul değer artışları düşünüldüğünde, bu kural davacı mirasçı açısından son derece avantajlı sonuçlar doğurabilmektedir; on yıl önce devredilen bir taşınmazın günümüz değeri birkaç katına çıkmış olabilir.

Mirasta denkleştirme ile muris muvazaası davası aynı şey midir?

Hayır, farklı hukuki kurumlardır. Muris muvazaası; mirasbırakanın mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla tapuda satış gibi gösterdiği ancak gerçekte bağış niteliği taşıyan devirleri kapsar. Denkleştirme ise açıkça yapılmış ve miras payına mahsuben verildiği anlaşılan gerçek kazandırmaları konu alır. İki dava çoğunlukla birbirini tamamlayıcı nitelikte olup aynı yargılama sürecinde birlikte açılabilir.

Murisin muafiyet beyanı sözlü yapılmış olsa da geçerli midir?

Yargıtay uygulaması sözlü muafiyet beyanlarını yeterli saymamakta; yazılı belge, noter senedi veya tanık ifadesiyle desteklenen açık bir iradenin varlığını aramaktadır. Mirasbırakanın banka dekontuna “bağış, iade şartı yok” gibi şerhler düşmesi ya da vasiyetnamesinde bu konuyu düzenlemesi en güçlü muafiyet kanıtını oluşturur. Sözlü beyan tek başına muafiyet için yetersiz kalacağından davalı aleyhine sonuç doğurabilir.

Denkleştirme borcu ödenmezse ne olur?

Mahkeme kararıyla denkleştirme borcu tespit edilen mirasçı bu borcu ödemezse aleyhine icra takibi başlatılabilir. Nakit iade yükümlülüğünde cebri icra yoluna gidilirken, paydan mahsup yükümlülüğünde tereke paylaşımı bu mahsup gözetilerek yeniden düzenlenir. Borcun yasal faiziyle birlikte tahsil edilmesi de gündeme gelebilmekte; bu durum ilk bakışta hesaplanan miktarı önemli ölçüde artırabilmektedir.