Boşanmada Dava Süresince Çocuk Kimde Kalır? Geçici Velayet, TMK 169 Tedbir Kararı ve Kişisel İlişki 2026

Dava dilekçesini verdiniz ya da size dava tebliğ edildi. Evde çocuklar var. Eşiniz çocukları alıp ailesinin yanına gitmiş olabilir, ya da siz evden ayrılmak zorunda kaldınız ve çocukları göremiyorsunuz. İlk duruşma aylar sonra, ama çocukların okulu, sağlık kontrolleri ve günlük bakımı o güne kadar beklemez.

Bu aralıkta kurulan fiili düzen kolay kolay görünmez kalmaz. Kimin çocukla ilgilendiği, kimin okul toplantılarına gittiği, görüşmelerin engellenip engellenmediği yargılama boyunca dosyaya yansır. Görüşme hakkı kullanılamayan ebeveynle çocuk arasındaki bağ da haftalar içinde zayıflayabilir. Karar beklemek yerine geçici önlem talep etmek bu yüzden çoğu dosyada ilk atılacak adımdır.

Yanıt Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesindedir. Bu rehberde geçici velayetin nasıl istendiğini, hâkimin neye baktığını, beraberinde hangi tedbirlerin verildiğini, karara uyulmazsa İstanbul’da çocuk teslimi sürecinin nasıl işlediğini ve geçici kararın nihai karar karşısındaki durumunu ele alıyoruz.

Boşanma Davasında Çocuk Kimde Kalır? TMK 169 ve TMK 336 Ne Diyor?

TMK m. 169’a göre boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır. “Re’sen” ifadesi, hâkimin taraf talebi olmasa da tedbir kararı verebileceği anlamına gelir. Uygulamada ise talebi dilekçede açıkça belirtmek ve gerekçesini somutlaştırmak, hâkimin dosyaya hızlı odaklanmasını sağlar.

Geçici velayetin kanuni dayanağını TMK m. 336 tamamlar. Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Ortak hayata son verilmişse veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velayeti eşlerden birine verebilir. Boşanma kararında ise velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir. TMK m. 335 ayrıca yasal sebep olmadıkça velayetin ana ve babadan alınamayacağını söyler. Yani geçici düzenleme velayet hakkının kaybı değil; dava boyunca çocuğun kimin yanında yaşayacağının ve çocuğa ilişkin kararların günlük hayatta kim tarafından uygulanacağının belirlenmesidir.

Burada sık yapılan bir hata var: Kanunda “küçük çocuk anneye verilir” biçiminde bir kural yoktur. Evli olmayan ana-babada velayet anaya aittir (TMK m. 337), ama evli çiftlerin boşanma davasında hâkim çocuğun yararına göre karar verir. Yaş, bakım ihtiyacı ve çocuğun anneyle bağı uygulamada önemli bir ağırlık taşıyabilir; yine de bunlar otomatik sonuç doğurmaz, somut dosyaya göre değerlendirilir.

Dava henüz açılmadıysa da seçenek vardır. TMK m. 197’ye göre ortak hayat kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzurunu ciddi biçimde tehlikeye düşürüyorsa eşin ayrı yaşama hakkı doğar ve ergin olmayan çocuklar varsa hâkim ana-baba ile çocuklar arasındaki ilişkileri düzenleyen hükümlere göre gereken önlemleri alır.

Geçici Velayet Nasıl İstenir? Dilekçe, İlk Duruşma ve Sosyal İnceleme

Geçici velayet talebi dava dilekçesinde ya da cevap dilekçesinde yer alabilir; TMK m. 169 “davanın devamı süresince” tedbir alınabileceğini söylediği için dava sürdüğü müddetçe de istenebilir. Talebin etkili olması için “çocuk bende kalsın” demek yetmez. Dilekçede şu bilgilerin bulunması gerekir:

• Çocuğun yaşı, okulu, sağlık durumu ve günlük programı,
• Bugüne kadar bakımı fiilen kimin üstlendiği,
• Çocuğun kalacağı konutun durumu ve ebeveynin çalışma düzeni,
• Çocuğun mevcut düzeninin neden korunması ya da değiştirilmesi gerektiği,
• Varsa şiddet, ihmal veya görüşmeyi engelleme olayları ve bunlara ilişkin belge, rapor, mesaj ve tanıklar.

Hâkim tedbir talebini genellikle ön inceleme ve ilk duruşma aşamasında değerlendirir. Gecikmesinde somut zarar riski olan durumlarda, örneğin çocuğun bakımsız kalması veya görüşmenin tamamen kesilmesi hâlinde, ilk duruşmayı beklemeden değerlendirme istenebilir; bunun kabulü hâkimin takdirindedir.

Çocuk söz konusu olduğunda mahkeme sıklıkla uzman raporu ister. Sosyal inceleme raporunu psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılar hazırlar; her iki ebeveynin yaşadığı ortam ve çocuk ile görüşme yapılır. Gerektiğinde çocuk, adli görüşme odasında uzman eşliğinde dinlenir. Çocuğun beyanı önemlidir ama tek başına bağlayıcı değildir; hâkim, beyanın yönlendirme etkisi altında olup olmadığını da değerlendirir.

Hâkim Geçici Velayeti Verirken Neye Bakar?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 23.09.2025 tarihli kararında (E.2025/696, K.2025/7688) velayetin düzenlenmesinde asıl olanın çocuğun üstün yararı olduğu vurgulanmıştır. Aynı karar, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan her iki ebeveynin yaşadığı yerde ve çocukla görüşülerek rapor alınmasını; tarafların barınma, gelir, sosyal ve psikolojik durumlarına göre çocuğun sağlıklı gelişimi için velayeti üstlenmeye engel bir durum olup olmadığının araştırılmasını gerekli görmüştür. Dairenin metnine göre ebeveynlerin boşanmadaki kusurları ve sosyal konumları, çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde dikkate alınır.

Pratikte hâkimin baktığı başlıca noktalar şunlardır:

• Çocuğun yaşı ve ihtiyaçları: Çok küçük çocuklarda bakım ihtiyacı belirleyici olabilir.
• Fiili bakım geçmişi: Çocuğun gündelik ihtiyaçlarını, sağlık ve okul işlerini kimin yürüttüğü.
• Barınma ve gelir: Çocuğun güvenli ve düzenli bir ortamda yaşayabilmesi.
• Kardeşlerin birlikteliği: Birden fazla çocuk varsa kardeşlerin ayrılmaması sıklıkla dikkate alınan bir ölçüttür.
• Çocuğun görüşü: Yaşı ve olgunluğu ölçüsünde dinlenir, ancak yönlendirme riski araştırılır.
• Şiddet ve ihmal: Belgelenmiş şiddet veya ihmal, çocuğun kimin yanında kalacağı değerlendirmesini doğrudan etkiler.

İlk derece mahkemesinin velayeti tedbiren bir ebeveynden diğerine verdiği, sonra ise uzman raporu ve yargılama sonucunda farklı bir sonuca vardığı dosyalar Yargıtay önüne gelmektedir. Yukarıda anılan 2025 tarihli dosyada ilk derece mahkemesi, çocukların adli görüşmedeki beyanları üzerine 20.09.2022 tarihli ara kararla velayeti tedbiren babaya vermiş, sonradan düzenlenen adli görüşme raporunda çocukların yönlendirme altında olabileceği kanaati bildirilmiş ve nihai kararda velayet anneye verilmiştir. Yargıtay velayet yönünden hükmü bozmuştur. Bu örnek, geçici kararın nihai sonuç anlamına gelmediğini ve çocuğun beyanının tek başına belirleyici olmadığını gösterir.

Geçici Velayetle Birlikte Verilen Diğer Tedbirler

Çocuğun kimin yanında kalacağı kararı çoğu zaman tek başına verilmez. Aşağıdaki tablo, dava sürerken çocuk açısından gündeme gelen başlıca önlemleri özetler:

Kişisel ilişki bakımından önemli bir ayrıntı vardır: TMK m. 326’ya göre çocukla kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar, velayet hakkına sahip veya çocuk kendisine bırakılmış kişinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz. Yani çocuğu yanında bulundurmayan ebeveyn mahkeme kararı olmadan görüşme talep etme hakkını doğrudan kullanamaz. Çocuğu göremeyen eşin, dava dilekçesinde veya hemen ardından kişisel ilişki tedbiri istemesi bu yüzden gereklidir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 14.12.2023 tarihli kararı (E.2023/3021, K.2023/6251) çocuk giderleri açısından yol göstericidir. Karara göre boşanma veya ayrılıkta çocuk kendisine verilmeyen taraf gücüne göre çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlüdür ve hâkim bunu görevi gereği kendiliğinden dikkate almalıdır. Yargılama sırasında doğan ve velayeti anneye verilen ortak çocuk için iştirak nafakasına hükmedilmemesi bozma sebebi sayılmıştır. Aynı kararda tedbir nafakasının miktarı da çocuğun ihtiyaçları ve TMK m. 4’teki hakkaniyet ilkesi gözetilerek değerlendirilmiş, takdir edilen miktar az bulunmuştur.

Karara Uyulmazsa Ne Olur? Çocuk Teslimi ve İstanbul’da Adli Destek Müdürlüğü

Geçici velayet veya kişisel ilişki kararı verildi ama karşı taraf çocuğu teslim etmiyor ya da görüşmeyi engelliyor. Bu durumda kararı kendi başınıza uygulamaya çalışmak yerine kararın yerine getirilmesi için resmi yolu izlemek gerekir. Çocuğu okul çıkışında ya da kapıda zorla almaya çalışmak çocuk için örseleyicidir ve dosyada aleyhinize delil olarak kullanılabilir.

Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam ve tedbir kararları, adliyelerdeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri aracılığıyla, uzmanlar eşliğinde yerine getirilir. İstanbul Adliyesi’nin sayfasında anlatıldığına göre bu işlemler psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı gibi uzmanlar tarafından, kamu kurumlarınca bu amaçla tahsis edilen çocuk görüşme merkezlerinde yürütülür. Müdürlüğe yalnızca hak sahibi başvurabilir: çocuk teslimi işleminde velayeti kendisine verilen kişi, kişisel ilişki işleminde ise çocukla ilişki kurma hakkı tanınan kişi. Çocuğu teslim etmesi gereken kişi ise yükümlü olarak adlandırılır.

İstanbul’da dava açarken yetkili mahkemeyi doğru belirlemek de önemlidir. TMK m. 168’e göre boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. İstanbul’un birden fazla adliye bölgesi olduğundan, yerleşim yeri kaydına göre doğru adliyeyi seçmek hem tedbir talebinin hızla incelenmesi hem de sonradan yetki itirazıyla zaman kaybedilmemesi bakımından önemlidir.

Kararlara uymamanın sonuçları yalnızca çocuk teslimi işlemiyle sınırlı değildir. TMK m. 182/2 ve m. 324/3’e göre velayeti kendisine bırakılan ana veya baba kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir ve mahkeme bu hususu kararında taraflara ihtar eder. Bu düzenleme 24.11.2021 tarihli 7343 sayılı Kanun’la getirilmiştir. Kararlara muhalefet halinde izlenecek yolu ayrıca 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/F maddesi düzenler.

Geçici Velayet Kalıcı mıdır? Nihai Karar ve Durumun Değişmesi

Geçici velayet, TMK m. 169’un öngördüğü gibi davanın devamı süresince geçerli bir düzenlemedir. Boşanma kararında ise TMK m. 182 uyarınca hâkim, ana ve babayı dinledikten sonra ana ve babanın haklarını ve çocukla olan kişisel ilişkileri nihai olarak düzenler. Mahkeme nihai kararda geçici düzenlemeyle bağlı değildir; uzman raporu, tanık beyanları ve yargılamada ortaya çıkan olgulara göre farklı bir sonuca varabilir.

Bununla birlikte mahkemeler çocuğun istikrarına da önem verir. Uzun süre bir ebeveynin yanında düzenli biçimde yaşayan çocuğun yaşam düzeninin gereksiz yere bozulmaması gerekçelerde sıkça karşımıza çıkar. Bu nedenle geçici düzenleme nihai kararı bağlamasa da fiili düzenin dosyadaki etkisini hafife almamak gerekir.

Dava sürerken koşullar değişirse yeni bir düzenleme istenebilir. TMK m. 183’e göre ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi ya da ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Çocuğun okul değiştirmesi, sağlık sorunu ortaya çıkması veya kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi gibi gelişmeler de mahkemeye bildirilmeli ve belgelenmelidir.

Şiddet Varsa: 6284 Sayılı Kanun ve Çocuğun Güvenliği

Boşanma davasında çocuk güvenliği açısından acil bir risk varsa yalnızca TMK m. 169 tedbirleriyle yetinilmez. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kişiler için koruyucu ve önleyici tedbirler öngörür (m. 4 ve 5). Konuttan uzaklaştırma, yaklaşmama ve iletişim kurmama gibi tedbirler aile mahkemesinden veya kolluk ve mülki amirlerden talep edilebilir. Bu başvuru boşanma davasından bağımsız olarak yapılabilir.

Çocuğun tanık olduğu şiddet, doktor raporları, kolluk tutanakları, mesajlar ve komşu ifadeleri hem tedbir kararı hem de velayet değerlendirmesi açısından önemli delillerdir. Bu delilleri dosyaya erken sunmak, hâkimin geçici düzenlemeyi çocuğun güvenliğine göre yapmasını kolaylaştırır.

Geçici Velayet Talebi İçin Hazırlık Kontrol Listesi

• Nüfus kayıt örneği ve çocukların kimlik bilgilerini hazırlayın; yerleşim yeri kaydınızı kontrol edip yetkili mahkemeyi belirleyin.
• Çocuğun okul kaydı, devamsızlık durumu, öğretmen görüşmeleri ve karne gibi belgeleri toplayın.
• Çocuğun sağlık kayıtlarını, düzenli ilaç veya takip gerektiren durumunu belgeleyin.
• Bakımı fiilen kimin yürüttüğünü gösteren tanıkları ve yazışmaları not alın.
• Çocuğun kalacağı konutun durumunu, çalışma saatlerinizi ve çocuğa kimin bakacağını açıkça yazın.
• Görüşmeyi engelleme, tehdit veya şiddet olayı varsa tarih, saat ve belgelerle listeleyin.
• Dilekçede geçici velayet, kişisel ilişki, tedbir nafakası ve iştirak nafakası taleplerini ayrı ayrı belirtin.
• Çocuğu eşinize karşı bir koz olarak kullanmayın; uzmanlar çocuğun beyanında yönlendirme izi arar.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davası açılınca çocuk otomatik olarak anneye mi verilir?

Hayır. Kanunda evli ana-babanın boşanma davasında çocuğun otomatik olarak anneye verileceğine dair bir kural yoktur. TMK m. 336’ya göre ortak hayata son verilmişse veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir ve ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Evli olmayan ana-babada ise TMK m. 337 uyarınca velayet anaya aittir; bu iki durumu karıştırmamak gerekir. Çok küçük yaştaki çocuklarda bakım ihtiyacı uygulamada annenin lehine ağırlık taşıyabilir, ancak bu, her dosyada aynı sonucu doğurmaz.

Geçici velayet talebi dava dilekçesinde mi yapılmalıdır?

Hâkim TMK m. 169 uyarınca çocuk lehine geçici önlemleri re’sen alabilir, fakat talebi dava veya cevap dilekçesinde açıkça belirtmek en güvenli yoldur. Dilekçede çocuğun yaşı, okulu, sağlık durumu, bakımı kimin yürüttüğü ve neden bu düzenin istendiği somut belgelerle anlatılmalıdır. Talep daha sonra da yapılabilir; dava sürdüğü müddetçe tedbir istenmesine kanun engel koymaz. Ancak çocuğun durumu acilse beklememek, ilk dilekçede talebi eksiksiz sunmak gerekir.

Eşim çocuğu alıp götürdü ve göstermiyorsa ne yapabilirim?

Önce çocukla kişisel ilişki kurulmasına ve geçici velayete ilişkin tedbir talebini dilekçeyle mahkemeye iletmelisiniz. TMK m. 326 uyarınca kişisel ilişkiye yönelik düzenleme yapılıncaya kadar çocuğu yanında bulunduran tarafın rızası olmadan görüşme kurulamaz; bu nedenle karar şarttır. Karar çıktıktan sonra uyulmuyorsa adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü aracılığıyla teslim veya görüşme işlemi istenebilir. Çocuğun güvenliğinden endişe ediyorsanız 6284 sayılı Kanun kapsamında da başvuru mümkündür.

Geçici velayet kararına itiraz edilebilir mi?

Geçici velayet kararı ara karar niteliğindedir ve karşı tarafın itirazı, kararın niteliğine, tebliğ şekline ve kanun yoluna göre değişen süre ve usullere bağlıdır. Bu nedenle kararı aldığınız anda dosyayı avukatınıza göstermek, olası itiraz süresini kaçırmamak açısından önemlidir. Süre geçmiş olsa bile koşullar değişirse TMK m. 183 uyarınca yeni bir düzenleme istenebilir. Hâkimin kararında yanlış ya da eksik değerlendirilen bir husus varsa bu, nihai karara karşı kanun yolunda da ileri sürülebilir.

Geçici velayeti alan eş nihai kararda velayeti de kesin olarak alır mı?

Hayır. Geçici velayet yalnızca dava süresince geçerlidir ve nihai kararı bağlamaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 23.09.2025 tarihli kararında, ilk derece mahkemesi velayeti ara kararla tedbiren babaya vermiş, nihai kararda ise anneye vermiştir ve Yargıtay velayet yönünden bozma yapmıştır. Hâkim, yargılama sonunda uzman raporunu, tanık beyanlarını ve çocuğun üstün yararını birlikte değerlendirerek nihai düzenlemeyi yapar. Geçici düzende çocuğun yanında bulunmak avantaj olabilir, ancak sonucu garanti etmez.

Çocuğun hangi ebeveynle kalmak istediğini söylemesi kararı belirler mi?

Çocuğun düşüncesi, yaşı ve olgunluğu ölçüsünde dinlenir ve önemsenir; ancak hâkimi tek başına bağlamaz. Mahkemeler çocuğu adli görüşme odasında uzman eşliğinde dinletebilir ve beyanın yönlendirme etkisi altında olup olmadığını ayrıca araştırır. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada çocukların beyanları üzerine tedbiren velayet verilmiş, sonraki adli görüşme raporunda yönlendirme olasılığına dikkat çekilmiştir. Çocuğu duruşmaya hazırlamak ya da onu taraf tutmaya zorlamak, dosyada aleyhe sonuç doğurabilir.

Tedbir nafakası ile iştirak nafakası aynı şey midir?

Hayır. Tedbir nafakası TMK m. 169 uyarınca dava süresince, ihtiyaç sahibi eş ve çocuğun geçimi için hükmedilen geçici nafakadır. İştirak nafakası ise çocuk kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır (TMK m. 182, 327-328). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 14.12.2023 tarihli kararına göre yargılama sırasında doğan ve velayeti bir tarafa verilen ortak çocuk lehine iştirak nafakası hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmalıdır. Miktarlar çocuğun ihtiyaçlarına ve tarafların mali gücüne göre belirlenir.