Tereke Defteri Nedir, Nasıl Tutulur? TMK 791 Rehberi 2026

Miras bırakanın vefatıyla beraber yalnızca malları değil, varsa borçları da mirasçılara geçer. Türk Medeni Kanunu’nun 641. maddesi uyarınca mirasçılar, terekenin borçlarından kişisel olarak ve kendi mal varlıklarıyla, müteselsilen sorumlu tutulur. Bu, ölen yakınınızın borcunun sizin birikiminizi, evinizi veya hesabınızı tehdit edebileceği anlamına gelir. Mirasın reddi gibi radikal bir yola gitmeden bu riski kontrol altına almanın ise kanuni bir yolu vardır: tereke defteri.

Tereke defteri, Türk Medeni Kanunu’nun 791. maddesinde düzenlenen ve miras bırakanın tüm aktif ve pasiflerinin resmi bir memur tarafından tek tek tespit edilmesini sağlayan koruyucu bir işlemdir. Defter kesinleştikten sonra terekeye ait borçlar büyük ölçüde bu defterdeki kayıtlarla sınırlanır ve mirasçının kendi mal varlığını koruması kolaylaşır. Bu rehberde tereke defterinin ne olduğunu, kimin talep edebileceğini, sürecin adım adım nasıl işlediğini ve reddi mirastan ne şekilde ayrıldığını ele alacağız.

Tereke Defteri Nedir ve Ne İşe Yarar?

Tereke defteri, miras bırakanın ölümü anında geride bıraktığı her şeyin — taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, alacaklar, borçlar, hatta tartışmalı varlıkların — resmi bir envanterinin çıkarılmasıdır. Bu envanter, mahkeme tarafından atanan tarafsız bir memur tarafından tutulur; mirasçıların beyanına veya tahminine bırakılmaz.

Defterin temel işlevi üç başlıkta toplanabilir:

• Borçlardan korunma: Mirasçının tereke borçlarından sorumluluğunun kapsamını görünür ve sınırlı hale getirir.
• Kesin delil: Süresinde itiraz edilmeyen defter, terekenin aktif ve pasif unsurları hakkında kesin delil başlangıcı teşkil eder (TMK 794).
• Uyuşmazlık önleme: Mirasçılar arası paylaşım davalarında ve alacaklıların taleplerinde ortak, güvenilir bir referans noktası oluşturur.

Özellikle miras bırakanın borçlu olup olmadığının net bilinmediği, ticari faaliyetinin bulunduğu veya borç miktarının tahmin edilemediği durumlarda tereke defteri, mirasçıya karar almak için gereksiz süre baskısı olmadan güvenilir bir tablo sunar.

Tereke Defteri Kim Talep Edebilir?

Defterin tutulması herkes tarafından değil, menfaati olan sınırlı bir çevre tarafından talep edilebilir. Kanun koyucu burada hem mirasçıları hem de terekenin alacaklılarını korumayı amaçlamıştır. Talep hakkı bulunanlar şunlardır:

• Mirasçılar: Yasal ve atanmış tüm mirasçılar defter tutulmasını isteyebilir.
• Terekenin alacaklıları: Alacağını garanti altına almak isteyen alacaklılar da talep edebilir; bu yönüyle defter yalnızca mirasçı lehine bir araç değildir.
• Vasiyeti icra memuru: Vasiyetnamenin gereği gibi yerine getirilmesini denetlemek için talepte bulunabilir.
• Nafaka alacaklısı: Miras bırakana bağlı nafaka alacaklısı da ilgililer arasında sayılır.

Talep, miras bırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi’ne yapılır. Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesi olduğundan süreç, dava açmaktan çok hızlı ve düşük maliyetli bir koruma başvurusuna benzer.

Tereke Defteri Nasıl Tutulur? Adım Adım Süreç

Süreç, mahkemeye verilecek kısa bir talep dilekçesiyle başlar ve resmi bir memurun envanter çalışmasıyla devam eder. Adımlar şöyle işler:

1. Talep dilekçesi: İlgili kişi, miras bırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurarak terekenin defterinin tutulmasını ister. Veraset ilamı zorunlu değildir; ancak mirasçılık bağını gösteren nüfus kaydı gibi belgeler süreci hızlandırır.
2. Memur tayini: Mahkeme, defteri tutmak üzere bir memur (terekedefterdarı) görevlendirir (TMK 791).
3. Envanter çalışması: Memur, bankalardan hesap dökümlerini, tapu kayıtlarını, araç tescil bilgilerini, borç ve alacak belgelerini resmi kanallardan sorgular; terekeye dahil her unsuru tek tek listeler.
4. Defterin tamamlanması: Memur defteri, tutulmasına başlandığı tarihten itibaren üç ay içinde tamamlamak zorundadır; haklı sebep varsa mahkeme bu süreyi uzatabilir (TMK 792).
5. Bildirim: Defter tamamlandığında mahkeme, mirasçılara ve ilgililere hangi tarihte nereye itiraz edebileceklerini bildirir.
6. İtiraz süresi: Türkiye’de oturanlar için bildirimden itibaren bir ay, yabancı ülkede oturanlar için iki ay içinde deftere itiraz edilebilir. Süresinde itiraz edilmeyen defter kesinleşir (TMK 793, 794).

Pratikte en çok zaman alan bölüm memurun envanter çalışmasıdır. Banka ve tapu sorgularının dönüş süresi, dosyanın yoğunluğuna göre toplam süreyi etkiler; bu nedenle sürecin sonucunu etkileyen faktörleri baştan bilmek beklentiyi doğru kurmanızı sağlar.

Tereke Defterinde Neler Yer Alır?

Defter, terekenin eksiksiz bir fotoğrafını çekmek amacıyla tutulur. Kapsamına giren başlıklar şunlardır:

• Taşınmazlar ve üzerindeki haklar (mülkiyet, intifa, ipotek gibi sınırlı ayni haklar)
• Banka mevduatları, yatırım hesapları ve nakit
• Taşınırlar ve değeri yüksek menkuller (araç, mücevher, ziynet gibi)
• Alacaklar ve ticari haklar
• Borçlar: kredi borçları, icra takipleri, senede bağlı borçlar
• Tartışmalı unsurlar: terekeye dahil olup olmadığı ihtilaflı değerler de ayrıca işaretlenerek kaydedilir

Tartışmalı unsurların da deftere geçirilmesi önemlidir; çünkü kesinleşen defter, bu unsurların terekeye ait olup olmadığı konusunda da delil başlangıcı olur. Mirasçının haberdar olmadığı bir zorunlu ortaklık payı veya eski bir bağış gibi kalemler ancak bu sorgulamalarla gün yüzüne çıkar.

Tereke Defterinin Hukuki Sonuçları: Borçlardan Korunma

Tereke defterinin en kritik sonucu, mirasçının sorumluluk kapsamını şekillendirmesidir. Türk Medeni Kanunu’na göre mirasçı, mirası reddetmediği takdirde tereke borçlarından kişisel ve müteselsil sorumludur. Kesinleşen bir tereke defteri bu tabloyu şu şekilde dengeler:

Süresinde itiraz edilmemiş veya itiraz üzerine düzeltilmiş olan defter, içerdiği kayıtlar bakımından terekeye ait aktif ve pasif unsurlar ile terekeye dahil olduğu tartışmalı unsurlar hakkında kesin delil başlangıcı oluşturur. Bunun pratik anlamı şudur: Alacaklı, defterde yer almayan bir borcu mirasçıdan istediğinde ispat külfeti ağırlaşır; mirasçı da defterdeki pasif tutarın ötesinde kendi mal varlığından sorumlu tutulma riskine karşı güçlü bir savunmaya kavuşur. Yargıtay’ın yerleşik uygulamalarında da kesinleşen tereke defterinin bu delil işlevi korunur; ancak defterin tutulması tek başına borçları ortadan kaldırmaz, borcun varlığını ve kapsamını belirleyen hukuki zemini kurar.

Bu yüzden defter, özellikle şu durumlarda yüksek pratik değer taşır:

• Miras bırakanın borç durumunun bilinmediği veya şüphe çektiği haller
• Miras bırakanın işletmesinin bulunması ve ticari borç riskinin tahmin edilemediği haller
• Mirasçıların hükmen red sürecine girmeden önce net bir aktif-pasif tablosuna ihtiyaç duyduğu haller

Tereke Defteri ile Reddi Miras Arasındaki Fark

Tereke defteri sık sık reddi mirasla karıştırılır; oysa ikisi tamamen farklı sonuçlar doğuran kurumlardır. Aşağıdaki karşılaştırma tablosu farkları özetler:

Kriter	Tereke Defteri	Reddi Miras
Kanuni dayanak	TMK 791-794	TMK 605-606
Mirasın sonucu	Miras geçer; mirasçı mirasçı olarak kalır	Miras mirasçıya geçmez; geçmiş gibi sayılır
Amacı	Aktif-pasif tespiti ve delil güvenliği	Borç riskinden tümüyle kaçınma
Süre	Kanuni bir üst süre sınırlaması yoktur; karar için defterin işleyişine bağlıdır	Ölümü öğrenmeden itibaren üç ay (TMK 606)
Borçlardan koruma	Sorumluluğun kapsamını sınırlar ve ispatı kolaylaştırır	Kişisel sorumluluğu tümüyle kaldırır
Maldan yararlanma	Mirasçı terekedeki haklarını korur	Mirasçılık sıfatı sona erer

Kısaca ifade etmek gerekirse: terekenin borcu açıkça ve büyük farkla aktifi aşıyorsa reddi miras veya mahkemeden hükmen red yolu düşünülür; tablo belirsizse veya aktifin az bir farkla fazla olması ihtimal dahilindeyse tereke defteri, mirasçının hem haklarını hem de sınırlandırılmış bir sorumluluğu elinde tutmasını sağlayan dengeli araçtır. Hükmen redde mahkeme, tereke borçlarının açıkça aktifi aştığını resmen tespit ederken tereke defteri tutulmuş olması bu tespitin de altyapısını oluşturur.

Tereke Defteri Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

Uygulamada mirasçıların defter sürecinden beklediği korumayı kaybetmesine yol açan belli başlı hatalar vardır:

• İtiraz süresinin kaçırılması: Bildirimden sonra bir aylık (yurt dışında ikamet edenler için iki aylık) itiraz süresi kaçırılırsa defter hiçbir itiraza konu edilmeksizin kesinleşir; eksik veya hatalı kayıtlara karşı sonradan itiraz yolu daralır.
• Terekeye davranışla müdahale: Mirasçının tereke mallarını gizlemesi, kendi mal varlığına katması veya başkalarına devretmesi, hem defterdeki taksirat sorumluluğunu hem de alacaklıların iptal davalarını (TMK 644) gündeme getirir.
• Üç aylık red süresinin gözden kaçırılması: Defter tutma başvurusu yapılmış olsa bile reddi miras için öngörülen üç aylık kanuni süre işlemeye devam eder. Defter sonucuna göre red kararı vermek isteyen mirasçı, bu süreyi takip etmelidir.
• Yanlış mahkemeye başvuru: Talep her zaman miras bırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi’ne yapılmalıdır; yanlış mahkemeye yapılan başvuru zaman kaybettirir.

İstanbul’da Tereke Defteri: Yetkili Mahkeme ve Pratik Noktalar

İstanbul gibi yüksek nüfuslu ve yoğun dosyalı illerde yetkili mahkeme kuralı özellikle önem taşır: başvuru, miras bırakanın son yerleşim yerinin bulunduğu ilçedeki Sulh Hukuk Mahkemesi’ne yapılır. Örneğin miras bırakan Kadıköy’de ikamet ediyorsa dosya Kadıköy Sulh Hukuk Mahkemesi’nin tereke işleri bünyesinde işleme alınır. Memurun banka ve tapu sorguları İstanbul’daki yoğunluk nedeniyle bazen uzayabilir; üç aylık kanuni sürenin haklı sebeplerle uzatılabilmesi bu nedenle pratikte karşılaşılan bir durumdur.

İstanbul’daki miras dosyalarında dikkat edilmesi gereken bir başka nokta, yüksek değerli taşınmaz ve çok sayıda banka hesabının envanter çalışmasını uzatmasıdır. Mirasçılar, sürecin uzamasını bir sorun olarak görmek yerine, defterin eksiksiz tutulması için memura yardımcı olmalı; nüfus kaydı, tapu belgeleri, hesap bilgileri ve varsa vasiyetname örneklerini başvuru aşamasında sunarak süreci hızlandırmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Tereke defteri tutmak mirasçıyı borçlardan tamamen kurtarır mı?

Hayır, tam anlamıyla kurtarmaz. Tereke defteri borçları ortadan kaldırmayan, ancak terekenin aktif ve pasif unsurlarını kesin delil başlangıcıyla belirleyen bir koruma aracıdır. Kesinleşen defter, alacaklıların defterde yer almayan veya farklı tutarda borç ileri sürmesini zorlaştırır ve mirasçının sorumluluğunun sınırlarını görünür kılar. Ancak mirasçı, defterde tespit edilen borçlardan tereke malları yetmezse kişisel sorumluluk kapsamında sorumlu olmaya devam eder. Borçlardan tümüyle kurtulmanın yolu mirasın reddi veya hükmen reddidir.

Tereke defteri tutulması için bir süre sınırı var mı?

Tereke defteri talep etmek için reddi mirastaki gibi üç aylık kesin bir süre öngörülmemiştir; menfaati olan kişi sürecin ileri aşamalarında da talepte bulunabilir. Ancak pratikte erken talep büyük önem taşır: miras paylaşılmadan, mallar devredilmeden ve alacaklıların takipleri derinleşmeden tutulan defter, koruma işlevini tam olarak yerine getirir. Ayrıca reddi miras hakkındaki üç aylık süre ayrı işlediği için, defter sonuçlarına göre red düşünülüyorsa bu sürenin takibi gerekir.

Tereke defteri reddi miras yerine geçer mi?

Geçmez. Defter tutulması mirasın kazanılmasını engellemez; mirasçı mirasçı sıfatını korur ve tereke malları üzerindeki hakları devam eder. Reddi mirasta ise mirasçı, süresi içinde sulh hukuk mahkemesine vereceği dilekçeyle veya noterde tutanakla mirası reddeder ve miras ona hiç geçmemiş sayılır. Defter, karar için bilgi toplama; red ise kesin bir tercih aracıdır ve ikisi farklı durumlarda işlev görür.

Defter tutulurken mirasçı hangi belgeleri sunmalıdır?

Mirasçı, memurun envanter çalışmasını hızlandırmak için nüfus kaydı ve veraset ilamı varsa örneğini, miras bırakanın kimlik ve ölüm belgesini, bildiği tapu ve araç kayıtlarını, banka hesap bilgilerini, varsa kredi ve borç belgelerini, kira kontratı ve ticari işletme evraklarını sunmalıdır. Mirasçının bildiği halde gizlemesi ise taksirat sorumluluğunu gündeme getirebilir. Amaç, terekenin mümkün olan en eksiksiz tablosunu çıkarmaktır; eksik beyan sonradan mirasçının aleyhine sonuç doğurabilir.

Tereke defteri tutulması ücretli midir, masrafları kim öder?

Evet, süreç masraflıdır. Mahkeme tarafından atanan memurun ücreti ve dosya giderleri ortaya çıkar; bu masraflar terekeye yüklenen giderler arasında değerlendirilir ve pratikte ileride terekeden karşılanır. Başvuru, dava harcına tabi ağır bir yargılama olmaktan çok düşük maliyetli bir koruma başvurusuna benzer. Masrafın boyutu dosyanın kapsamına ve memurun çalışmasının süresine göre değişir; ayrıntılı bilgi için başvuru öncesinde hukuk desteği almak doğru bir adımdır.

Deftere itiraz etmek isteyen ne yapmalıdır?

Defterde eksik, fazla veya hatalı kayıt tespit eden mirasçı veya ilgili, bildirimde belirtilen süre içinde — Türkiye’de oturanlar için bir ay, yurt dışında oturanlar için iki ay — sulh hukuk mahkemesine itiraz dilekçesi vermelidir. İtiraz üzerine mahkeme defteri gerektiği şekilde düzeltir ve düzeltilmiş haliyle kesinleşen defter, kesin delil başlangıcı işlevini kazanır. Süre geçirildikten sonra yapılan itirazlar dikkate alınmayacağından bildirim tarihlerinin dikkatle takip edilmesi gerekir.

Avukat Desteği Almanın Zamanı

Tereke defteri, ilk bakışta yalnızca idari bir envanter işlemi gibi görünse de red süreleriyle etkileşimi, itiraz haklarının işletilmesi ve taksirat sorumluluğu gibi noktalarda hukuki bilgi ve deneyim gerektirir. Özellikle borç durumu belirsiz, paylaşımı ihtilaflı veya yurt dışında mirasçı bulunan dosyalarda sürecin bir hukuk profesyoneli eliyle yürütülmesi, hem zaman hem de mal varlığı kaybı riskini azaltır. Miras bırakanın son yerleşim yeri nerede olursa olsun, sürecin başından itibaren doğru kurgulanması gerekir.

Tereke defteri veya miras borçlarından korunma konusunda net bir değerlendirme almak isterseniz, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Dosyanızın özelliklerine göre hangi koruma aracının — tereke defteri, mirasın reddi veya hükmen red — sizin için doğru olduğunu birlikte değerlendirebiliriz.

0