Boşanma Sürecinde Sağ Kalan Eşin Mirasçılık Sıfatı Devam Eder mi?
Türk Medeni Kanunu (TMK) uyarınca bir kişinin mirasçı olabilmesi için ölüm anında muris ile geçerli bir evlilik bağının bulunması şarttır. İstanbul avukatlık pratiğimizde sıkça karşılaştığımız üzere, boşanma davası açılmış olsa dahi, karar kesinleşmeden eşlerden birinin vefat etmesi durumunda sağ kalan eş halen kanuni mirasçı sıfatını korumaktadır. TMK m. 181 uyarınca, boşanma davası devam ederken ölen eşin mirasçıları davaya devam ederek sağ kalan eşin kusurlu olduğunu ispatlarlarsa, sağ kalan eş mirasçılık haklarını kaybeder.
Eğer boşanma davası sonuçlanmış ve kesinleşmişse, eski eşin anneannesi veya diğer akrabaları ile herhangi bir miras hukuku bağı kalmaz. Ancak ölüm anında taraflar hukuk önünde evli ise sağ kalan eş, ikinci zümre olan anne baba ve onların altsoyu (kardeşler, yeğenler) ile birlikte mirasçı olur. Anneannenin mirasçılığı, ancak murisin anne ve babasının ölmesi ve onların hiçbir altsoyuna (kardeş, yeğen) miras kalmaması durumunda üstsoy sıfatıyla gündeme gelir.
Murisin Anneannesi ile Sağ Kalan Eş Arasındaki Miras Payı Oranları
Hukuk büromuzda yürüttüğümüz dosyalarda gördüğümüz üzere, mülkiyetin intikali zümre sistemine göre belirlenir. Sağ kalan eşin miras payı, hangi zümre ile birlikte mirasçı olduğuna göre değişmektedir. Eş; anne, baba veya onların altsoyu ile mirasçı olduğunda mirasın yarısını alır. Ancak anne/baba ve kardeşler hayatta değilse, miras üstsoyun büyük anne ve büyük babalarına (anneanne, dede, babaanne) geçer.
İkinci Zümre Başlarında Eşin Payı
TMK m. 499 kapsamında sağ kalan eş, murisin anne ve babasıyla veya onların çocuklarıyla (ikinci zümre) birlikte mirasçı olursa mirasın yarısını alır. Eğer anne, baba ve onların çocukları (murisin kardeşleri) yoksa, miras üçüncü zümreye geçer. Üçüncü zümrede anneanne ile birlikte mirasçı olan eş, terekenin 3/4’ünü alır. Geriye kalan 1/4’lük kısım ise anneanne, dede ve babaanne arasında kök başı esasına göre paylaştırılır. İstanbul Miras Avukatı olarak yürüttüğümüz davalarda, bu payların hesaplanmasında mal rejiminin tasfiyesinin öncelikli olduğunu vurgulamaktayız.
Miras Paylaşımında Mal Rejiminin Etkisi ve Katılma Alacağı
Miras paylaşımına geçilmeden önce eşlerin arasındaki mal rejiminin tasfiye edilmesi gerekir. Uygulamada görüyoruz ki, sağ kalan eş öncelikle edinilmiş mallara katılma rejimi uyarınca malların yarısı üzerinde hak sahibidir. Bu pay alındıktan sonra kalan miktar ‘tereke’ (miras) olarak kabul edilir. Anneanne ile yapılacak miras paylaşımı bu kalan miktar üzerinden gerçekleştirilir.
Örneğin, 2026 yılı güncel hesaplamalarına göre; evlilik sürecinde biriktirilen varlıkların yarısı sağ kalan eşin ‘katılma alacağı’ olarak ayrılır. Kalan yarısı üzerinden eş 3/4 pay, anneanne ise diğer üstsoy üyeleriyle birlikte 1/4 pay alır. Bu durum, mülkiyet uyuşmazlıklarında ciddi matematiksel hesaplamalar gerektirir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatları (örn. 2023/156 E., 2024/987 K.), miras paylaşımından önce mal rejimi alacağının mahsup edilmesi gerektiğini açıkça belirtmektedir.
Anneannenin Saklı Payı ve Tenkis Davası 2026
Miras hukukunda bazı mirasçıların ‘saklı pay’ hakları bulunur ki muris bu paylar üzerinde tasarrufta bulunamaz. Ancak 2007 yılında yapılan kanun değişikliği ile kardeşlerin saklı payı kaldırıldığı gibi, anneanne ve dede gibi üstsoyun da saklı payı bulunmamaktadır. Dolayısıyla muris, hazırlayacağı bir vasiyetname ile tüm malvarlığını eşine bırakabilir.
Eğer muris bir vasiyetname bırakmışsa, anneannenin tenkis davası açma hakkı kural olarak yoktur; çünkü anneanne saklı paylı mirasçı değildir. Ancak sağ kalan eşin payı murisin tasarrufu ile azaltılırsa, eş saklı payı (kendi yasal payının yarısı) için tenkis davası açabilir. İstanbul’daki avukatlık büromuzda bu tür işlemler vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları ekseninde titizlikle incelenmektedir.
Mirasın Reddi ve Anneannenin Hakları
Sağ kalan eşin mirası reddetmesi durumunda (Reddi Miras), eş mirasçılık sıfatını kaybeder ve payı sanki muristen önce ölmüş gibi diğer mirasçılara dağıtılır. Bu durumda anneanne, diğer zümre mirasçılarıyla birlikte daha yüksek bir pay alma şansına sahip olur. TMK m. 605 uyarınca mirasın reddi süresi 3 aydır. Borca batık bir tereke söz konusu olduğunda, İstanbul’daki müvekkillerimize genellikle bu süreci işletmelerini önermekteyiz.
Anneanne, torunu olan murisin mirasını ancak torununun çocuğu (altsoyu), annesi ve babası (üstsoyu) ve kardeşleri yoksa tam pay olarak alabilir. Eşin varlığı durumunda anneannenin payı her zaman sınırlıdır. Özellikle İstanbul gibi büyükşehirlerde gayrimenkul değerlerinin yüksekliği, anneanne ile sağ kalan eş arasındaki uyuşmazlıkları İzale-i Şuyu (ortaklığın giderilmesi) davalarına kadar götürebilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Boşanma davası sürerken sağ kalan eş miras alabilir mi?
Evet, mirasçılık hakkı ölüm anındaki hukuki duruma göre belirlenir. Boşanma davası kesinleşmeden taraflardan biri ölürse, sağ kalan eş mirasçı olur. Ancak ölenin mirasçıları davayı devralıp sağ kalan eşin kusurunu kanıtlarlarsa miras hakkı düşer.
Anneanne torunundan kalan mirasta saklı paya sahip midir?
Hayır, Türk Medeni Kanunu’na göre anneanne ve dede saklı paylı mirasçı değildir. Saklı pay sadece altsoy, anne-baba ve sağ kalan eşe tanınmıştır. Muris, vasiyetname ile anneanneye düşen payı başkasına devredebilir.
Eski eşimin ailesinden (anneanne) miras kalır mı?
Boşanma kesinleştiği andan itibaren tarafların ve ailelerinin birbirlerine karşı mirasçılık hakları tamamen sona erer. Eski eşinizin anneannesinden size herhangi bir yasal miras payı düşmesi hukuken mümkün değildir.
Sağ kalan eş anneanne ile miras paylaşırken önce hangi işlemi yapmalı?
Öncelikle aile mahkemesi nezdinde mal rejiminin tasfiyesi ile katılma alacağı hesaplanmalıdır. Bu işlem terekenin netleşmesini sağlar. Miras paylaşımı ancak bu aşamadan sonra sulh hukuk mahkemesinden alınan veraset ilamına göre yapılır.
Eşin anneanne ile miras payı 2026’da ne kadardır?
Eğer murisin altsoyu, anne-babası ve kardeşleri/yeğenleri yoksa, eş üçüncü zümre başlarıyla birlikte mirasçı olur. Bu durumda sağ kalan eş mirasın 3/4’ünü alır, anneanne ise diğer büyük anne ve babalarla birlikte kalan 1/4’ü paylaşır.
Bu konuda hukuki destek almak için bizimle iletişime geçin.