Tereke Tespiti Davası 2026: Şartları, Süreci ve Yargıtay Kararları

Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Tereke Tespiti Davası Nedir?

Tereke tespiti davası; mirasbırakanın (murisin) ölümü üzerine geride bıraktığı mal varlığının —taşınmazlar, taşıtlar, banka hesapları, hisse senetleri, borçlar ve alacaklar dahil— mahkeme kanalıyla eksiksiz biçimde belirlenmesini sağlayan özel bir hukuki süreçtir. Bu dava sayesinde mirasçılar, miras bırakanın varlıklarını tam olarak öğrenir; mirasın kabulü ya da reddi gibi sonraki hukuki adımları bilinçli şekilde atabilir.

Büromuzda sıkça karşılaştığımız durum şudur: Mirasbırakanın, yakınlarına bildirmediği banka hesapları, devlet tahvilleri veya üçüncü kişilere devredilmiş taşınmazları olduğu sonradan ortaya çıkmakta; bu varlıkların tespiti ancak mahkeme aracılığıyla mümkün olmaktadır.

Yasal dayanak: mevzuat.gov.tr‘da yayımlanan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 589 şöyle der: “Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re’sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak amacıyla gerekli tüm önlemleri almakla yükümlüdür.”

Tereke Tespiti Davası Şartları Nelerdir?

Bu davayı açmak için belirli koşulların sağlanması gerekmektedir:

• Ölüm gerçekleşmiş olmalıdır: Mirasbırakanın resmi ölüm belgesi (nüfus kayıt örneği) temin edilmelidir.
• Mirasçılık sıfatı bulunmalıdır: Davayı açacak kişinin kanuni mirasçı ya da atanmış mirasçı olduğunu ispat etmesi gerekir. Bu noktada öncelikle veraset ilamı (mirasçılık belgesi) almak büyük önem taşır.
• Hukuki menfaat bulunmalıdır: Davayı açan kişinin tereke tespitinden yararlanacak somut bir menfaatinin olması aranır.
• Süre sınırı yoktur: TMK m. 589 çerçevesindeki tereke tespiti için belirlenmiş bir zamanaşımı süresi bulunmamaktadır; ancak gecikme uygulamada ispat güçlüğüne yol açar.

Kimler Tereke Tespiti Davası Açabilir?

Dava açma hakkına sahip olanlar: kanuni mirasçılar (altsoy, üstsoy, eş), atanmış mirasçılar, vasiyet alacaklıları ve terekeyle ilgili alacak hakkı bulunan alacaklılar. Hakimin re’sen harekete geçebileceği durumlar da mevcuttur; örneğin küçük ya da kısıtlı bireylerin mirası söz konusu olduğunda mahkeme kendiliğinden koruma önlemi alabilir.

Tereke Tespiti Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

TMK madde 576 uyarınca yetkili mahkeme, mirasbırakanın ölüm tarihindeki son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi‘dir. İstanbul’da yerleşim yeri olan bir mirasbırakanın terekesi için İstanbul’daki (Kadıköy, Beşiktaş, Bakırköy, Şişli veya diğer ilçelerdeki) Sulh Hukuk Mahkemeleri yetkilidir.

Uygulamada görüyoruz ki mirasbırakanın birden fazla ilde taşınmazı bulunsa dahi dava yalnızca son yerleşim yeri mahkemesinde açılmakta; o mahkeme diğer illerle yazışmayı kendisi yürütmektedir.

Tereke Tespiti Davasında Hangi Varlıklar Tespit Edilir?

Mahkeme aşağıdaki varlıkları tespit kapsamına alır:

1. Taşınmazlar: Tapu Sicil Müdürlüğü’nden çekilen kayıtlar aracılığıyla tüm arsa, bina ve arazi bilgileri.
2. Taşıtlar: Trafik Tescil kayıtlarındaki araçlar.
3. Banka hesapları ve mevduatlar: BDDK’ya bağlı tüm bankalardan sorgulama yapılır.
4. Hisse senetleri ve sermaye payları: MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu) sorgusundaki yatırım araçları.
5. Alacaklar: Üçüncü kişilere verilen borçlar, kira alacakları.
6. Pasif tereke (borçlar): Krediler, vergi borçları, icra takipleri.

Pasif terekenin aktif terekeden fazla olduğu durumda mirasçılar mirasın reddini değerlendirebilir. Tereke tespiti, bu kararı bilinçli vermenin ön adımıdır.

Tereke Tespiti Davası Nasıl Açılır? Adım Adım Süreç

1. Belgelerin toplanması: Ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği, mirasçılık belgesi, mirasbırakana ait bilinen tapu/araç kayıtları.
2. Dava dilekçesinin hazırlanması: Dilekçede tespit talep edilen mal varlığı kalemleri tek tek sayılmalı; tespit edilmesinde hukuki menfaat açıkça ortaya konulmalıdır.
3. Harç ve masrafların yatırılması: Sulh hukuk mahkemesinin belirlediği yargılama harcı ile bilirkişi masrafları avans olarak yatırılır.
4. Mahkemenin kurumsal yazışmaları: Mahkeme Tapu, Trafik, Bankalar ve SGK gibi kurumlara yazı yazarak sorgulamayı resen yürütür.
5. Bilirkişi incelemesi (gerekirse): Karmaşık ticari varlıklarda veya şirket ortaklıklarında bilirkişi atanabilir.
6. Tespit kararının kesinleşmesi: Mahkeme, tüm yanıtların gelmesinin ardından tereke tespitini karara bağlar.

Tereke Tespiti Davası Ne Kadar Sürer?

Dava süresi büyük ölçüde kurumların yanıt hızına bağlıdır. İstanbul’daki sulh hukuk mahkemelerinde ortalama süre 3 ila 8 ay arasında değişmektedir. Yoğun bilirkişi gerektiren davalarda bu süre 12 aya kadar uzayabilir.

Tereke Tespiti Davası Masrafları Ne Kadardır?

2026 yılı itibarıyla başvuru harcı değişken olmakla birlikte, dava genellikle düşük harçlı bir çekişmesiz yargı işlemi niteliğindedir. Bilirkişi masrafları, kurumsal araştırma ücretleri ve vekâlet ücreti toplam maliyeti artırabilir. adalet.gov.tr‘da yayımlanan harç tarifesine göre güncel rakamlar kontrol edilmelidir.

Yargıtay Kararları Işığında Tereke Tespiti

Yargıtay resmi sitesinde yayımlanan emsal kararlar, tereke tespiti sürecine önemli ilkeler getirmektedir:

• Koruma önlemi niteliğindedir: Yargıtay yerleşik içtihadında, tereke tespitinin maddi hukuk bakımından hak ve borçları değiştirmeyen, salt koruma amaçlı bir işlem olduğunu vurgulamaktadır. Bu nedenle itiraz yolu istinaf mahkemesidir.
• Cüzi borç ödemesi terekenin kabulü sayılmaz: Yargıtay, mirasçıların tereke pasifine oranla cüzi miktardaki borç ödemesini terekenin zımni kabulü olarak değerlendirmemektedir.
• Sulh hâkiminin re’sen hareket yetkisi: Yargıtay, özellikle küçük mirasçıların bulunduğu davalarda sulh hâkiminin beklenmeksizin koruma önlemi alabileceğini onaylamıştır.
• Yetkili mahkeme kesin yetki kuralı: Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkili olup başka mahkemede açılan dava usulden reddedilir.

Tereke Tespiti ile Miras Paylaşımı Arasındaki Fark

Tereke tespiti, yalnızca “ne var?” sorusunu yanıtlar; “kim ne alır?” sorusu ise miras taksimi (tereke paylaşımı) davasına konu olur. İki dava birbirini tamamlar: önce tespit, ardından taksim. Eğer mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçıları mirastan yoksun bıraktığı şüphesi varsa, muris muvazaası davası da tereke tespitinin ardından değerlendirilebilir.

İstanbul’da Tereke Tespiti Davası: Pratik Bilgiler

İstanbul’da miras bırakmış bir yakınınızın terekesi söz konusuysa dikkat edilmesi gereken bazı pratik noktalar şunlardır:

• Kadıköy, Bakırköy ve Şişli Sulh Hukuk Mahkemeleri yoğun iş yüküne sahiptir; dava dosyasının eksiksiz hazırlanması süreci kısaltır.
• Birden fazla ilçede taşınmazı bulunan mirasbırakan davalarında tek dilekçeyle tüm taşınmazların tespiti talep edilmelidir.
• Şirket ortaklıkları varsa Ticaret Sicil Gazetesi ve MERSİS kayıtları da dilekçeye eklenmeli, mahkemeden bu kurumlara yazı yazılması talep edilmelidir.
• Beşiktaş ve Avcılar’da faaliyet gösteren büromuz, İstanbul genelindeki tereke davalarında temsil hizmeti sunmaktadır.

Saklı paylarının çiğnendiğini düşünen mirasçılar için, tereke tespitinin tamamlanmasının ardından saklı pay ve tenkis davası açılması gündeme gelebilir. Türkiye Barolar Birliği rehberlerinde de bu koruma mekanizmaları ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Tereke tespiti davası açmak için avukat tutmak zorunlu mu?

Zorunlu değildir; ancak kurumlarla yürütülen yazışmalar, bilirkişi raporlarına itiraz ve olası uyuşmazlıklarda avukat desteği süreci hem hızlandırır hem de mirasçı haklarının korunmasını güvence altına alır. Özellikle İstanbul gibi büyük şehirlerde çok sayıda kurumla yazışma gerektiren davalarda hukuki temsil büyük fark yaratmaktadır. Türk Medeni Kanunu’nun ayrıntılı düzenlemeleri ve mahkeme içtihatları göz önüne alındığında, uzman bir avukat rehberliği hak kayıplarını en aza indirir.

Tereke tespiti için aradan uzun yıllar geçtiyse dava açılabilir mi?

Evet, TMK m. 589 kapsamındaki tereke tespiti işlemi için herhangi bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. Ancak uygulamada görüyoruz ki aradan geçen süre uzadıkça banka hesaplarının Hazine’ye intikali, taşınmazların üçüncü kişilere devri gibi durumlar ortaya çıkabilmekte, bu da tespiti güçleştirmektedir. Bu nedenle mirasbırakanın vefatının ardından en kısa sürede başvurmanız önerilir.

Tereke tespiti kararına itiraz edilebilir mi?

TMK m. 589 hükmüne dayanılarak verilen koruma önlemi niteliğindeki tereke tespiti kararları, Yargıtay içtihadına göre istinaf yoluyla denetlenebilir. İtiraz süresi kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftadır. İstinaf mahkemesi, hem usul hem esas yönünden inceleme yaparak kararı onar ya da bozabilir.

Vasiyetname varsa tereke tespiti gerekli midir?

Vasiyetname bulunması tereke tespiti ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Tersine, vasiyetnamenin hükme bağlanabilmesi için önce terekeyi oluşturan varlıkların netleştirilmesi büyük önem taşır. Özellikle vasiyetle bırakılan malların tereke içindeki payını ve saklı pay ihlali olup olmadığını hesaplamak için tespit kaçınılmazdır.

Tereke tespiti sırasında mal varlığı korunabilir mi?

Evet. Sulh hâkimi, TMK m. 590 kapsamında resmi defter tutma, mühürleme veya yediemin tayin etme gibi ek koruma önlemleri alabilir. Bu önlemler özellikle mirasçılar arasında uyuşmazlık bulunduğunda ya da mal varlığının üçüncü kişilere kaçırılmasından endişe duyulduğunda hayati önem taşır. Büromuzda bu tür acil koruma taleplerini hızlıca mahkemeye ileterek terekeni güvence altına almak mümkündür.