Miras Payına Haciz Nasıl Konulur? İİK 128, Satış ve Korunma Yolları 2026

Mirasçıdan alacaklı olan kişi, borçlunun elindeki nakit ya da maaş yetmediğinde gözünü terekeye çevirir: “Borçlunun babasından kalma ev, arsa, bankadaki para var; ben alacağımı oradan nasıl tahsil ederim?” Bu yazıda miras payına haciz nasıl konulur, hangi şartlar aranır, İİK 128-129 hükümleri nasıl işler, mirasın reddi haczi nasıl etkiler ve diğer mirasçılar süreci nasıl yönetir sorularını güncel mevzuat ve doğrulanmış Yargıtay içtihadıyla ele alıyoruz.

Miras Payına Haciz Nedir, Hukuki Dayanağı Nedir?

Miras payına haciz, icra takibinde borçlu olarak görünen kişinin bir terekedeki mirasçı sıfatından doğan hak ve payları üzerine konulan hacizdir. Haciz, İcra ve İflas Kanunu’nun 85. ve 86. maddelerinde öngörülen “üçüncü kişilerdeki hak ve alacakların haczi” ya da taşınmazlarda tapu kütüğüne şerh biçiminde uygulanır. Mirasçılık, TMK 599 uyarınca murisin ölümüyle terekenin tamamında bir elbirliği mülkiyeti doğurur; mirasçı henüz belirli bir malın belirli payının maliki olmamıştır. Kanun koyucu bu yapıyı İİK 128’de özel olarak düzenlemiştir.

İİK’nın 128. maddesine göre, takip borçlusunun üçüncü bir kişinin (mirasbırakanın) terekesinden intikal edecek miras payı ve tereke içindeki her türlü mal, hak ve alacak üzerine haciz konulabilir. Maddenin gerekçesi, borçlunun mal beyanında bulunup bulunmamasından bağımsız olarak alacaklının keşif yoludur: borçlunun “murisinden ne kalacak” beklentisi üzerindeki iktisadî değer, cebri icra konusu yapılabilir bir varlıktır. TMK 640/2 ise kuralın medeni hukuk tarafını tamamlar: “Terekedeki bir malın, mirasçılardan birinin veya üçüncü kişinin idaresi veya tasarrufu altında bulunması, o malın elbirliği mülkiyeti yönünden durumunu etkilemez.” Yani mal kimde olursa olsun, bütün mirasçıların elbirliği mülkiyeti devam eder ve borçlunun tereke üzerindeki hukuki konumundan doğan payı haczedilebilir.

Bir örnekle netleşelim: Ahmet’in vefatıyla terekesinde bir daire, iki arsa ve bankada birikimi kalır. Mirasçıları eşi ve iki çocuğudur. Çocuklardan Emre’nin icra takibinde 900.000 TL borcu vardır. Alacaklı, veraset ilamıyla Emre’nin mirasçı olduğunu ispat eder ve tereke malları üzerine Emre’nin payına isabet eden kısım için haciz şerhi koydurur. Emre’nin payı fiziksel olarak bölünmüş değildir; haciz onun tereke üzerindeki miras payı (bu örnekte dörtte bir oranındaki hissesi) üzerinde kurulur.

Miras Payına Haciz Nasıl Konulur? Süreç Adım Adım

Uygulamada alacaklının izleyeceği yol beş aşamadadır:

1. İcra takibini başlatın: İlk şart, kesinleşmiş veya henüz kesinleşmemiş bir icra takibidir. İlamlı veya ilamsız takipte borçluya ödeme emri tebliğ edilir; borçlu itiraz etmez veya itiraz kaldırılırsa takip kesinleşir.
2. Mirasçılık belgesi alın: İcra dairesine “borçlu murisi Ahmet’in mirasçısıdır ve payı şudur” ibaresini taşıyan veraset ilamı sunulmalıdır. Sulh Hukuk Mahkemesi’nden alınan bu belge, borçlunun mirasçı sıfatını ve pay oranını resmen gösterir.
3. Haciz talebinde bulunun: Talep dilekçesinde tereke malları (tapu kaydı, IBAN, plaka, araç tescil belgesi) tek tek gösterilir. İcra dairesi, taşınmazlarda tapu müdürlüğüne, banka hesaplarında bankaya, araçlarda trafik tescil şubesine haciz müzekkeresi gönderir.
4. Şerh ve ihbar: Tapudaki haciz şerhi, üçüncü kişilere karşı borçlunun payını satmasını fiilen engeller; banka hesabına bloke koyma ve araç üzerine kontrol müzekkeresi de aynı işlevi görür. Bu andan itibaren borçlunun payı üzerinde tasarruf, hacze rağmen yapılmış sayılır ve alacaklıya karşı hükümsüzdür.
5. Satış aşamasına geçin: Haciz tek başına alacağı tahsil etmez. Alacaklı, takibin satış aşamasına geçerek tereke malının borçlunun payı üzerinden satışını ister. İşte bu noktada TMK 683’ün izin şartı devreye girer; aşağıda ayrıntılı inceliyoruz.

İİK 128 ve İİK 129: Tereke Malları ve Mirasın Reddi Durumunda Haciz

İİK 128, borçlunun miras payı ve tereke malları üzerindeki haczi düzenlerken, İİK 129 mirasın reddi durumunu cevaplar. Buna göre borçlu mirasbırakanın ölümünden sonra mirası resmî defterle veya basit reddiyle retmişse, TMK 605-606 uyarınca hiç mirasçı olmamış sayılır ve tereke üzerinde pay kalmaz. Bu durumda alacaklının o tereke üzerine koydurduğu haciz dayanaksızdır. Ancak borçlu reddi, hacizden sonra ya da takip sırasında yapmışsa iş değişir: Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre reddi mirasın alacaklıyı zararındırma kastıyla, cebri icradan kaçınma amacıyla yapılmış olması hâlinde reddin borçlunun alacaklıya karşı hüküm ve sonuç doğurmaması gerekir. Bu ilkeyle alacaklı, borçlunun kötüniyetli reddini İİK m. 128/II uyarınca hükümsüz kılma ve tereke üzerindeki haczin devamını sağlama yolu bulur.

Doğrulanmış bir örnekle: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 29.04.2024 tarihli ve 2023/7356 Esas, 2024/3991 Karar sayılı kararında; borçlunun mirasbırakanın terekesindeki taşınmazlar üzerine haciz konulmuş, ancak borçlunun mirasçılık belgesinin iptaline ilişkin mahkeme kararının kesinleşmesiyle, haciz tarihinde borçlunun gerçekte hissesi kalmadığı anlaşılmıştır. Daire, “haciz tarihinde borçlunun hissesi bulunmadığından, kendisine ait hisse varmış gibi haciz konulması doğru değildir” diyerek şikâyetin kabulüyle haczin kaldırılmasına hükmedilmesini istemiştir. Kararın mesajı nettir: haciz, borçlunun mirasçı sıfatına ve haciz anındaki payına bağlıdır; sıfat ortadan kalkarsa haciz düşer.

Hacizli Miras Payı Satılabilir mi? TMK 683 İzin Şartı ve Cebri Satış

Miras payının devri, TMK 683’te iki durumla düzenlenmiştir: taşınmazdaki miras payının devri diğer mirasçıların yazılı iznine, devrolunacak payın murisin sağ kalan eşine ait olması hâlinde ise sadece eşin iznine tabidir. Cebri icra satışı da bir devirdir; bu nedenle Yargıtay, haczedilen miras payının icra satışına çıkarılmasında da aynı izin şartının aranmasını gerektiğini kabul eder. Pratikte bu şöyle işler:

• Diğer mirasçılar satışa izin verirse: İcra dairesi, payın tamamı üzerinde satışa çıkar; alacaklı satış bedelinden borçlunun payına düşen miktarı tahsil eder.
• İzin verilmezse: Alacaklı TMK 683’teki izni, icra mahkemesi yerine Hukuk Mahkemesi’nden almak zorundadır. Yargıtay’ın uygulamasına göre izin verme yetkisi, mahkemenin iş bu satış için doğrudan alacaklı lehine verdiği geçici bir yetki değil, miras payı üzerindeki satışın hukuki geçerliliğinin şartıdır; mahkeme izin vermezse satış yapılamaz ve alacaklı bu aşamada tıkanır.
• Alternatif yol — ortaklığın giderilmesi: Satış izni alınamayan hâllerde alacaklı ya da herhangi bir mirasçı, taşınmazdaki elbirliği ortaklığını bitirmek için TMK 642 uyarınca ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açar. Mahkemece görevlendirilen icra memurluğunca yapılan artırmada pay satılır ve bedeli pay sahiplerine dağıtılır; borçlunun payına isabet eden kısım, haciz nedeniyle alacaklıya ödenir. Uygulamada en sık kullanılan tahsilat yolu budur.

Özetle: haciz “elimde pay var” demenin ispatıdır; satış ise ayrı bir hukuki engeller dizisinin aşılmasını gerektirir. Alacaklıların en sık hatası, haciz şerhi koydurup satış izni olmadan beklemektir; bu bekleme süresinde payın değer kaybetmesi veya miras payına ilişkin yeni ihtilaflar doğması tahsilatı güçleştirir.

Miras Payına Hacizde Meskeniyet ve İİK 82: Yargıtay 12. HD Kararı

Haczedilen miras payı borçlunun barınmasına kaynaklık ediyorsa İİK 82’deki meskeniyet istisnası gündeme gelir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 30.05.2013 tarihli ve 2013/10341 Esas, 2013/20089 Karar sayılı kararında, borçlunun babasından intikal eden hisseli taşınmaz üzerine haciz konulduğu olayda Daire şunları kabul etmiştir: paylı taşınmazlarda her paydaşın (borçlunun) meskeniyet şikâyetinde bulunma hakkı vardır; icra mahkemesi, borçlunun payına isabet eden değerden haline münasip bir mesken edinip edinemeyeceğini bilirkişiye inceletmeli, edinebiliyorsa şikâyetin reddi, edinemiyorsa pay satılıp borçluya münasip mesken bedelinin bırakılması yönünde hüküm kurmalıdır. Somut olayda eksik incelemeyle şikâyet hakkında hüküm kurulması bozma nedeni yapılmıştır.

Bu kararın pratik sonucu şudur: miras payına haciz, borçlunun tek barınma kaynağını ortadan kaldıramaz. Borçlu, hacizden sonra icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurarak payına isabet eden bedelden haline uygun bir konut edinme hakkının korunmasını isteyebilir. Alacaklı açısından da risk çift yönlüdür: payın tamamı satılamayabilir; borçlunun meskeniyet ihtiyacı karşılandıktan sonra kalan artık miktar alacaklıya kalır.

Mirasın Reddi ve Haczin Kaldırılması: Borçlu ve Mirasçı Stratejileri

Sürecin iki tarafı farklı hedeflerle hareket eder. Borçlu veya mirasçı açısından: tereke borçlu ise veya borçlunun payı borçlarına yetmeyecekse, ölüm tarihinden itibaren üç ay içinde mirasın reddi (TMK 605-606) ciddi biçimde değerlendirilmelidir. Ret, yeni doğacak hacizleri önler; ancak hacizden sonraki ret alacaklıyı zarara sokuyorsa hükümsüzdür. Ayrıca borçlunun kesinleşmiş ilamla mirasçı sıfatı kalmamışsa (mirasçılık belgesinin iptali gibi), diğer mirasçılar murisin malları üzerindeki haczin kaldırılmasını isteyebilir; 12. HD’nin 2023/7356 Esas sayılı kararı tam da bu duruma örnektir.

Diğer mirasçılar açısından: borçsuz mirasçının payı haczin etkisiyle satılamaz. Kardeşinizin borcu için bütün terekeye konan haciz, sizin payınızı satamaz; satış ancak borçlunun payı üzerinden mümkündür. Yine de şerh, tereke mallarının satış ve devirlerini fiilen bloke ettiğinden, diğer mirasçılar paylaşım davası ya da ortaklığın giderilmesi yoluyla süreci sonuçlandırmak isteyebilir. Bu aşamada alacaklının satış talebiyle ortaklık davası birleşirse, mahkemece görevli memurluk satışı yapıp bedeli paylaştırır.

Miras Payına Hacizde Sık Yapılan Hatalar ve Korunma Yolları

tr>

Hata	Sonucu	Korunma yolu
Veraset ilamı alınmadan haciz talebi	İcra dairesi talebi işlemez; süre kaybı	Önce sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alının
Tereke kalemlerinin eksik bildirimi	Gizli kalan mal üzerinde haciz kurulamaz	Tapu, banka, araç, sigorta ve şirket hissesi sorgularını eksiksiz yapın
Satış izni (TMK 683) olmadan beklemek	Haciz şerhi tahsilata dönüşmez	İzin alınamıyorsa ortaklığın giderilmesi davası açın
Borçlunun hacizden sonra mirası reddetmesi	Ret alacaklıyı zarara sokuyorsa hükümsüz sayılabilir	Alacaklı kötüniyet ret iddiasını icra mahkemesinde ileri sürsün
Meskeniyet incelemesi yapılmadan satış	Bozma riski; borçlunun barınma hakkı ihlali	Bilirkişi raporuyla haline münasip mesken bedeli ayrılmalı
Sadece borçlunun payı dışındaki mallara haciz	Haciz hukuka aykırı olur; şikâyetle kalkar	Haciz konulmadan önce pay durumu UYAP ve veraset ilamıyla netleştirin

Sık Sorulan Sorular

Miras payına haciz konulabilir mi, hangi şartlar aranır?

Evet, konulabilir. İİK 128 uyarınca borçlunun miras payı ve tereke içindeki her türlü mal, hak ve alacak hacze konu edilebilir. Şartlar şunlardır: borçluya karşı kesinleşmiş ya da kesinleşme aşamasında bir icra takibi bulunması; borçlunun murisinden mirasçı sıfatını ispat eden mirasçılık belgesinin (veraset ilamı) ibraz edilmesi; hacze konu tereke malının (taşınmaz, banka hesabı, araç, alacak) belirtilmesi ve müzekkereyle ilgili mercilere (tapu, banka, trafik) bildirilmesi. Taşınmazlarda haciz tapu kütüğüne şerh biçiminde kurulur ve borçlunun payı üzerinden cebri satışa kadar gider. Ancak satış aşamasında TMK 683’ün izin şartı nedeniyle diğer mirasçıların yazılı izni ya da ortaklığın giderilmesi davası gerekebilir. Borçlunun kesinleşmiş ilamla mirasçı sıfatı kalmamışsa haciz düşer; Yargıtay 12. HD’nin 2023/7356 Esas sayılı kararı bu yöndedir.

Mirası reddedersem hacizden kurtulabilir miyim?

Kısmen evet, ama her zaman değil. Ölüm tarihinden itibaren üç ay içinde mirasın reddi (TMK 605-606) kişiye mirasçı sıfatını tümüyle kaldırır ve ret tarihinden sonra tereke üzerine yeni haciz konulamaz. Ancak kritik nokta zamanlamadır: haciz konulduktan sonra yapılan ret, alacaklıyı zarara sokma amacı taşıyorsa Yargıtay içtihadına göre borçlunun alacaklıya karşı hüküm ve sonuç doğurmaz; yani alacaklı, kötüniyetli ret nedeniyle tereke üzerindeki haczin devamını sağlayabilir. Ayrıca ret, terekenin borçlarına karşı koruma sağlarken kişinin kendi malvarlığındaki hacizleri etkilemez. Bu nedenle ret kararının cebri icra karşısındaki sonuçları, süre ve niyet unsurlarıyla birlikte değerlendirilmelidir; karar verilmeden avukatla net durum tespiti yapılması gerekir.

Diğer mirasçılar, borçlu kardeşin borcu için terekeye konan haczin kaldırılmasını isteyebilir mi?

Evet, belirli şartlarla. Haciz yalnızca borçlunun payı üzerinde kurulabilir; borçlu olmayan mirasçıların payı bu haciz nedeniyle satılamaz. Diğer mirasçılar, borçlunun mirasçı sıfatının bulunmadığının kesinleşmiş bir ilamla tespit edildiği durumlarda (örneğin mirasçılık belgesinin iptali) murisin malları üzerine konulan haczin kaldırılmasını isteyebilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 29.04.2024 tarihli ve 2023/7356 Esas, 2024/3991 Karar sayılı kararında tam bu senaryo vardır: borçlunun vasiyetname nedeniyle mirasçılık belgesi iptal edilip payın diğer mirasçılara intikal ettiği kesinleştikten sonra, “haciz tarihinde borçlunun hissesi bulunmadığından hisse varmış gibi haciz konulması doğru değildir” denilerek haczin kaldırılması gerektiği belirtilmiştir. Bunun dışında, borçlunun payı üzerinden yürütülen satışta diğer mirasçılar paylarını koruyabilir ve ortaklığın giderilmesi davasıyla süreci sonuçlandırabilir.

Hacizli miras payı icra satışıyla nasıl paraya çevrilir?

İki ana yol vardır. Birincisi, TMK 683 uyarınca diğer mirasçıların (pay eşininkiyse eşin) yazılı izni alınarak icra dairesinin yaptığı satıştır; izin verilirse pay açık artırmayla satılır, bedelden borçlunun payına isabet eden kısım alacaklıya ödenir. İkincisi ve uygulamada en sık görüleni, izin verilmemesi hâlinde açılan ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davasıdır: mahkeme ortaklığı satış yoluyla giderir, satış memurluğu artırmayla payı satar ve bedeli pay sahiplerine dağıtır; borçlunun payına isabet eden tutar, haciz nedeniyle doğrudan alacaklıya aktarılır. Taşınmazda borçlunun barınma ihtiyacı varsa İİK 82 meskeniyet incelemesi yapılır: bilirkişi, borçlunun pay değerinden haline münasip bir mesken edinip edinemeyeceğini belirler; edinebiliyorsa satış engellenmez, edinemiyorsa satış bedelinden mesken bedeli borçluya bırakılır. Yargıtay 12. HD’nin 2013/10341 Esas sayılı kararı, hisseli taşınmazda her paydaşın meskeniyet şikâyeti hakkını ve pay oranlı inceleme zorunluluğunu ortaya koyar.

Miras payıma haciz konuldu, ne yapmalıyım?

Öncelikle haczin hangi takipten ve hangi borçtan kaynaklandığını İcra Bilgi Sistemi’nden ve tebligatlardan netleştirin. Ardından üç değerlendirme yapılmalıdır: borca itiraz veya şikâyet yolları (İİK 65, 68, 82), mirasın reddi seçeneği (süre geçmemişse ve tereke borçluysa), ve payın satışına engel olup olmadığınız (diğer mirasçıların izni, meskeniyet hakkınız). Paylı taşınmazda oturuyorsanız İİK 82’ye dayalı meskeniyet şikâyeti, payınıza isabet eden değerin halinize münasip bir mesken edinmeye yetip yetmediğinin bilirkişice incelenmesini sağlar. Haciz hukuka aykırıysa (örneğin mirasçı sıfatınız kalmamışsa ya da haciz borçlu olmayan paya konmuşsa) İİK m. 26 yoluyla icra mahkemesinde haczin kaldırılması istenebilir. Süreler kısa ve hukuki değerlendirme olaya özgü olduğundan, karar verilmeden önce dosyanın bir icra hukuku avukatıyla birlikte değerlendirilmesi sonucu doğrudan etkiler.

Miras payına hacizde zaman aşımı var mıdır, haciz ne kadar süreyle geçerlidir?

Haciz bir güvenlik tedbiri olarak kurulur ve genel kural olarak takibin kesinleşmesiyle birlikte satış aşamasına geçilmedikçe kendiliğinden kalkmaz. Ancak iki önemli zaman unsuru vardır. Birincisi, genel aciz cezası ve takip hatırlatma süreleridir: alacaklı hacizden sonra satış talebini makul sürede ileri sürmeli, aksi hâlde takip sonuçsuz kalabilir. İkincisi, borçlunun mirasının reddi hakkını kullanma süresidir; ölüm tarihinden itibaren üç ay (gurbette altı ay) içinde ret yapılmazsa miras kesin kabul edilmiş sayılır ve sonradan yapılacak ret, alacaklıyı zarara sokma kastının ispatı aşılmadıkça haciz karşısında koruma sağlamaz. Ayrıca haczedilen miras payına ilişkin ortaklığın giderilmesi davasında zamanaşımı, dava konusu talebe göre değişir; taşınmaz payı satışlarında uzun süren bekleme, payın değer değişimini ve satış şartlarını etkiler. Bu nedenle hem alacaklı hem borçlu açısından haciz sonrası adımların ertelenmesi risklidir.

Sonuç: Miras payına haciz, alacaklı için güçlü ama tuzaklı bir tahsilat aracıdır; borçlu ve diğer mirasçılar için ise sürecin doğru okunmasıyla korunma yolları doğar. Dosyanızın somut delilleri ve stratejisi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

0