Boşanma süreci sadece manevi bir yıkım değil, aynı zamanda yıllarca biriktirilen maddi değerlerin, hatta mutfaktaki küçük bir ev aletinin bile paylaşım kavgasına dönüştüğü karmaşık bir hukuki süreçtir. İstanbul boşanma avukatı olarak büromuzda sıkça karşılaştığımız üzere, taraflar çoğu zaman hangi eşyanın kime ait olduğu konusunda ciddi uyuşmazlıklar yaşamaktadır. Bu uyuşmazlıkların temelinde, Türk Medeni Kanunu (TMK) kapsamında yer alan mal rejimi kurallarının yanlış yorumlanması yatmaktadır.
Boşanmada Ev Eşyaları Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Boşanmada ev eşyalarının paylaşımı söz konusu olduğunda ilk bakılması gereken husus, eşlerin hangi mal rejimine tabi olduğudur. 1 Ocak 2002 tarihinden sonra evlenen çiftler için yasal mal rejimi ‘Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi’dir. Bu rejim uyarınca ev eşyaları iki temel kategoriye ayrılır: Kişisel mallar ve edinilmiş mallar. Uygulamada görüyoruz ki, eşlerin düğünde takılan ziynet eşyaları ile aldıkları mobilyalar sıklıkla birbirine karıştırılmaktadır.
Eşya alacağı davası, boşanma davasından ayrı olarak veya boşanma davası ile birlikte açılabilen bir dava türüdür. İstanbul aile mahkemelerindeki yoğunluk göz önüne alındığında, bu davaların ispat hukuku açısından kritik öneme sahip olduğu unutulmamalıdır. Eşyaların faturaları, kredi kartı ekstreleri veya varsa düğün videoları en önemli delil niteliğindedir. TMK Madde 222 gereğince, belirli bir malın bir eşe ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Aksi takdirde, eşyaların paylı mülkiyette olduğu kabul edilir.
Kişisel Eşyalar ve Edinilmiş Eşyalar Arasındaki Fark Nedir?
Boşanmada ev eşyalarının paylaşımı yapılırken ‘kişisel mal’ kavramını doğru analiz etmek gerekir. TMK Madde 220 uyarınca; eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar (kıyafetler, hobi malzemeleri, bilgisayar vb.), evlilik başında sahip olunan mallar, miras yoluyla geçen veya karşılıksız kazanma (bağış) yoluyla elde edilen eşyalar kişisel maldır. Bu eşyalar paylaşım dışı tutulur ve sahibi olan eşe aynen iade edilir.
Edinilmiş mallar ise evlilik birliği içinde eşlerin emekleri karşılığında aldıkları eşyalardır. Örneğin, evlilikten 2 yıl sonra maaş birikimi ile alınan salon takımı veya beyaz eşyalar edinilmiş maldır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre (Örn: Yargıtay 2. HD, 2024/245 E., 2024/1890 K.), eşlerin ortak kullanımına sunulan ev eşyalarının edinilmiş mal mı yoksa kişisel mal mı olduğu tespit edilirken alım tarihi ve ödeme kaynağı titizlikle incelenir. Eğer bir eşya, bir eşin kişisel malı (örneğin babasından kalan bir miktar para) ile alınmışsa, o eşya artık o eşin kişisel malı yerine geçen bir değerdir.
Ziynet Eşyaları ve Çeyiz Eşyalarının Hukuki Durumu
Ziynet eşyaları, yani düğünde takılan altın ve paralar, boşanmada ev eşyalarının paylaşımı gündeme geldiğinde en hassas konulardan biridir. Yargıtay’ın en güncel görüşü; düğünde takılan ziynetlerin kime takılırsa takılsın aksi bir anlaşma veya örf adet kuralı yoksa kadına ait olduğudur. Ancak son dönemde verilen bazı kararlarda, ‘erkeğe takılan ve kadına özgü olmayan’ takıların erkeğe ait olabileceğine dair nüanslar oluşsa da, genel uygulama kadının mülkiyeti yönündedir.
- Çeyiz Eşyaları: Kadının babasının evinden getirdiği veya çeyiz olarak hazırladığı eşyalar kişisel mal sayılır. Boşanma halinde kadın bu eşyaları aynen iade alma hakkına sahiptir.
- Hediye Gelen Eşyalar: Düğün hediyesi olarak gelen beyaz eşya veya mobilyaların kime ait olduğu noktasında, hediyeyi kimin tarafının aldığına bakılır. Kadın tarafı almışsa kadına, erkek tarafı almışsa erkeğe ait kişisel mal kabul edilir.
- Yıpranma Payı: Eşya davasında eşyanın kendisi mevcutsa aynen iadesi, mevcut değilse dava tarihindeki değeri talep edilir.
Hangi Eşyalar Paylaşım Dışı Tutulur?
Boşanmada ev eşyalarının paylaşımı sırasında, yasadan doğan bazı istisnalar eşyaların paylaşıma girmesini engeller. Bunların en başında ‘mesleki eşyalar’ gelir. Bir eşin mesleğini icra etmesi için zorunlu olan aletler (örneğin bir doktorun muayenehane cihazları veya bir terzinin dikiş makinesi), kişisel mal statüsündedir ve diğer eş bu eşyalar üzerinde hak iddia edemez. Ayrıca manevi değeri olan aile yadigarı niteliğindeki eşyalar da miras yoluyla intikal etsin ya da etmesin, genellikle kişisel mal olarak değerlendirilir.
Uygulamada görüyoruz ki, taraflar bazen evlilik birliği içindeyken tek bir eşin kullanımına hasredilmiş pahalı eşyaları (saat, özel tasarım takılar vb.) edinilmiş mal sayarak paylaşmak istemektedir. Ancak TMK 220/1 uyarınca, bir eşyanın sadece bir eşin kullanımına uygun olması (örneğin sadece kadının giyebileceği bir kürk veya sadece erkeğin kullandığı bir golf takımı), o eşyayı doğrudan kişisel mal yapar ve paylaşım dışı bırakır.
Boşanma Sürecinde Eşya Kaçırma ve Koruma Tedbirleri
Boşanma davası açılmadan hemen önce veya dava sırasında eşlerden birinin evdeki eşyaları gizlice boşaltması, ‘eşya kaçırma’ olarak adlandırılır ve hukuki yaptırımları mevcuttur. İstanbul’da görülen boşanma davalarında bu durumla karşılaştığımızda, ivedilikle Aile Mahkemesi’nden ‘eşyaların tespiti’ (delil tespiti) ve ‘ihtiyati tedbir’ talep etmekteyiz. Hâkim, eşyaların başkasına devrini önlemek amacıyla bir tedbir kararı verebilir veya eşyaların kullanımını dava sonuna kadar bir eşe bırakabilir (genellikle çocukla birlikte evde kalan eşe).
Eğer eşyalar çoktan kaçırılmış veya satılmışsa, eşya alacağı davası açılarak bu eşyaların güncel piyasa değerinin nakden ödenmesi talep edilir. TMK 229 uyarınca, bir eşin diğer eşin haklarını azaltmak amacıyla yaptığı karşılıksız kazandırmalar, mal rejimi tasfiyesinde hesaba katılır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin yerleşik kararlarına göre, eşya davasında tanık beyanları da eşyaların varlığını kanıtlamak için yeterlidir ancak fatura her zaman en güçlü delildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Düğün takılarıyla alınan eşyalar kimin olur?
Düğün takıları kadının kişisel malı kabul edildiği için, bu takıların bozdurulmasıyla alınan ev eşyaları da kadının kişisel malı yerine geçen değer sayılır. Bu durumda kadın, eşyanın paylaşımı yerine tamamının kendisine ait olduğunu iddia edebilir veya katkı payı alacağı talep edebilir. Bu durumun ispatı için altınların bozdurulduğu tarih ile eşyaların alım tarihinin uyumlu olması gerekir.
Fatura benim adıma değilse eşyayı alabilir miyim?
Evet, alabilirsiniz. Faturanın kimin adına olduğu mülkiyetin tespiti için tek başına yeterli değildir. Eşyanın parası ortak hesaptan mı ödenmiş, yoksa bir eşin bekarlık birikimiyle mi alınmış bu önemlidir. Ayrıca tanık beyanları ve fotoğraflar ile o eşyanın size ait olduğu kanıtlanabilir. Ancak fatura sahibi, aksi ispatlanana kadar malik sayılma karinesinden faydalanır.
Eski eşyalar için değer kaybı hesaplanır mı?
Eşya alacağı davalarında kural, eşyanın aynen (fiziksel olarak) geri verilmesidir. Eğer eşya mevcut değilse veya kullanılamaz haldeyse, hüküm anındaki (dava sonundaki) piyasa değeri esas alınır. Yargıtay uygulamasına göre eski eşyaların bedeli belirlenirken, eşyaların yıpranma payı ve piyasadaki ikinci el satış değerleri bilirkişiler marifetiyle hesaplanmaktadır.
Boşanma davası devam ederken eşyaları alabilir miyim?
Eşler boşanma davası sürerken de kişisel eşyalarını alabilirler. Ancak ortak kullanılan edinilmiş malların paylaşımı genellikle boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılan mal rejimi tasfiyesi davası ile sonuçlanır. Eğer eşyalarınızı alırken bir uyuşmazlık çıkıyorsa, mahkemeden eşya tespiti ve teslimi için müdahale talep edilmesi en sağlıklı yoldur.
Eşyalara zarar verilirse tazminat istenir mi?
Evet, bir eşin diğerine ait kişisel eşyalara veya paylaşıma tabi ortak mallara kasten zarar vermesi durumunda Borçlar Kanunu kapsamında haksız fiil sorumluluğu doğar. Bu durumda zarar veren eş, verdiği maddi hasarı tazmin etmekle yükümlüdür. Ayrıca bu durum boşanma davasında ‘kusur’ belirlemesinde de bir kriter olarak kullanılabilir.
Boşanmada ev eşyalarının paylaşımı ve mal rejimi tasfiyesi süreçlerinde hak kaybına uğramamak için bizimle iletişime geçin.