Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) 2026: TMK 510 Şartları, Sonuçları ve İtiraz Yolları

Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) Nedir?

Miras bırakanın, sağlığında yaptığı tasarruflarla ya da ölüme bağlı bir hukuki işlemle saklı paylı mirasçısını miras hakkından mahrum etmesine hukuki dilde mirasçılıktan çıkarma veya ıskat adı verilir. Bu kurum, mevzuat.gov.tr‘da yayımlanan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 510 ila 513. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Büromuzda sıkça karşılaştığımız durumlardan biri, miras bırakanların ıskat kurumunu yanlış uygulamasıdır. Miras bırakanın mirasçısına sözlü olarak “seni mirastan çıkarıyorum” demesi hukuken hiçbir sonuç doğurmaz. Çıkarma işleminin geçerli olabilmesi için şekil şartlarına tam uyum zorunludur.

Türk Medeni Kanunu iki tür ıskat öngörmektedir: cezai ıskat (olağan ıskat) ve koruyucu ıskat. Her ikisinin şartları, sonuçları ve itiraz yolları birbirinden farklıdır.

Cezai (Olağan) Iskatın Şartları — TMK Madde 510

Cezai ıskat, mirasçının miras bırakana ya da onun yakınlarına karşı TMK m. 510’da sayılan ağır bir eylemde bulunması durumunda gündeme gelir. Bu eylemler şunlardır:

• Miras bırakana, onun eşine, altsoyuna, üstsoyuna veya kardeşlerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülükleri ciddi biçimde ihlal etmek,
• Miras bırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemek (kasten yaralama, hakaret, tehdit gibi),
• Miras bırakanın onayı olmaksızın ona yönelik aile itibarını zedeleyici davranışlarda bulunmak.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yerleşik içtihadında ıskat gerekçesinin somut ve ispat edilebilir olmasını aramaktadır. Gerekçesiz ya da muğlak ifadelerle yapılan ıskat işlemleri iptal davasıyla kolaylıkla sona erdirilebilmektedir (Yargıtay 2. HD, 2023/4512 E., 2024/1873 K.).

Cezai Iskat İçin Hangi Eylemler Yeterlidir?

Eylemin “ağır suç” niteliği taşıması, mutlaka ceza mahkûmiyetine dayanmak zorunda değildir; ancak Yargıtay, eylemin miras yargılamasında bağımsız olarak kanıtlanmasını aramaktadır. Örneğin, çocuğun yaşlı ebeveynine uzun yıllar boyunca ilgisizlik göstermesi ve bakım yükümlülüğünü yerine getirmemesi, cezai ıskat için yeterli gerekçe oluşturabilmektedir.

Koruyucu Iskatın Şartları — TMK Madde 511

Koruyucu ıskat, miras bırakanın saklı paylı mirasçısını mirasçının alacaklılarından korumak amacıyla mirasından çıkarmasına imkân tanır. Bunun için şu koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1. Mirasçının aşırı borçlu olması,
2. Miras bırakanın mirasçının altsoyu lehine çıkarma yapması,
3. Çıkarma anındaki borcun miras bırakanın ölümünde de devam etmesi.

Koruyucu ıskat yapıldığında, çıkarılan mirasçının saklı payı onun altsoyuna devredilmiş sayılır. Bu düzenleme, torunların miras hakkının alacaklılar tarafından el konulmasını önlemeye yöneliktir. Uygulamada sıkça görülen bir yanlış, koruyucu ıskatın gerekçesinin vasiyetnamede gösterilmemesidir; bu hata iptal davasına zemin hazırlar.

Mirasçılıktan Çıkarmanın Şekli — TMK Madde 512

Işkatın hukuken geçerli olabilmesi için ölüme bağlı tasarruf, yani resmi veya el yazılı vasiyetname ile yapılması zorunludur. Bunun yanı sıra vasiyetname metninde:

• Çıkarmanın gerekçesi açıkça yazılmalıdır,
• Gerekçe, olayı ortaya koyacak düzeyde somutlaştırılmalıdır,
• Çıkarılan mirasçı açıkça belirtilmelidir.

Yargıtay, “huzursuz biri olduğu için” ya da “iyi bir evlat olmadığı için” gibi muğlak ifadeleri geçerli ıskat gerekçesi saymamaktadır (Yargıtay 2. HD, 2024/3107 E., 2025/891 K.). Yargıtay resmi sitesinde bu konudaki güncel içtihat bankasına ulaşmak mümkündür.

Ispat Yükü ve İptal Davası — TMK Madde 513

Mirasçılıktan çıkarmanın iptali söz konusu olduğunda ispat yükü dağılımı son derece önem taşır.

• Gerekçe gösterilmemişse: Çıkarma baştan geçersizdir; mirasçı doğrudan iptal davası açabilir.
• Gerekçe gösterilmişse: TMK m. 513/I uyarınca miras bırakan veya onun mirasçıları, çıkarma gerekçesinin gerçek olduğunu ispat etmekle yükümlüdür.
• İspat edilemezse: Mahkeme çıkarmayı tenkis yoluyla sınırlı tutar ve saklı pay mirasçıya iade edilir.

Büromuzda takip ettiğimiz davalarda, özellikle ıskat gerekçesinin mirasçıya bildirilmediği ya da tanıkla desteklenmediği durumlarda başarılı iptal kararları alındığını görüyoruz.

İptal Davası Ne Kadar Sürer?

Vasiyetnamenin iptali davası, genel olarak ölüme bağlı tasarrufun tenfizi ya da mirasçıların tasarruftan haberdar olmasından itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır; her hâlükârda miras bırakanın ölümünden itibaren 10 yıl zamanaşımı söz konusudur (TMK m. 559). İstanbul’daki sulh hukuk mahkemelerinde bu tür davalar ortalama 1,5 ila 3 yıl sürmektedir.

Çıkarılan Mirasçının Altsoyu Ne Olur?

Türk Medeni Kanunu, ıskat edilen mirasçının altsoyunu özel bir güvence altına almıştır. TMK m. 510/II hükmüne göre; çıkarılan mirasçının altsoyu, o mirasçı miras bırakandan önce ölmüş gibi saklı payını talep edebilir. Bu düzenleme, ıskatın haksız biçimde torunlara yansımasını engellemek amacıyla öngörülmüştür.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu ilkeyi tutarlı biçimde uygulamakta; büyükbabanın oğlunu ıskat etmesi hâlinde torunun saklı payını koruma altına almaktadır (Yargıtay 2. HD, 2023/7841 E., 2024/4219 K.).

Mirasçılıktan Çıkarma ile Miras Reddi Arasındaki Fark

Mirasın reddi hakkında ayrıntılı bilgi için mirasın reddi 2026 rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İstanbul’da Mirasçılıktan Çıkarma Davaları: Pratik Bilgiler

İstanbul’da açılan vasiyetname iptal davaları, miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde görülmektedir. Kadıköy, Beşiktaş, Bakırköy ve Şişli adliyeleri, İstanbul genelinde en yoğun miras davası süreçlerinin yaşandığı merkezler arasındadır.

Resmi vasiyetname için noter sicili ve tanık beyanlarının taranması, el yazılı vasiyetname için ise grafolog raporu alınması nedeniyle davalar ortalama 1,5 ila 3 yıl sürebilmektedir. İstanbul’da görev yapan hâkimlerin ıskat gerekçesinin somutluğuna ilişkin yüksek standart aradığını uygulamada gözlemliyoruz.

adalet.gov.tr üzerinden İstanbul’daki sulh hukuk mahkemelerine ve yetkili noterlik listelerine ulaşabilirsiniz. Türkiye Barolar Birliği‘nin avukat arama motorunu kullanarak İstanbul’da miras hukuku alanında uzman bir avukata da kolayca ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Mirasçılıktan çıkarma yalnızca vasiyetname ile mi yapılabilir?

Evet, TMK m. 512 uyarınca mirasçılıktan çıkarma yalnızca ölüme bağlı bir tasarruf olan vasiyetname (resmi veya el yazılı) ile yapılabilir. Sözlü beyan, noter tasdikli beyanname ya da sağlararası bir sözleşme ıskat için yeterli değildir. Vasiyetname resmi olarak noterde ya da el yazısıyla tarih ve imza içerecek biçimde düzenlenmek zorundadır. Aksi hâlde çıkarma işlemi şekil eksikliği nedeniyle geçersiz sayılır ve mirasçı iptal davası açabilir.

Mirasçılıktan çıkarılan kişi tenkis davası açabilir mi?

Hayır. Cezai ıskat yapıldığında çıkarılan mirasçı, saklı payı kapsamında bile olsa tenkis davası açamaz; bu nokta koruyucu ıskat ile temel bir farklılıktır. Ancak çıkarmanın geçersizliğini ileri sürerek vasiyetnamenin iptali davası açabilir. İptal davası kabul edilirse saklı payı geri kazanır ve bu kez tenkis haklarından da yararlanabilir. Saklı pay ve tenkis hakkında daha fazla bilgi almak için saklı pay ve tenkis davası rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Iskat gerekçesi ne kadar somut olmalıdır?

Yargıtay, ıskat gerekçesinin salt soyut değerlendirmeler içermesini yeterli görmemektedir. Gerekçenin; tarihi, olayın niteliğini ve çıkarılan kişinin bu olaya doğrudan katılımını ortaya koyacak düzeyde somut olması beklenmektedir. Örneğin “oğlum aile büyüklerine saygısız davrandığı için” ifadesi geçersiz; ancak “oğlum 2022 yılında Şişli’deki evimizde, ablama karşı fiziksel şiddet uyguladığı için” ifadesi mahkemece kabul görebilecek düzeyde somutluk taşımaktadır.

Miras bırakanın ölümünden sonra çıkarma işlemi yapılabilir mi?

Hayır. Mirasçılıktan çıkarma, yalnızca miras bırakanın sağlığında, tasarruf ehliyetine sahip olduğu dönemde vasiyetname ile yapılabilir. Miras bırakanın ölümünden sonra mirasçılar arasında gerçekleştirilen ve birini mirastan dışlamayı amaçlayan anlaşmalar geçerli değildir; bu tür girişimler muris muvazaası veya tereke işlemlerinin usulsüzlüğü kapsamında değerlendirilir. Güncel tereke tespiti bilgilerini de tereke tespiti davası rehberimizden edinebilirsiniz.

Saklı pay nedir ve ıskat ile ilişkisi nedir?

Saklı pay, TMK m. 505 uyarınca miras bırakanın bazı mirasçıları için kanun tarafından güvence altına alınan asgari miras payıdır. Altsoy için yasal miras payının yarısı, anne-baba için dörtte biri saklı paydır. Cezai ıskat bu güvenceleri tamamen ortadan kaldırır; çıkarılan mirasçı saklı payını da talep edemez. Bu nedenle saklı pay ile ıskat kurumu miras planlamasında birlikte değerlendirilmelidir.