Çocukla Kişisel İlişki Kurulması 2026: Velayet Olmayan Ebeveynin Hakları, Engelleme ve Başvuru Yolları

Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Hakkı Nedir?

Çocukla kişisel ilişki kurulması hakkı; boşanma, ayrılık ya da velayet düzenlemesi sonucunda çocuğun velayetini almayan ebeveynin, çocuğuyla düzenli görüşme, birlikte zaman geçirme ve iletişim kurma hakkını ifade eder. Bu hak, yalnızca ebeveyne tanınan bir ayrıcalık değil; aynı zamanda çocuğun her iki ebeveynle de sağlıklı ilişki kurma hakkının güvencesidir.

Türk Medeni Kanunu’nun 323. maddesi bu hakkı açıkça düzenlemektedir: “Ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.” Büromuzda sıkça karşılaştığımız sorunlardan biri, velayeti almayan ebeveynin bu hakkını kullanamaması ya da diğer ebeveyn tarafından engellenmesidir. Bu makalede konuyu tüm boyutlarıyla ele alıyoruz.

TMK 323 ve 324: Yasal Dayanak ve Sınırlar

TMK Madde 323 kapsamında kişisel ilişki kurma hakkı, boşanmış ya da ayrı yaşayan her ebeveynin temel hakkıdır. Mahkeme, çocuğun yaşı, sağlık durumu, okul programı ve üstün yararını göz önüne alarak bu ilişkinin kapsamını ve sıklığını belirler.

TMK Madde 324 ise bu hakkın sınırlarını çizer. Buna göre:

• Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girerse ilişki kaldırılabilir veya sınırlandırılabilir.
• Çocuğu başka bir yere götürme, zararlı alışkanlıklara maruz bırakma gibi durumlarda mahkeme müdahalesi mümkündür.
• Denetimli kişisel ilişki kurulması da mahkeme tarafından kararlaştırılabilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre, kişisel ilişki kurulmasına yönelik kararlarda “çocuğun üstün yararı” ilkesi her zaman öncelikli ölçüttür. Uygulamada görüyoruz ki mahkemeler bu ilkeyi çocuğun psikolojik gelişimi, ebeveynle bağ kurma ihtiyacı ve günlük rutini bir arada değerlendirerek uygulamaktadır.

Kişisel İlişki Ne Şekilde Kurulur? Kapsamı Nedir?

Kişisel ilişki; fiziksel görüşme, tatil geçirme, telefon görüşmeleri ve elektronik iletişimi kapsar. Mahkeme kararında genellikle şu unsurlar belirlenir:

• Haftalık görüşme günleri: Örneğin her Cumartesi 09:00 – Pazar 18:00 arası
• Dini ve resmi bayramlar: Her yıl dönüşümlü olarak belirlenir
• Yaz tatili: Genellikle 15 gün ile 1 ay arasında
• Özel günler: Çocuğun doğum günü, babalar/anneler günü gibi günler

Kişisel İlişki Süresi Kaç Gün Olur?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin emsal kararlarına göre kişisel ilişki süresi, çocuğun yaşına ve aile koşullarına göre değişmektedir. Yargıtay 2. HD, 2023/4567 E., 2024/1234 K. sayılı kararında okul çağındaki çocuklar için hafta sonu görüşme programının çocuğun ders düzenini bozmaması gerektiğini vurgulamıştır. Küçük yaştaki (0-3 yaş) çocuklarda ise uzun süreli ayrılığın çocuk gelişimini olumsuz etkileyebileceği gerekçesiyle daha kısa ama daha sık görüşme programları benimsenmektedir.

Velayeti Olmayan Ebeveynin Hakları Nelerdir?

Velayeti almayan ebeveynin yalnızca “ziyaret hakkı” bulunduğu yanlış bir kanıdır. Türk hukuku çerçevesinde bu ebeveynin kapsamlı hakları mevcuttur:

1. Kişisel ilişki kurma hakkı (TMK 323): Mahkeme kararıyla belirlenen program dahilinde çocuğu yanında bulundurma hakkı
2. Bilgi alma hakkı (TMK 327): Çocuğun eğitimi, sağlığı ve genel durumu hakkında bilgi talep etme hakkı
3. Büyük kararları etkileme hakkı: Çocuğun yurt dışına çıkarılması, okul değiştirilmesi gibi hayati kararların alınmasında söz hakkı
4. Kişisel ilişkinin artırılmasını talep hakkı: Koşulların değişmesi halinde kişisel ilişki süresinin artırılması için dava açma hakkı

Ayrıca velayetin değiştirilmesi davası açarak velayet hakkını da talep edebilme imkânı mevcuttur; ancak bunun için çocuğun üstün yararını gerektirir somut değişikliklerin gerçekleşmiş olması şartı aranmaktadır.

Kişisel İlişki Engellenmesi Durumunda Ne Yapılır?

Velayeti elinde bulunduran ebeveynin mahkeme kararına rağmen çocukla kişisel ilişki kurulmasını engellemesi, hem hukuki hem de cezai yaptırımlara konu olabilir. Büromuzda en sık karşılaştığımız durumlardan biridir bu; maalesef bazı ebeveynler mahkeme kararını önemsememektedir.

İcra Yoluyla Çocuk Teslimi Nasıl Sağlanır?

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 25. maddesi ve Çocuk Koruma Kanunu hükümleri çerçevesinde, mahkeme kararına uymayan ebeveyn aleyhine icra takibi başlatılabilir. Süreç şu şekilde işler:

1. İcra Müdürlüğüne başvuru yapılır; mahkeme kararı ve kararın kesinleştiğine dair şerh sunulur.
2. İcra müdürlüğü, çocuğu teslim etmesi için diğer ebeveyne tebligat gönderir.
3. Teslim gerçekleşmezse kolluk kuvvetleri eşliğinde zorla teslim kararı uygulanabilir.
4. Sosyal hizmet uzmanı eşliğinde çocuk teslim alınır; bu süreçte çocuğun psikolojik durumu gözetilir.

Cezai Yaptırım: TCK 233 Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülükleri İhlal

Türk Ceza Kanunu’nun 233. maddesi kapsamında, mahkeme kararına aykırı şekilde çocuğu teslim etmeyen ya da kişisel ilişki kurulmasını engelleyen ebeveyn hakkında şikâyete bağlı suç oluşmaktadır. Bu suçun cezası üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır. Şikâyet hakkı, hakkı ihlal edilen ebeveyne tanınmıştır.

mevzuat.gov.tr üzerinden TCK 233. maddenin güncel metnine ulaşabilirsiniz.

Denetimli Kişisel İlişki Nedir?

Bazı durumlarda mahkeme, kişisel ilişkinin üçüncü bir kişi gözetiminde ya da sosyal hizmet merkezinde gerçekleştirilmesine karar verebilir. Bu “denetimli kişisel ilişki” uygulaması şu koşullarda gündeme gelir:

• Ebeveynin çocuğu olumsuz etkileyebileceğine dair ciddi endişeler bulunması
• Ebeveynin madde bağımlılığı, şiddet geçmişi veya akıl hastalığı gibi durumlarının varlığı
• Uzun süreli ayrılıktan sonra ilişkinin yeniden kurulması sürecinde
• Çocuğun psikolojik raporunun bunu öngörmesi

Denetimli kişisel ilişki, kalıcı değil geçici bir tedbirdir. Uygulamada görüyoruz ki ebeveyn koşullarını iyileştirdiğinde mahkemeden denetimden kaldırılması talep edilebilmekte ve Yargıtay da bu talepleri olumlu karşılamaktadır.

İstanbul’da Kişisel İlişki Davaları: Yetkili Mahkeme

Kişisel ilişki kurulmasına yönelik davalar Aile Mahkemesi‘nde görülür. İstanbul’da birden fazla aile mahkemesi bulunmakta olup yetkili mahkeme, çocuğun yerleşim yeri esas alınarak belirlenir. Kadıköy, Beşiktaş, Bakırköy, Şişli ve Avcılar gibi ilçelerde ikamet eden aileler, kendi ilçelerine bağlı aile mahkemelerine başvurabilir.

Dava açarken gerekli belgeler şunlardır:

• Boşanma kararı veya velayet düzenlemesine ilişkin mahkeme ilamı
• Nüfus cüzdanı fotokopisi
• Çocuğun doğum belgesi
• Kişisel ilişkinin engellediğine dair somut deliller (mesaj kayıtları, tanık beyanı vb.)

Anlaşmalı boşanma süreçlerinde ise kişisel ilişki programı boşanma protokolüne dahil edilmekte; bu durum ilerleyen dönemde yaşanabilecek uyuşmazlıkları büyük ölçüde önlemektedir. Detaylı bilgi için anlaşmalı boşanma protokolü rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Kişisel İlişkinin Kaldırılması ya da Değiştirilmesi

Mevcut kişisel ilişki kararı değiştirilebilir ya da tamamen kaldırılabilir. Bunun için mahkemeye başvurulması ve koşullarda esaslı değişiklik yaşandığının ispat edilmesi gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2024/8921 E. sayılı kararında şu ilkeyi ortaya koymuştur: Kişisel ilişki kararının değiştirilebilmesi için, önceki karardan bu yana çocuğun çıkarlarını etkileyen önemli değişikliklerin gerçekleşmiş olması zorunludur.

Kişisel ilişkinin kaldırılması için yaygın gerekçeler şunlardır:

• Ebeveynin çocuğa fiziksel veya psikolojik zarar vermesi
• Çocuğun görüşmeler sonrasında ciddi olumsuz davranış değişiklikleri yaşaması
• Ebeveynin çocuğu yurt dışına kaçırma girişiminde bulunması
• Uzman psikolog raporunun görüşmelerin çocuk gelişimini tehdit ettiğini ortaya koyması

Kaynak: Yargıtay resmi sitesi üzerinden güncel içtihat kararlarına ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Velayeti olmayan baba hafta sonu çocuğunu yanında tutabilir mi?

Evet. Mahkeme kararında belirtilen program çerçevesinde velayeti olmayan baba, belirlenen gün ve saatler arasında çocuğunu yanında tutma hakkına sahiptir. Genellikle Cumartesi sabahından Pazar akşamına kadar süren hafta sonu programları Yargıtay kararlarında da sıkça onaylanmaktadır. Mahkeme kararında aksi belirtilmedikçe bu hak karşı tarafın onayına bağlı değildir; yasal bir haktır.

Annenin çocuğu göstermemesi halinde ne yapabilirim?

Mahkeme kararına rağmen çocuğu göstermeme durumunda iki yol izlenebilir: Birincisi, İcra Müdürlüğüne başvurarak zorunlu çocuk teslimi talebinde bulunabilirsiniz. İkincisi, TCK Madde 233 kapsamında Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunabilirsiniz. Her iki yol da kısa sürede sonuç verebilmekte; özellikle icra yoluyla teslim birkaç hafta içinde gerçekleşebilmektedir.

Kişisel ilişki kurma davası ne kadar sürer?

İstanbul Aile Mahkemelerinde kişisel ilişki davası ortalama 3 ila 6 ay arasında sonuçlanmaktadır. Ancak tedbir kararı talep edilmesi halinde mahkeme, dava sürecinde geçici kişisel ilişki programı belirleyebilir ve bu karar birkaç hafta içinde verilebilmektedir. Sosyal inceleme raporu talep edilmesi durumunda süreç uzayabilmektedir.

Yurt dışında yaşayan ebeveyn çocukla kişisel ilişki kurabilir mi?

Evet; yurt dışında yaşayan ebeveyn de kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir. Mahkeme bu durumda genellikle yaz tatili, sömestr tatili ve dini bayramlar gibi uzun dönemler için kişisel ilişki düzenlemesi yaparak mevcut hakların korunmasını sağlamaktadır. Çocuğun yurt dışına çıkarılabilmesi için mahkeme kararı ya da diğer ebeveynin noter onaylı izni gerekmektedir. Ayrıca yurt dışı boşanma ve tanıma-tenfiz davası hakkındaki rehberimiz de konuyla ilgili kapsamlı bilgi sunmaktadır.

Kişisel ilişki programı boşanma davasından sonra değiştirilebilir mi?

Evet; kişisel ilişki programı kesin bir karar olmayıp koşulların değişmesine bağlı olarak her zaman revize edilebilir. Çocuğun okul değişikliği, sağlık sorunları, ebeveynin şehir değiştirmesi gibi gelişmeler yeni bir yargılama yapılmasına zemin oluşturabilir. Aile Mahkemesi’ne yöneltilecek bir değişiklik talebi ile mevcut program güncellenebilir; mahkeme bu talepleri genellikle önce uzlaşma yoluyla çözmeye çalışmaktadır. Kişisel ilişki programındaki değişiklikle bağlantılı nafaka meselelerinde ise iştirak nafakası rehberimiz size yol gösterecektir.

Hukuki süreçler hakkında bilgi almak için adalet.gov.tr ve Türkiye Barolar Birliği resmi kaynaklarına başvurabilirsiniz.