Mirasçı Terekeyi Vermezse veya Saklarsa Ne Yapılır? İstihkak ve Paylaşma Davası 2026

Miras bırakan kişi öldüğünde geride bir ev, bankadaki birikimler, kira gelirleri, ziynetler veya araçlar kalır; bu malvarlığının tamamına tereke denir. Türkiye’de mirasçılık çoğu zaman resmî bir paylaşıma gitmez: ailenin bir ferdi — çoğu kez birlikte yaşayan kardeş veya eş — banka hesaplarını, tapuları, senetleri ve evdeki değerli eşyayı fiilen elinde tutar. Diğer mirasçılar veraset ilamını alır, tapuya ya da bankaya gider ve “bu hesapta para yok”, “babanız bana devretmişti”, “evde altın diye bir şey kalmadı” cevaplarıyla karşılaşır. Terekeyi elinde tutan mirasçı, paylaşım çağrısını yok sayar; cevap vermez, defter tutmaz, hesap açmaz.

Bu sessizliğin bir hukuki maliyeti vardır ve faturası genellikle bekleseye yazılır. İstihkak davasındaki bir yıllık öğrenme süresi, malın nerede ve kimin elinde olduğunu öğrendiğiniz gün işlemeye başlar; on yıllık azami süre ise tartışmasız biçimde ölüm gününden koşar. Tanıklar yaşlanır, banka kayıtlarının saklama süresi biter, murisin eşyaları dağılır. Bu rehberde terekeyi vermeyen veya saklayan mirasçıya karşı Türk Medeni Kanunu’nun ve Yargıtay içtihadının tanıdığı araçları — istihkak davası, paylaşma davası, tereke tespiti, bilgi verme yükümlülüğü ve ret yasağını — adım adım inceliyoruz.

Terekeyi Vermeyen Mirasçının Hukuki Konumu Nedir?

TMK m. 599 uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kazanırlar; taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetlikleri doğrudan doğruya geçer. TMK m. 640 ise birden çok mirasçı bulunması hâlinde paylaşmaya kadar geçecek sürede tereke üzerinde elbirliği ortaklığı kurulduğunu, mirasçıların terekeye elbirliğiyle sahip olduklarını ve terekeye ait bütün haklarda ancak birlikte tasarruf edebileceklerini belirtir. Bunun pratik anlamı şudur: Kardeşiniz babanızın evinde oturuyor, hesabını kullanıyorsa bile o mal üzerinde yalnızca kendi hissesi oranında hak sahibidir; tereke malını tek başına devredemez, satamaz, tüketip bitiremez.

Dolayısıyla terekeyi “vermemek” hukuken bir sahiplenme eylemidir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 2015/1903 Esas, 2015/6462 Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere, bir kimse terekenin veya terekeye giren bir malın mirasçısı olarak sahibi bulunduğunu ileri sürüp o malı elinde bulunduran kimseden kendisine teslimini istediğinde ve davalı bu hakkı haksız olarak reddettiğinde açılacak dava miras sebebiyle istihkak davasıdır. Elini tereke malına atan mirasçı, bu davada sıradan bir davalı gibi savunmak zorundadır; “aile içinde kalmıştır” veya “kimse bir şey demedi” gibi gerekçeler hukuken korunabilir bir zilyetlik hakkı doğurmaz.

Miras Sebebiyle İstihkak Davası Nasıl Açılır?

İstihkak davası, TMK m. 637’de düzenlenmiştir: “Yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi veya bazı tereke mallarını elinde bulunduran kimseye karşı mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek miras sebebiyle istihkak davası açabilir.” Davayı, malı elinde tutan mirasçıya karşı olduğu gibi, malı sonradan devralmış üçüncü kişilere karşı da açmak mümkündür. Davanın kabulü hâlinde tereke malı davacıya zilyetliğe ilişkin hükümler uyarınca verilir (TMK m. 638); yani malın iadesi, kötüniyetli zilyedin sorumluluğu ve gelirlerin (kira, faiz, hasılat) hesabı bu çerçevede gündeme gelir.

Davanın iki pratik gücü vardır. Birincisi, TMK m. 638 uyarınca davalı, tereke malını zamanaşımı yoluyla kazandığını ileri süremez; yani “üzerimde yıllardır duruyordu, artık benimdir” savunması istihkak davasında doğrudan kanunla engellenmiştir. İkincisi, hâkim davacının istemi üzerine hakkın korunması için davalının güvence göstermesini veya tapu kütüğüne şerh verilmesini gibi önlemler alabilir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 2020/3483 Esas, 2021/955 Karar sayılı ve 16.02.2021 tarihli kararı bu resmin canlı bir örneğidir: Davalıların murisin ölümünü gizleyerek mirasçı gibi hareket ettiği, yurt dışında çalışan murisin kazanımlarını kendi adlarına banka hesaplarına getirttiği ileri sürülmüş; Yargıtay, banka kayıtları ve bilirkişi raporlarıyla murise ait olduğu anlaşılan paralar yönünden davacının isteminin miras sebebiyle istihkak olduğu gözetilerek yargılama yapılması gerektiğini vurgulamıştır.

Yetki açısından TMK m. 76 yerine miras hukukunun özel kuralı uygulanır: TMK m. 576 uyarınca mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları, mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesinde görülür. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; ancak dava konusu uyuşmazlık bir paylaşım sorununa dönüşmüşse — yani herkes mirasçılığı kabul ediyor ama paylaşım tartışmalıysa — Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 2017/5151 Esas, 2018/95 Karar sayılı kararında işaret edildiği üzere uyuşmazlık TMK m. 640 ve devamındaki paylaşma hükümlerine girer ve sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Bu ayrım, davanın yanlış mahkemede açılıp zaman kaybedilmesini önlemek için baştan doğru kurgulanmalıdır.

İstihkak Davasında Süreler: Bir Yıl, On Yıl, Yirmi Yıl

İstihkak davasının en çok hak kaybına yol açan boyutu zamanaşımıdır. TMK m. 639 uyarınca dava, davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. İyiniyetli olmayan, yani malın terekeye ait olduğunu bilen veya bilecek durumda olan davalılara karşı bu süre yirmi yıldır. Kardeşinizin babanızın parasını kendisine geçirdiğini bildiğiniz anda bir yıllık süre işbaşı yapmıştır; “arayı bozmak istemiyorum” diyerek beklemek, süreyi durdurmaz.

Öğrenme kavramı somut olayda esnek değerlendirilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2013/9783 Esas, 2013/10195 Karar sayılı kararında, murisin vefatında geride belirli miktarda para, altın ve döviz bıraktığının tanık beyanlarıyla desteklendiği dosyada, mahkemece öğrenme tarihi ve zamanaşımı doğru değerlendirilmeden davanın reddedilmesi bozma nedeni sayılmıştır. Yani “paralar vardı, ortadan kayboldu” iddiası tanık, banka kaydı, üçüncü kişi beyanı gibi delillerle desteklenebiliyorsa süre hesabı yargı denetimine açıktır; ancak savunmayı süreyi tüketmeden delilleriyle birlikte kurmak gerekir. Süre hesabında kuşkuya düşüldüğünde ölüm tarihinden itibaren on yıllık üst sınırın varlığı da mutlaka hatırlanmalıdır.

Tereke Malını Gizleyen Mirasçı Mirası Reddedemez

Pratikte sık görülen bir manevra şudur: Tereke borçlu görünüyordur; terekeyi elinde tutan mirasçı, önce paraları ve değerli malları kendine çeker, ardından “bu borçlu mirası ben istemiyorum” diyerek mirasın reddine başvurur. TMK m. 610 bu kapıyı kapatmıştır: Yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur ve tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı, mirası reddedemez. Gizleme fiili, ret hakkını düşüren davranışlar arasında sayılır.

Bu kuralın iki sonucu vardır. Birincisi, gizleyen mirasçı tereke borçlarından kişisel olarak ve sınırsız sorumlulukla sorumlu olmayı kabul etmiş sayılır; TMK m. 640’ın öngördüğü ayrım — tereke borçlarından mirasçının kişisel sorumluluğu kanunda öngörülen hâllerde kişisel malvarlığına uzanabilir — aleyhine işler. İkincisi, gizleme davranışı davalı aleyhine kötüniyet göstergesi olarak değerlendirilir; hem istihkak zamanaşımının yirmi yıllık uzun süresinin uygulanmasına hem de gelir hesabı ve tazminat taleplerinin kabulüne zemin hazırlar.

Paylaşma Davası ve Mirasçının Bilgi Verme Yükümlülüğü

Mirasçılık ilişkisi tartışmalı değilse, yani herkes veraset ilamında yazılıysa ve sorun yalnızca malın paylaşılıp paylaşılmayacağıysa, doğru dava TMK m. 642’deki paylaşma (ortaklığın giderilmesi) davasıdır: Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir ve terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden talep edebilir. Değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen mal — tek bir daire, tek bir araç — bütün olarak bir mirasçıya özgülenir; anlaşılamazsa satılır ve bedeli bölüştürülür (TMK m. 651).

Bu aşamanın kritik silahı TMK m. 646’dır: Tereke mallarına zilyet olan veya mirasbırakana borçlu bulunan mirasçılar, paylaşma sırasında bu konuda eksiksiz bilgi vermekle yükümlüdür. Yani hesabı, kasayı, kiralıkları elinde tutan kardeş, mahkemede “bilmiyorum” diyemez; banka hareketlerini, tahsil ettiği kiraları, muristen aldığı borçları açıklamak zorundadır. Bilgi vermeyen mirasçı aleyhine mahkemece delil değerlendirmesi yapılır ve eksik beyan, paylaşmadaki eşitlik ilkesinin (TMK m. 649) ihlali sayılarak lehinize kullanılır. Paylaşma davası süreye tabi değildir — elbirliği ortaklığı sürdüğü sürece her zaman açılabilir; ancak bu, malın aynen iadesi veya gizlenen paranın tespiti için istihkak davasının ayrıca gerekli olduğu gerçeğini değiştirmez. İki dava, kimi dosyalarda ardışık, kimi dosyalarda birlikte yürütülür.

Tereke Tespiti ve Defter: Delil Tablonuzu Kurun

Gizlenen terekenin en büyük sorunu ispat sorunudur: “Babamın 300 gram altını vardı” cümlesi tek başına dava kazandırmaz. Bu nedenle dava öncesi aşamada iki kurum kritiktir. Birincisi terekenin tespiti ve defteri: Sulh hukuk mahkemesinden tereke defterinin tutulmasını isteyebilirsiniz; defter tutma, malların tespit edildiği andaki durumu güvence altına alır ve sonradan “yoktu” diyen mirasçının savunmasını çökertir. Doktrinde ve uygulama ölçüsünde, tereke defteri isteği istihkak davasının tedbirleri arasında da değerlendirilir.

İkincisi delil kararı: Banka kayıtları, tapu küpürleri, kira kontratları, araç tescil kayıtları ve murisin vergi kayıtları, mahkemeden delil kararıyla bizzat celbedilebilir. Yargıtay’ın 2020/3483 Esas sayılı örneğinde de görüldüğü gibi, murisin yurt dışından gönderdiği paranın izi banka kayıtları ve bilirkişi raporuyla sürülmüştür. Somut dosyanızda hangi kaynağa, hangi sırayla başvurulacağı strateji meselesidir; bu nedenle iddialarınızı henüz dava açılmadan yazılı hâle getirmek ve her iddiaya karşılık en az bir delil bağlamak gerekir.

İstanbul’da Süreç Nasıl İşler?

İstanbul’da yoğun miras dosyalarında uygulama, mevzuatın soyut çerçevesine göre birkaç pratik farklılık gösterir. Mirasbırakanın yerleşim yeri İstanbul’da ise istihkak davası İstanbul’daki asliye hukuk mahkemesinde, paylaşma davası ise sulh hukuk mahkemesinde görülür; tereke tespiti talebi de yine sulh hukuk mahkemesine yöneltilir. İstanbul’daki adliyelerde yoğunluk nedeniyle duruşma aralıkları uzayabildiğinden, dava dilekçesinin ilk aşamada eksiksiz kurgulanması — istihkak ve paylaşma taleplerinin ilişkisi, zamanaşımı savunmasına önceden cevap, delil listesi — süreci aylar kısaltabilir. İstanbul ölçeğinde gayrimenkul değerleri yüksek olduğundan, taşınmazın gizlice devredildiği iddialarında tapu kayıtlarının ve devir tarihlerinin erkenden incelenmesi, aleyhe satışların durdurulması için tapuya şerh talebini öne çıkarır. Büyükşehirde çok rastlanan bir senaryo da şudur: Muris, ölümünden kısa süre önce daireyi elinde tutan çocuğuna devretmiştir; bu durumda istihkak davasının yanında muris muvazaası (TMK m. 559 ve Borçlar Kanunu m. 19-20) ve iptal-tescil yolları ayrıca değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Mirasçı tereke malını inkâr ediyorsa hangi dava açılır?

Malın varlığı bilindiği ve kimin elinde olduğu belli olduğu hâlde inkâr sürüyorsa, doğru dava TMK m. 637’de düzenlenen miras sebebiyle istihkak davasıdır. Bu davada yalnızca malın teslimi değil, mirasçılık sıfatıyla ilgili uyuşmazlıklar da hâkimce çözülür. Malların kimde olduğunun tam bilinmediği durumlarda dava öncesi tereke tespiti ve defter talebiyle mal tablosu çıkarılır; bankaya, tapuya, SGK’ya ve vergi dairesine yönelik delil kararlarıyla malın izi sürülür. İstihkak davasını, paylaşma safhasına geçildiğinde ortaklığın giderilmesi davası izler; iki davanın kurgusu dosyanın somut durumuna göre tek dilekçeyle veya ardışık olarak yapılabilir.

İstihkak davası için son ne zaman dava açabilirim?

TMK m. 639 uyarınca miras sebebiyle istihkak davası, mirasçı olduğunuzu ve malın hangi iyiniyetli kişinin elinde bulunduğunu öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bu bir yıllık süre, her hâlde mirasbırakanın ölümünün üzerinden on yıl geçmesiyle ortadan kalkar. Malı elinde tutan kişi kötüniyetliyse — yani malın terekeye ait olduğunu biliyorsa — zamanaşımı yirmi yıla çıkar. Süre hesabında öğrenme tarihi tartışmalıysa delillerle (mesajlar, tanık, dava öncesi ihtarname) öğrenme anı belgelenmelidir; kuşkulu hâllerde süreyi faaliyetsiz bekleyerek değil, yazılı ihtarname çekerek ve derhal dava açarak tedbir alınmalıdır.

Kardeş babamın parasını harcadıysa bedelini talep edebilir miyim?

Evet. Terekeye giren para, hesaptan çekilip harcansa bile tereke alacağı niteliğini korur; elbirliği ortaklığı kuralı gereği hiçbir mirasçı tereke malını tek taraflı tüketemez. Bu durumda istihkak davasının yanında, sözleşmesiz kullanım ve sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde hesap özeti ve bedel talep edilebilir. Paylaşma davası içinde murise borçlu olan mirasçının borcu, payından indirilir (TMK m. 646’daki bilgi verme yükümlülüğü ve paylaşmadaki eşitlik ilkesi uyarınca). Yargıtay’ın 2013/9783 Esas sayılı kararında da para, altın ve dövizden oluşan terekenin tanık beyanlarıyla ispatı ve süresinde açılan davanın esastan incelenmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Mirasçı terekeyi vermezse mirasın reddi mümkün mü?

Şartlı olarak evet, ancak kritik bir sınırlama vardır: TMK m. 610 uyarınca tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı, mirası reddedemez. Ret hakkı, terekenin borçlu çıkması hâlinde mirasçıyı korumak için tanınmıştır; bu hakkı kullanmak isteyen mirasçının terekeye fiilen karışmaması, mal gizlememesi ve ret süresi içinde (yasal mirasçı için ölümü öğrenmeden itibaren üç ay) sulh mahkemesine başvurması gerekir. Para ve malları çekip ardından borçlu terekeyi reddetmeye çalışan mirasçı bu korumadan yararlanaz; tereke borçlarından kişisel sorumluluk altına girer. Bu nedenle ret kararının zamanlaması ve terekeye karışma fiillerinin kapsamı, mutlaka hukuki değerlendirmeyle belirlenmelidir.

Tereke defteri tutulmasını nasıl isterim?

Tereke defteri talebi, sulh hukuk mahkemesine yapılan bir başvuruyla ileri sürülür ve mahkemece atanan kişi — genellikle bir bilirkişi veya kayyum — tereke mallarını yerinde tespit ederek deftere geçirir. Defterin değeri, malların tespit anındaki durumunu resmî belgeyle sabitlemesidir: Sonradan “öyle bir altın yoktu” savunması, defterle çeliştiğinde inandırıcılığını yitirir. Defter tutma özellikle el değiştirme, gizli devir veya kıymetli eşyanın ortadan kaybolması riskinin yüksek olduğu dosyalarda gündeme gelir; doktrinde, istihkak davası sırasında hakkın korunmasına yönelik tedbirler arasında tereke defteri isteğinin bulunduğu da ifade edilir. İstanbul gibi büyükşehirlerde defter tutma talebi, taşınmaz ve hesap hareketlerinin yoğun olduğu terekelerde sürecin ispat omurgasını oluşturur.

Terekeyi veren mirasçıya karşı dava nereye açılır?

İstihkak davasında yetkili mahkeme, TMK m. 576 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesidir; mallar başka şehirlerde bulunsa bile dava tek yerde açılır. Paylaşma davası da yine mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesindedir. Mirasbırakanın son yerleşim yeri İstanbul’da bir ilçedeyse dava o ilçenin adliyesindeki ilgili mahkemeye açılır. Görev bakımından ayrım şudur: Ortada bir mal sahiplenmesi varsa istihkak davası asliye hukuk mahkemesinde, mirasçılık kabul edilip yalnızca paylaşım tartışmalıysa ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde görülür; Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 2017/5151 Esas sayılı kararı bu ayrımın yanlış kurulmasının bozma nedeni sayıldığını göstermektedir.

Sonuç: Terekeyi vermeyen, inkâr eden veya gizleyen mirasçıya karşı hukuk düzeni güçlü ama süreye tabi araçlar sunar: bir yıllık öğrenme süresiyle işleyen istihkak davası, süreye tabi olmayan paylaşma davası, gizleyen mirasçıyı ret hakkından yoksun bırakan TMK m. 610 ve paylaşmadaki eksiksiz bilgi verme yükümlülüğü. Bu araçların doğru sıralanması, delillerin süre tükenmeden toplanması ve dava türünün doğru seçilmesi sonucu doğrudan belirler. Aileniz içinde bir tereke paylaşımında mallara erişemediğinizi düşünüyorsanız, öğrenme tarihinizi ve elinizdeki delilleri birlikte değerlendirmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

0