Kısaca: Önödeme, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 75. maddesinde düzenlenen, uzlaşma kapsamı dışında kalan ve yalnız adli para cezasını ya da üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlarda; failin Cumhuriyet savcılığının tebligatı üzerine öngörülen tutarı on gün içinde ödemesi hâlinde hakkında kamu davası açılmaması veya açılmış davanın düşmesidir. Temel hakaret suçu için bu tutar, alt sınır olan üç ayın (90 gün) gün başına 100 TL üzerinden hesaplanmasıyla 9.000 TL seviyesinde oluşur ve soruşturma giderleriyle birlikte tebligatta belirtilir.
Hakkınızda bir ceza soruşturması başlatıldığında iddianame ile mahkeme önüne çıkmadan dosyanın kapanması mümkün olabilir. Bunun yollarından biri, 2005’ten bu yana Türk ceza hukukunda uygulanan ancak özellikle hakaret suçuna ilişkin 2024 ve 2025 değişiklikleriyle gündeme gelen önödeme kurumudur. Bu rehberde önödemenin ne olduğunu, hangi suçlarda uygulandığını, tutarın nasıl hesaplandığını, sürecin nasıl işlediğini ve Yargıtay uygulamasındaki kritik ayrıntıları ele alıyoruz.
Önödeme Nedir, Hangi Suçlarda Uygulanır?
Önödeme, TCK m. 75’te düzenlenen bir basitleştirilmiş usuldür. Kural olarak uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnızca adli para cezasını gerektiren ya da kanunda öngörülen hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçların faili yararlanabilir. Fail, soruşturma giderleriyle birlikte kendisine bildirilen tutarı ödediğinde hakkında kamu davası açılmaz; kovuşturma aşamasında ödeme yapılırsa kamu davası düşer. Temel mantık, düşük ceza tehdidi taşıyan suçlarda yargılamaya gerek kalmadan uyuşmazlığı para yaptırımıyla sonuçlandırmak ve yargı yükünü azaltmaktır. Önemli olan nokta şudur: önödeme bir af değildir, suçun işlendiğinin kabulünü gerektirmez, ancak failin suçu işlediğine dair yeterli şüphe bulunması hâlinde savcılıkça teklif edilir.
Önödemeye Tabi Suçlar: Kural ve İstisnalar
Genel kural, TCK m. 75/1’de yer alır: uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç, yalnız adli para cezasını gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçlar önödemeye tabidir. Aynı maddenin altıncı fıkrası, kapsama ayrıca bazı suçları açıkça dahil eder. Buna göre önödeme şu hâllerde uygulanır:
- Genel kapsama giren, uzlaşma dışı ve adli para cezası ya da altı aya kadar hapis cezası gerektiren suçlar (örneğin taksirle yangına neden olma),
- TCK m. 98/1’de düzenlenen yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi,
- TCK m. 125’te düzenlenen hakaret (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç),
- TCK m. 171’de düzenlenen genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması,
- TCK m. 182/1’de düzenlenen çevrenin taksirle kirletilmesi,
- TCK m. 264/1’de düzenlenen özel işaret ve kıyafetleri usulsüz kullanma,
- TCK m. 278/1-2’de düzenlenen suçu bildirmeme.
Ayrıca 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 108/1, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 74/2 ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 32/1-d maddelerindeki suçlar da önödeme kapsamındadır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2022/5515 Esas, 2023/5062 Karar sayılı kararında, taksirle yangına neden olma suçunun önödemeye tabi suçlar arasında bulunduğu ve usulüne uygun ihtar sonrası ödeme yapıldığında düşme kararında isabetsizlik olmadığı açıkça belirtilmiştir. Bu liste dışında kalan, daha ağır cezaları gerektiren suçlarda önödeme yoluna gidilemez.
Hakaret Suçunda Önödeme: 2024 ve 2025 Değişiklikleri
Hakaret, önödeme tartışmasının en güncel alanıdır. Kural iki aşamada kurulmuştur: 14 Kasım 2024’te yürürlüğe giren 7531 sayılı Kanun, TCK m. 75/6-a’ya hakaret suçunun belirli hâllerini (m. 125/2; m. 125/3-b ve 125/3-c; m. 125/4) eklemiş; Aralık 2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun ise kapsamı, üçüncü fıkranın (a) bendi hariç m. 125’in tamamına genişletmiştir. Böylece mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenen, inanç ve düşünce açıklaması nedeniyle işlenen veya alenen işlenen hakaret de önödemeye girmiştir.
| Hakaret hâli | Önödeme durumu |
|---|---|
| Temel hâl (m. 125/1): fiil isnat etme veya sövme | Tabi |
| Mağduru muhatap alan iletiyle işlenen (m. 125/2) | Tabi (7531 sayılı Kanun ile) |
| İnanç, düşünce, kanaat açıklaması nedeniyle (m. 125/3-b) | Tabi (7531 sayılı Kanun ile) |
| Kutsal sayılan değerlerden bahisle (m. 125/3-c) | Tabi (7531 sayılı Kanun ile) |
| Aleniyet (m. 125/4) | Tabi |
| Sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle kurum aracılığıyla toplu işlenen (m. 125/3-a) | Önödeme dışı |
| Kamu görevlisine görevinden dolayı (m. 125/5) | Önödeme dışı (şikayete de tabi değil) |
Aynı düzenlemelerle hakaretin önödemeye giren hâlleri uzlaştırma kapsamından çıkarılmıştır. Bunun pratik sonucu şudur: sosyal medya üzerinden yapılan, telefonla söylenen veya doğrudan muhataba iletilen basit hakaretlerde artık uzlaşma masası değil, savcılığın önödeme teklifi gündeme gelir. Kapsamın ayrıntıları için hakaret suçuna ilişkin ayrıntılı rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.
Önödeme Ne Kadar, Nasıl Hesaplanır?
Tutar, TCK m. 75/1’deki üçlü hesaba göre belirlenir. Suç yalnızca adli para cezasını gerektiriyorsa maktu cezanın tamamı, değilse adli para cezasının alt sınırı esas alınır. Hapis cezasını gerektiren suçlarda, hapis cezasının alt sınırının karşılığı olarak her gün için 100 TL üzerinden bir miktar hesaplanır; her iki yaptırım birlikte öngörülmüşse bu tutarlar toplanır. Yürürlükteki metinde günlük tutar maktudür ve failin ekonomik durumuna göre değişmez; adli para cezasının aksine burada bir takdir alanı yoktur.
Örnek vermek gerekirse: temel hakaret suçunun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Önödemede alt sınır olan üç ay, 90 gün kabul edilir ve 90 gün × 100 TL hesabıyla 9.000 TL’lik bir tutar oluşur; buna soruşturma giderleri eklenir. Kesin rakam her zaman savcılığın tebligatında yazar ve olaya göre değişebilir. Buradaki 9.000 TL bir hesap örneğidir; nitelikli hâllerde ve alt sınırı farklı suçlarda tutar değişir.
Tekrar düzenlemesine de dikkat etmek gerekir. TCK m. 75/1’in son cümlesine göre taksirli suçlar hariç, önödeme sonrası beş yıl içinde yeniden önödemeye tabi bir suç işlenirse, yeni teklif edilecek miktar yarı oranında artırılır. TCK m. 75/6’nın son cümlesi ise daha ağır bir sonuç öngörür: bu fıkra kapsamındaki suçların (hakaret dahil) beş yıl içinde tekrarı hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri hiç uygulanmaz ve dosya doğrudan kovuşturmaya gider.
Önödeme Süreci Adım Adım: Tebligat, 10 Gün, Taksit
Süreç, kural olarak soruşturma aşamasında işler ve şu adımlardan oluşur:
- Şüphe değerlendirmesi: Cumhuriyet savcısı, suçun işlendiğine ilişkin kamu davası açmaya yeterli şüphe bulunduğu takdirde önödeme teklifine karar verir.
- Tebliğ: Hesaplanan tutar, soruşturma giderleriyle birlikte fail tebliğ edilir; tebligatta ödeme yeri ve süresi belirtilir.
- On günlük ödeme süresi: Fail, tebliğden itibaren on gün içinde ödemeyi yapar. Bu süre içinde talep edilirse, miktarın birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine savcılıkça karar verilir (7188 sayılı Kanun ile eklenen imkân).
- Sonuç: Ödeme tamamlanınca soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir; dava açılmışsa mahkemece kamu davasının düşmesine karar verilir.
Taksitlerin süresinde ödenmemesi hâlinde önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir. Öneri yapılmadan dava açılmışsa veya dava sırasında fiilin niteliği önödemeye tabi bir suça dönüşmüşse, TCK m. 75/3 uyarınca mahkeme aynı usulü uygular. Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 2022/7190 Esas, 2022/13235 Karar sayılı kararında, soruşturma aşamasında usulüne uygun önödeme ihtarı tebliğ edilmeden dava açılan sanığa, kovuşturma aşamasında mahkemece mutlaka önödeme önerisi yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Özel kanunlar gereği işin doğrudan mahkemeye intikal ettiği hâllerde de (TCK m. 75/2) hâkimin bildirimi üzerine ödeme yapılması davanın düşmesine yol açar.
Önödeme Yapınca Ne Olur? Sicil, Mağdur ve Tazminat
Ödemenin ilk ve en önemli sonucu, fail hakkında hiçbir ceza hükmü kurulmamasıdır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile düşme kararları adli sicile işlemez; TCK m. 75/7 uyarınca yalnızca bu işe mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir ve bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmaya bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir. İşe girişte istenen adli sicil kaydında önödeme görünmez.
İkinci kritik nokta mağdurun konumudur. Önödeme Devlete yapılır; para Hazineye gider ve mağdurun rızası ya da onayı aranmaz. Ancak TCK m. 75/5, önödemenin kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsaderaya ilişkin hükümleri etkilemeyeceğini belirtir. Başka bir deyişle hakaret mağduru, fail önödeme yapmış olsa bile manevi tazminat davası açabilir; malvarlığına yönelik suçlarda malın iadesi talep edilebilir. Önödeme yalnızca kamusal ceza takibini sona erdirir, özel hukuk haklarını ortadan kaldırmaz.
Yargıtay Uygulamasında Sık Görülen Önödeme Sorunları
Uygulamada önödeme en çok usul hatalarıyla gündeme gelir. Belirleyici başlıca Yargıtay kararları şunlardır:
- İkinci teklif yapılamaz: Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 2021/12003 Esas, 2022/4767 Karar sayılı kararına göre, usulüne uygun ilk önödeme önerisine rağmen ödeme yapmayan sanığa ikinci bir önödeme önerisi yapılamaz; yapılsa ve ödense bile bu öneri hukuka aykırıdır ve yargılamaya devam edilmesi gerekir.
- Zincirleme suçta ayrı teklif: Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 2019/28147 Esas, 2021/3354 Karar sayılı kararında, TCK m. 43 hükümlerinin uygulandığı hâllerde her suç için ayrı ayrı önödeme teklifi yapılması gerektiği belirtilmiştir.
- Düşme kararı temyiz edilebilir: Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 31.01.2012 tarihli ve 2011/3-222 Esas, 2012/5 Karar sayılı kararı uyarınca önödeme sonucu verilen düşme kararları CMK m. 223 kapsamındaki kararlardandır ve belli koşullarda temyiz yoluna açıktır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 2024/155 Esas, 2024/3157 Karar sayılı kararında, bu temyizde önödemeye esas alınan miktarın dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.
- Ödemeye rağmen mahkûmiyet: Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 2023/5021 Esas, 2025/1324 Karar sayılı kararında, ihtardaki tutar süresinde ödendiği hâlde mahkûmiyet hükmü kurulması kanuna aykırı görülmüş ve hükmolunan ceza Yargıtayca kaldırılmıştır.
Bu kararların ortak mesajı nettir: önödeme hakkı, tebligatın usulüne uygun yapılmasına ve sürelerinin doğru işletilmesine bağlıdır. Usul hatası hem sanık hem mağdur yönünden dosyanın yeniden ele alınmasına yol açar.
Önödeme, Uzlaştırma ve Şikayetten Vazgeçme Farkı
Önödeme sık sık uzlaştırma ile karıştırılır; ikisi farklı kurumlardır. Uzlaştırmada masaya oturan taraf mağdurdur ve anlaşma mağdurun hakkından feragatine dayanır; önödemede muhatap Devlettir, ödeme Hazineye yapılır ve mağdurun onayı gerekmez. Şikayetten vazgeçme ise yalnızca şikayete tabi suçlarda mümkündür ve mağdurun bizzat sulh hâkimliğine başvurmasını gerektirir. Hakaretin önödemeye giren hâllerinde uzlaştırma yolu artık kapatıldığı için failin seçeneği büyük ölçüde önödeme ile sınırlı kalmıştır. Aşağıdaki karşılaştırma farkları özetler:
| Ölçüt | Önödeme | Uzlaştırma |
|---|---|---|
| Muhatap | Cumhuriyet savcısı / mahkeme | Mağdur (uzlaştırmacı aracılığıyla) |
| Mağdurun rızası | Gerekmez | Esastır |
| Paranın gittiği yer | Hazine | Uzlaşma metninde kararlaştırılır |
| Kişisel haklar (tazminat) | Saklıdır (TCK m. 75/5) | Anlaşmayla birlikte genellikle düşer |
| Hâkim/talep süresi | Tebliğden itibaren 10 gün | Uzlaştırma süreci değişken |
İstanbul’da Önödeme Uygulaması ve Pratik Noktalar
İstanbul gibi dosya yoğunluğu çok yüksek illerde önödeme, savcılıkların iş yükü açısından önemli bir hızlandırıcıdır. Tebligatlar büyük ölçüde UYAP üzerinden elektronik ortamda gönderilir; bu nedenle tebliğ tarihini ve on günlük sürenin başlangıcını takip etmek fail açısından kritiktir. Uygulamada en sık görülen hata, tebligatın PTT ya da elektronik tebligat yoluyla hangi tarihte geçerli olduğunu bilmemek ve süreyi kaçırmaktır. Süre kaçırıldığında ikinci bir önödeme önerisi yapılamayacağı unutulmamalıdır. Önödeme miktarının doğru hesaplanıp hesaplanmadığı, özellikle zincirleme faaliyet hâllerinde her suç için ayrı teklif yapılıp yapılmadığı da bir ceza avukatı tarafından dosya üzerinden kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Önödeme ödemek sabıka kaydına işler mi?
Hayır, işlemez. Önödeme sonucunda verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile düşme kararları adli sicil kaydında görünmez. TCK m. 75/7 uyarınca bu kararlar yalnızca önödemeye mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir ve bu kayıtlar ancak ileride açılacak bir soruşturma veya kovuşturmaya bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir. Yani işe girişte, pasaport başvurusunda veya benzeri işlemlerde istenen adli sicil belgesinde önödeme görünmez. Bununla birlikte beş yıl içinde aynı suçun tekrarı hâlinde TCK m. 75/6’nın son cümlesi gereği önödeme hükümlerinin hiç uygulanmayacağı unutulmalıdır.
Önödeme yapıldıktan sonra mağdur tazminat davası açabilir mi?
Evet, açabilir. TCK m. 75/5, önödeme sonucunda kamu davasının açılmamasının veya davanın düşmesinin kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsaderaya ilişkin hükümleri etkilemeyeceğini hükme bağlar. Hakaret suçunda mağdur, fail önödeme yapmış olsa bile manevi tazminat davası açabilir; haksız fiil hükümlerine dayanarak maddi zararının karşılanmasını da talep edebilir. Önödeme yalnızca Devletin ceza takibini sona erdirir, mağdurun özel hukuktan doğan haklarını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle önödeme kararını verirken olası tazminat riskinin de hesaba katılması gerekir.
Önödeme teklifindeki tutar ne zaman ve nasıl ödenmelidir?
Tutar, savcılığın tebligatından itibaren on gün içinde, soruşturma giderleriyle birlikte ödenmelidir. Fail bu on günlük süre içinde talep ederse, miktarın birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilir; bu imkân 7188 sayılı Kanunla 2019’da eklenmiştir. Taksitlerin herhangi birinin süresinde ödenmemesi hâlinde önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir. Ödeme, tebligatta gösterilen vergi dairesi ya da saymanlık hesabına yapılır ve makbuzunun saklanması ileride ispat açısından önemlidir.
Önödeme teklifini reddedersem veya süreyi kaçırırsam ne olur?
Teklif reddedilirse veya on günlük süre içinde ödeme yapılmazsa soruşturma normal seyrinde sürer; yeterli şüphe varsa hakkında iddianame düzenlenir ve kamu davası açılır. Kritik nokta, Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 2021/12003 Esas, 2022/4767 Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere, usulüne uygun ilk öneriye rağmen ödemeyen fail hakkında ikinci kez önödeme önerisi yapılamayacağıdır. Bununla birlikte soruşturmada hiç teklif yapılmadan dava açılmışsa, kovuşturma aşamasında mahkeme TCK m. 75/3 uyarınca önödeme önerisi yapmak zorundadır; bu durumda fırsat tamamen kaçmış olmaz.
Hangi hakaret hâllerinde önödeme uygulanmaz?
İki hâl önödeme dışındadır. Birincisi, TCK m. 125/3-a: hakaretin sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle kurum aracılığıyla toplu biçimde işlenmesi, yani kapsamın genişletildiği 7571 sayılı Kanun düzenlemesinde de istisna olarak korunmuştur. İkincisi, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret (m. 125/5): bu hâl şikayete tabi olmadığı gibi önödeme kapsamına da alınmamıştır. Bunların dışında kalan temel hâl, muhatap alan iletiyle işlenen hâl, inanç ve düşünce açıklaması nedeniyle işlenen hâl, kutsal değerlerden bahisle işlenen hâl ve aleni hakaret önödemeye tabidir.
Önödeme ile uzlaştırma arasındaki fark nedir?
Önödemede muhatap Devlettir: tutarı savcılık belirler, ödeme Hazineye yapılır ve mağdurun rızası gerekmez; kişisel haklar ise TCK m. 75/5 gereği saklı kalır. Uzlaştırmada ise süreç mağdur ile fail arasında, tarafsız bir uzlaştırmacı eşliğinde yürütülür; anlaşma ancak her iki tarafın kabulüyle oluşur ve genellikle mağdurun belirlediği edimleri (ödeme, özür, feragat) içerir. Hakaret suçunun önödemeye giren hâlleri 7531 ve 7571 sayılı Kanunlarla uzlaştırma kapsamından çıkarıldığı için bu suçlarda fail için fiilen tek basitleştirilmiş yol önödeme kalmıştır.
Dosyanız Önödemeye Uygun mu?
Önödeme, doğru kullanıldığında dava açılmadan sonuçlanan hızlı bir çıkış; yanlış değerlendirildiğinde süresi kaçırılmış bir hak ve devam eden bir kovuşturma demektir. Tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı, tutarın doğru hesaplanıp hesaplanmadığı, zincirleme faaliyet hâlinde ayrı teklif gerekip gerekmediği ve ödemenin beş yıl sonraki olası dosyalara etkisi gibi noktalar hukuki değerlendirme gerektirir. Ceza soruşturması kapsamında hakkında önödeme teklifi gelen ya da teklifin yapılmadığını düşünen kişiler, süreci iletişim sayfamızdan bizimle görüşerek netleştirebilir.
0