Askerlik Sebebiyle İşten Ayrılma 2026: İş Kanunu 31, Kıdem Tazminatı ve Haklarınız

Askerlik Sebebiyle İşten Ayrılma Nedir?

Celp dönemi geldiğinde yüz binlerce erkek işçi iki seçenek arasında kalır: işini kaybetme riski mi, yoksa tazminat hakkından feragat mi? Çoğu işçi bu dönemde ya istifa dilekçesi imzalamaya zorlanır ya da haklarını bilmediği için sessizce ayrılır. Oysa mevzuat bu durumu açıkça düzenlemiştir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesi, muvazzaf askerlik hizmetine ayrılacak erkek işçiye iş sözleşmesini askıya alma veya sona erdirme hakkı tanır. Sözleşmeyi sona erdiren işçi, bu fesih için İş Kanunu’nun 120. maddesinde sayılan hallerden biri sayılır ve şartları taşıyorsa kıdem tazminatına hak kazanır. Kısacası askerlik feshi, işçinin kendi isteğiyle ayrılması gibi görünse de hukuken tam olarak korunmuş bir ayrılma biçimidir.

Bu hakkı kullanmayan ya da işverenin baskısıyla sıradan istifa dilekçesi imzalayan işçi, ciddi bir alacağını ve işsizlik dönemindeki korunmasını tek imzada kaybedebilir. Bu nedenle celpten önce süreci bilmek, doğrudan para ile ifade edilebilir bir değer taşır.

İş Kanunu Madde 31 Kimleri Kapsar?

İş Kanunu’nun 31. maddesinden yararlanmanın temel şartı, muvazzaf askerlik hizmetine alınan erkek işçi olmaktır. Kadın işçiler için muvazzaf askerlik yükümlülüğü bulunmadığından madde kapsamına girmez. Kapsamın netleşmesi için şu noktalara dikkat edilmelidir:

• 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki bir işyerinde fiilen çalışıyor olmak gerekir.
• Yedek subay, er ve erbaş ayrımı olmaksızın muvazzaf askerlik hizmetine ayrılan her erkek işçi madde kapsamındadır.
• Türk vatandaşı olup yurt dışında çalışan ve dövizle askerlik yükümlülüğünü yerine getiren işçinin durumu, hizmetin niteliği bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
• Kısa dönem, uzun dönem veya ertelenen celp gibi uygulamalar, maddenin uygulanmasında hizmetin fiilen yapılıp yapılmadığına göre belirlenir.

Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi de aynı haktan yararlanır. Ancak belirli süreli sözleşmede süre, askerlik başlamadan önce bitmişse zaten sözleşme kendiliğinden sona ermiş olur ve bu maddeyle ayrılma söz konusu olamaz.

Askerlik Sebebiyle İşten Ayrılma Süreci Nasıl İşler?

Sürecin doğru yönetilmesi, hem kıdem tazminatının ödenmesi hem de ileride çıkabilecek uyuşmazlıkta ispat kolaylığı açısından kritiktir. Adım adım izlenmesi gereken yol şudır:

1. Celp belgesini temin edin. Askerlik şubesinden alınan sevk belgesi veya celp dönemi belgesi, feshin gerçek sebebini gösteren ana delildir.
2. Fesih bildirimini yazılı yapın. İşverene verilecek kısa bir yazıda, muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle İş Kanunu’nun 31. maddesi uyarınca iş sözleşmesinin sona erdirildiği açıkça belirtilmelidir.
3. Belge bir kopyasını saklayın. Bildirim yazısının işverence alındığını gösteren imzalı nüsha, ileride dava gerekmesi hâlinde en güçlü kanıttır.
4. İşten ayrılış belgesini kontrol edin. SGK’ya bildirilen ayrılış kodunun, askerlik feshine uygun biçimde girilmesi gerekir; yanlış kod ileride hak kaybına yol açabilir.
5. Kıdem tazminatını talep edin. Bir yıllık çalışma şartı sağlanmışsa ödeme yazılı olarak istenmeli, işveren ödemezse dava yoluna başvurulmalıdır.

Uygulamada en sık yapılan hata, fesih gerekçesinin hiç yazılmamasıdır. Böylece işveren, ayrılışı sıradan istifa gibi göstererek kıdem tazminatını ödemekten kaçınabilir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında feshin askerlik nedeniyle yapıldığının ispatı işçiye düşer; bu yüzden yazılı iz bırakmak esastır.

Askerlik Feshinde Kıdem ve İhbar Tazminatı: Hangi Haklar Doğar?

İşçinin en çok merak ettiği nokta, askerlik nedeniyle ayrılırken neler alabileceğidir. Tablo hâlinde özetlemek gerekirse:

Kıdem tazminatı yönünden şart, işçinin aynı işverene en az bir yıl çalışmış olmasıdır. Tazminat, her tam yıl için 30 günlük brüt üzerinden hesaplanır ve kıdem tazminatı tavanıyla sınırlıdır. İhbar tazminatı ise hiçbir koşulda talep edilemez; çünkü askerlik feshi, işçinin haklı fesih nedenlerindendir ve bildirim süreleri beklenmeden yapılabilir.

İşverenin kıdem tazminatını ödememesi hâlinde işçi, alacağını iş mahkemesinde dava ederek talep edebilir. Bu davalar, arabuluculuk şartının yerine getirilmesiyle açılabilir; aksi hâlde dava usulen reddedilir.

Askerlik Süresince Sigorta Primleri Kim Öder?

Askerlik döneminde çalışmadan geçen sürenin emeklilik açısından boşa gitmemesi için mevzuatta önemli bir düzenleme vardır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Ek 5. maddesi uyarınca, sigortalı olarak çalışmaya başladıktan sonra muvazzaf askerlik hizmetine alınan 4/a (SSK) kapsamındaki kişinin, askerlik süresince ödemesi gereken primler devlet tarafından karşılanır.

Bu destekten yararlanmanın pratik şartları şunlardır:

• Askerlik öncesinde 4/a kapsamında sigortalı çalışmış olmak,
• Muvazzaf askerlik hizmetinin fiilen ifa edilmiş olması,
• Hizmetin, sigortalılıktan sonraki döneme denk gelmesi.

Primler devletçe ödendiği için bu süre, sigortalının prim ödeme gün sayısına eklenir ve emeklilik yaşını öne çeker. Emeklilik hesabı yapanların askerlik dönemini mutlaka bu açıdan kontrol etmesi gerekir;SGK kayıtlarında eksik görünüyorsa askerlik şubesinden alınan belgeyle düzeltme talep edilebilir. Ayrıca isteyen sigortalı, askerlik süresini daha sonra borçlanma yoluyla da tamamlayabilir; hangi seçeneğin avantajlı olduğu, kişinin prim gün sayısına ve doğum tarihine göre değişir.

Askerlik Sonrası İşe Geri Dönüş Hakkı Var mı?

İş Kanunu’nun 31. maddesi işçiye iki ayrı yol sunar: sözleşmeyi askıya almak ya da sona erdirmek. Sözleşmeyi askıya alan işçi, askerlik bitiminde aynı işyerinde kaldığı yerden çalışmasına devam eder; bu durumda kıdem tazminatı ödenmez, çünkü iş ilişkisi devam etmektedir. Sözleşmeyi sona erdiren işçi ise kıdem tazminatını alır, ancak işverenin askerlik dönüşünde yeniden işe alma yükümlülüğü yoktur.

Askıya alma yolunu seçen işçinin bu mutabakatı yazılı hâle getirmesi önemlidir; aksi takdirde dönüşünde işveren iş başı vermeyebilir ve işçi, iş ilişkisinin devam ettiğini ispat etmek zorunda kalabilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin kararlarında da vurgulandığı üzere, askerlik dönüşü işe alma zorunluluğu ancak işverenin açık taahhüdü veya tarafların açık anlaşmasıyla doğar.

Pratik öneri: İşverenle iyi ilişkiler sürüyorsa ve dönüş garantisi yazılı veriliyorsa askı; böyle bir güvence yoksa kıdem tazminatıyla ayrılmak daha güvenli bir seçenektir. Aynı anda ikisinin avantajını talep etmek mümkün değildir; yolun biri seçilmelidir.

Bedelli ve Dövizle Askerlikte Durum Farklı mı?

Bedelli askerlik uygulamasında yükümlülük, temel askerlik eğitimiyle sınırlı kısa bir hizmetten ibarettir. Bu durumda işçinin iş sözleşmesini feshi gerekli olmayabilir; kişi izin kullanarak veya işverenle anlaşarak eğitim süresini geçirebilir. Ancak bedelli askerlik hizmeti de hukuken muvazzaf askerlik hizmetinin yerine getirilmesi sayıldığından, işçi isterse İş Kanunu’nun 31. maddesindeki fesih hakkını kullanabilir ve şartları varsa kıdem tazminatını talep edebilir.

Dövizle askerlik yükümlülüğünü yurt dışında yerine getiren Türk vatandaşı işçinin durumu ise hizmetin fiilen Türkiye’de yapılmasına dayanan düzenlemeler bakımından farklılık taşır. Bu kişilerin sigorta ve prim desteği yönünden durumları, çalışılan ülke ve SGK kapsamına göre ayrıca değerlendirilmelidir. Net bilgi almak için askerlik şubesi ve SGK’dan yazılı teyit alınması, ileride doğacak hak kayıplarını önler.

İstanbul’da Askerlik Feshi ve Kıdem Tazminatı Davası Süreci

İstanbul, askerlik çağındaki genç nüfusun yoğun çalıştığı ve işçi alacaklarının en sık dava konusu olduğu illerden biridir. Askerlik feshine dayanan kıdem tazminatı davaları İstanbul’da görevli iş mahkemelerinde görülür ve dava öncesinde dava şartı olarak arabulucuya başvurulması zorunludur. Anlaşma sağlanamazsa dava açılır; yargılama süreci mahkemesinin iş yoğunluğuna göre değişmekle birlikte, deliller eksiksiz sunulduğunda işçi lehine sonuçlanma oranı yüksektir.

Dava aşamasında en kritik deliller; işçinin işverene verdiği fesih bildirim yazısı, sevk belgesi, tanık beyanları ve işyerindeki sicil kayıtlarıdır. İstanbul’daki iş mahkemeleri, feshin gerçek sebebini belirlerken yazılı delillere büyük ağırlık verir. Bu nedenle celpten önce avukat desteğiyle bildirimin doğru şekilde yapılması, hem arabuluculuk aşamasında hem dava aşamasında işçinin elini güçlendirir.

Sık Sorulan Sorular

Askerlik sebebiyle ayrılan işçi kıdem tazminatını hangi şartla alır?

İş Kanunu’nun 31. maddesine dayanarak iş sözleşmesini sona erdiren erkek işçi, aynı işverenin işyerinde en az bir yıl çalışmış olması hâlinde kıdem tazminatına hak kazanır. Tazminat, işçinin brüt ücreti üzerinden her tam yıl için 30 günlük ücret hesabıyla belirlenir ve yasal tavanla sınırlıdır. Bir yıllık sürenin hesabında işçinin fiilen çalıştığı tüm dönemler, yıllık izinlerde geçen süreler ve işveren kaynaklı işle çıkarılmış haftalar da dikkate alınır. Süreyi doldurmamış işçi kıdem tazminatı alamaz, ancak ücret ve izin alacaklarını yine de talep edebilir.

Askerlik feshinde ihbar tazminatı alınabilir mi?

Hayır, alınamaz. İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesinin bildirim süreleri ödenmeksizin feshedilmesi hâlinde doğan bir alçaktır. Askerlik feshi ise işçinin haklı fesih nedenlerinden biri olduğu için bildirim süreleri işletilmez ve işçi ihbar tazminatı ne talep edebilir ne de ödemek zorunda kalır. Bu, işverenin savunmasında da işçi aleyhine kullanılamaz; eksik ihbar süresi yüzünden işçiden tazminat istenemez. Kısacası askerlik feshinde masada olan ana alacak kıdem tazminatı ve birikmiş diğer işçi alacaklarıdır.

İşveren askere gidecek işçiyi önce çıkarma hakkına sahip mi?

İşveren, işçinin askere gidecek olması tek başına gerekçe gösterilerek derhal fesih hakkına sahip değildir. Askerlik, İş Kanunu’nun 25. maddesinde sayılan haklı fesih nedenleri arasında yer almaz. İşçinin askerlik sebebiyle ayrılma kararı, bizzat işçinin inisiyatifindedir; işveren bu süreçte işçiyi istifaya zorlayamaz. Böyle bir baskı kurulursa işçi, işverenin İş Kanunu’nun 24. maddesindeki haklı fesih nedenlerini işleterek kendi tazminat haklarını koruyabilir. Baskı iddialarının ispatı yazılı delil, tanık ve mesaj kayıtlarıyla yapılabilir.

Askerlik dönüşü eski işyerinde çalışmaya devam edebilir miyim?

Evet, ama tek şartla: iş sözleşmesini sona erdirmek yerine askıya almış olmak ya da işverenle dönüşü yazılı garanti altına almış olmak. Askı hâlinde askerlik bitiminde işçi işine kaldığı yerden devam eder ve kıdemi işlemez biçimde sürer; kıdem tazminatı bu durumda ödenmez çünkü iş ilişkisi hiç sona ermemiştir. Sözleşmesini feshedip kıdem tazminatını alan işçi için işverenin yeniden işe alma yükümlülüğü yoktur; dönüş, ancak işverenin yeni bir sözleşme teklifiyle mümkündür. Bu nedenle karar verilirken kıdem tazminatı ile iş garantisi arasında bilinçli bir tercih yapılmalıdır.

Askerlik süresince sigortam yatar mı, primler ödenir mi?

Muvazzaf askerlik öncesinde 4/a kapsamında sigortalı çalışan kişi için 5510 sayılı Kanun’un Ek 5. maddesi devreye girer ve askerlik süresince ödenmesi gereken primler devlet tarafından karşılanır. Bu sayede askerlik dönemi, sigortalının prim ödeme gün sayısına dahil edilir ve emeklilik hesabından kayıp yaşanmaz. Şartların taşınıp taşımadığı, kişinin sigortalılık başlangıcına ve askerliğin başlama tarihine göre belirlenir. SGK hizmet dökümünde askerlik döneminin görünmediği durumlarda askerlik şubesinden alınan belge ile düzeltme talebinde bulunulması gerekir; ayrıca isteyen sigortalı bu süreyi borçlanma yoluyla da tamamlayabilir.

İşveren kıdem tazminatımı öderse askerlik feshinde arabulucuya gitmem gerekir mi?

Kıdem tazminatının hak edilen tutarda ve eksiksiz ödenmesi hâlinde dava açmaya gerek kalmaz, dolayısıyla arabuluculuk süreci de gündeme gelmez. Ancak işveren ödemeyi reddeder, eksik öder veya feshi istifa gibi gösterirse dava şartı arabuluculuğa başvurulmadan iş mahkemesinde dava açılamaz. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa sonuç tutanağı icra edilebilir belge niteliği taşır ve anlaşma bedeli hızla tahsil edilebilir. Anlaşma sağlanmazsa düzenlenen tutanakla birlikte dava açılır ve yargılama süreci başlar; bu aşamada yazılı bildirim ve celp belgesi gibi deliller belirleyici olur.

Sonlu Söz ve Değerlendirme

Askerlik sebebiyle işten ayrılma, işçinin tek imzayla hem tazminatını hem sigorta desteğini riske atabileceği bir dönemdir. Doğru bilinen üç adım vardır: celp belgesini almak, feshi yazılı ve gerekçeli bildirmek, alacakları eksiksiz talep etmek. Bunlar yapıldığında kıdem tazminatı ve prim desteği güçlü biçimde korunur. Sürecinizin kendi koşullarınıza göre değerlendirilmesi için bize ulaşabilirsiniz.

Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu