Soruşturma Dosyasında Kısıtlama Kararı Nedir? Avukat Dosyayı Göremiyorsa CMK 153, İtiraz Yolu ve Yargıtay 2026

Kısa cevap: Soruşturma dosyasına kısıtlama kararı, müdafiin soruşturma evresinde dosya içeriğini incelemesini veya belgelerden örnek almasını sınırlayan bir hâkim kararıdır (CMK m. 153/2). Karar ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine ve kanunda sayılan suç türlerinde verilebilir. Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları kısıtlamanın dışındadır (m. 153/3). Karara karşı CMK m. 268 uyarınca öğrenme gününden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (m. 271/4). İddianame mahkemece kabul edildiği anda kısıtlama sona erer ve müdafi dosyanın tamamını inceleyebilir (m. 153/4).

Müvekkilinizin ifadesi alınmış, gözaltı sona ermiş ya da haklarında soruşturma yürüdüğünü öğrenmişsiniz. Savcılığa gidip dosyayı istiyorsunuz, kalemden “dosyada kısıtlama kararı var” cevabı geliyor. Elinizde ne bir karar örneği ne de neyin gizli tutulduğuna dair bir bilgi var. Savunmayı nasıl kuracağınızı bilmeden bekliyorsunuz.

Bu durum her soruşturmada yaşanmaz. Kanun, kısıtlamayı genel bir kural olarak değil, sıkı koşullara bağlı bir istisna olarak düzenler. Bu rehberde kısıtlama kararının hangi suçlarda verilebildiğini, kimin ne kadar bilgiye ulaşabildiğini, karara nasıl itiraz edileceğini ve Yargıtay’ın bu konuda verdiği iki güncel kararı sırasıyla anlatıyoruz.

Soruşturma Dosyasına Kısıtlama Kararı Nedir?

Ceza Muhakemesi Kanunu’nda soruşturma evresindeki usul işlemleri kural olarak gizlidir; ancak bu gizlilik savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla geçerlidir (CMK m. 157/1). Gizlilik, müdafiin dosyayı görmesini engellemek için değil, delillerin toplanmasını ve şüphelilerin tespitini korumak için vardır.

Bu dengeyi kuran madde CMK m. 153’tür. Birinci fıkraya göre müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Kısıtlama kararı bu genel hakkın istisnasıdır: dosyayı inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse sınırlanabilir.

Kısıtlama yetkisini savcı tek başına kullanamaz. Kanun metni “Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla” ifadesini kullanır. Uygulamada bu karar sulh ceza hâkimliğinden çıkar. Yani savcılık kalemi, “biz vermiyoruz” diyerek kendiliğinden kısıtlama uygulayamaz; ortada bir hâkim kararı olmalıdır.

Kısıtlama Hangi Suçlarda Verilebilir?

Kısıtlama kararı her suç için değil, yalnızca CMK m. 153/2’de sayılan suçlara ilişkin soruşturmalarda verilebilir. Liste kapalıdır; başka bir suç için kısıtlama istenmişse karar kanuna aykırı olur.

Grup Kanundaki karşılığı
Türk Ceza Kanunu’ndaki suçlar Kasten öldürme (m. 81, 82, 83); cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, m. 102); çocukların cinsel istismarı (m. 103); uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (m. 188); suç işlemek amacıyla örgüt kurma (m. 220)
Devlet ve anayasal düzene karşı suçlar Devletin güvenliğine karşı suçlar (m. 302, 303, 304, 307, 308); anayasal düzene karşı suçlar (m. 309 – 316); devlet sırları ve casusluk (m. 326 – 337, kanunda sayılan maddeler)
Özel kanunlardaki suçlar 6136 sayılı Kanun’daki silah kaçakçılığı (m. 12); 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 160. maddesindeki zimmet; 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’ndaki suçlar

Bu listede olmayan bir suç için, örneğin dolandırıcılık veya basit yaralama soruşturmasında verilmiş bir kısıtlama kararı kanunun öngördüğü çerçevenin dışındadır. Böyle bir karar varsa itirazın ilk gerekçesi budur.

Kısıtlamanın Kapsamı: Neler Gizlenebilir, Neler Gizlenemez?

Kısıtlama kararı soruşturma dosyasının tamamını müdafie kapatmaz. Kanunun üçüncü fıkrası iki kategoriyi açıkça dışarıda bırakır:

  • Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak,
  • bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar.

Bu belgeler hakkında kısıtlama kararı uygulanmaz. Dolayısıyla müvekkilin kendi ifade tutanağı, kararda ne yazarsa yazsın müdafie verilmek zorundadır. Kalemden “kısıtlama var, hiçbir şey veremeyiz” cevabı alırsanız, en azından bu belgeleri talep edip yazılı red cevabı istemeniz gerekir.

Kısıtlama yalnızca soruşturma evresinde etkilidir. CMK m. 153/4’e göre müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız alabilir. Kovuşturma başladığında kısıtlama kendiliğinden sona erer; ayrıca bir “kaldırma” kararı aramak gerekmez.

Kanun metninde kısıtlamanın azami süresine dair ayrı bir hüküm geçmez. Bu yüzden kararın gerekçesinde soruşturmanın amacını tehlikeye düşürme ihtimalinin somut olarak gösterilip gösterilmediğine bakmak önem taşır.

Kısıtlama Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?

Hâkim kararına karşı itiraz yolu CMK m. 268’de düzenlenmiştir. Kanunda ayrı bir süre yoksa itiraz, ilgilinin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek dilekçe veya zabıt kâtibine beyanla yapılır. Kararı veren hâkimlik itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde itirazı inceleyecek mercie gönderir.

Sulh ceza hâkimliği kararlarında itirazı inceleyen merci, o yerde birden fazla hâkimlik varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimliktir (m. 268/3-a). İtiraz üzerine verilen karar kesindir; ilk kez merci tarafından verilen tutuklama kararları bunun dışındadır (m. 271/4).

İtiraz dilekçesinde şu noktaları işlemek gerekir:

  • Soruşturulan suç, m. 153/2’deki kapalı listede yer alıyor mu?
  • Kararda soruşturmanın amacının nasıl tehlikeye düşeceği somut olarak anlatılmış mı?
  • Kısıtlama, ifade tutanağı ve bilirkişi raporlarını da kapsayacak biçimde genişletilmiş mi (m. 153/3’e aykırılık)?
  • İddianame kabul edildiği hâlde kısıtlama sürdürülüyor mu?

Yargıtay Kararları: Dosya İnceleme Hakkı Kime Aittir?

Dosya inceleme hakkının sınırları iki güncel Yargıtay kararıyla netleşmiştir. Kararların künyeleri Yargıtay Karar Arama sisteminden alınmış ve metinleri okunarak doğrulanmıştır.

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2024/3311 Esas, 2025/10746 Karar (28.10.2025)

Bodrum’daki bir uyuşturucu ticareti soruşturmasında bir avukat, şüpheli yönünden soruşturma dosyasının incelenmesini istemiş; Cumhuriyet Başsavcılığı bu talebi reddetmişti. Sulh ceza hâkimliği itirazı kabul edip red kararını kaldırdı. Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma istemi üzerine Yargıtay 10. Ceza Dairesi, hâkimliğin kararını oy birliğiyle kanun yararına bozdu.

Dairenin kabul ettiği gerekçeye göre soruşturma evresi gizlidir; şüpheli müdafii veya katılan, suçtan zarar gören ya da malen sorumlunun vekili olan avukat soruşturma evrakını inceleyebilir, ancak bunun için avukatın müdafi veya vekil olduğuna dair UYAP kaydının bulunması ya da görevlendirme yazısı veya vekâletname ibraz etmesi gerekir. Her avukata soruşturma dosyasını inceleme yetkisi tanınmamıştır. Bu karar kısıtlama kararıyla ilgili olmasa da pratikte kritik bir uyarı taşır: dosya talebinizin reddedilmesinin sebebi kısıtlama değil, sıfat belgesinin eksikliği olabilir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2022/555 Esas, 2025/4867 Karar (26.05.2025)

Bu dosyada davacı, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Başmüfettişliği’nin hakkında yürüttüğü disiplin soruşturması kapsamında Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimliği’nin CMK m. 153 uyarınca verdiği kısıtlama kararı nedeniyle manevi tazminat istemişti. Davacı, kısıtlama kararının kendisine tebliğ edilmediğini ve itirazının değerlendirilmediğini ileri sürüyordu. İlk derece mahkemesi, itiraza ilişkin kararın kesin olduğunu ve tebliğ edilmemesinin CMK’daki tazminat şartlarını doğurmadığını belirterek davayı reddetmişti.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi sonucu onadı, ancak kendi gerekçesini ayrı kurdu: CMK m. 141 ve devamındaki tazminat sebepleri sınırlı sayıdadır; m. 153/2 kapsamındaki kısıtlama kararı bu sayılan koruma tedbirlerinden değildir. Başka bir ifadeyle, hukuka aykırı olduğunu düşünseniz bile kısıtlama kararı nedeniyle CMK m. 141’e dayanarak tazminat isteyemezsiniz. Savunmayı korumanın tek gerçekçi yolu kararın verildiği anda itiraz etmektir. Bu kararın bir disiplin soruşturmasından doğduğunu da not etmek gerekir; sonuç ilkesi aynı olsa da olay ceza soruşturmasındaki bir şüpheliye ilişkin değildi.

Kısıtlama Yokken de Dosya Verilmiyorsa

Her dosya reddi kısıtlama kararına dayanmaz. Cumhuriyet başsavcılıklarının idari ve yazı işleri hizmetlerine dair yönetmeliğin 136. ve 137. maddeleri, Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin kararında aktarıldığı biçimiyle, kısıtlama kararı olmayan derdest soruşturma dosyalarında şüpheli ve müdafiin talebi hâlinde belge örneğinin kimlik tespiti yapılarak verilmesini öngörür. Dosya incelemesi talebinin kalemde reddedilmesi durumunda şunları yapın:

  • Vekâletname veya baro görevlendirme yazısını dosyaya eksiksiz sunun; UYAP’ta müdafi kaydının görünür olduğunu kontrol edin.
  • Reddin gerekçesini yazılı isteyin. “Kısıtlama var” deniyorsa kararın tarih ve sayısını sorun.
  • Şüpheli ifadesi ve bilirkişi raporları için ayrıca talep yapın, çünkü bunlar kısıtlama kapsamında olamaz.
  • Savcılığın talebi reddetmesi hâlinde sulh ceza hâkimliğine itiraz yolunu değerlendirin.

Suçtan zarar gören taraf için de benzer bir hak vardır. CMK m. 153/5’e göre bu maddenin içerdiği haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır; m. 234/1-a-4 ise mağdur ve şikâyetçiye, m. 153’e uygun olmak koşuluyla vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini inceletme hakkını tanır. Yani kısıtlama kararı çoğu zaman her iki tarafın vekilini de etkiler.

Kısıtlama Altında Savunma Nasıl Hazırlanır?

Dosyayı göremediğiniz bir soruşturmada savunma stratejisi şu üç eksende kurulur:

  • Elinizdekiyle ilerleyin: Müvekkilin kendi ifade tutanağı, kendisine yöneltilen soruların kapsamı ve varsa bilirkişi raporları kısıtlama dışındadır. Bunlardan suçlamanın hangi fiile dayandığını çıkarabilirsiniz.
  • Delil sunmayı geciktirmeyin: Savunmayı destekleyen belge veya tanık bildirimi kısıtlama sürerken de yapılabilir. Soruşturma dosyasını görmeden dilekçe vermek eksik bilgiyle çalışmak anlamına gelir, bu nedenle dilekçede dosya içeriğine bilmediğiniz konularda kesin ifadelerden kaçının.
  • Kısıtlamanın sona ereceği anı izleyin: İddianame hazırlanıp mahkemece kabul edildiğinde dosyanın tamamı müdafie açılır. Bu tarihte vekaletnamenizin geçerli olduğundan ve UYAP kaydınızın bulunduğundan emin olun.

Sık Yapılan Hatalar

Uygulamada tekrar eden dört hata vardır. İlki, kısıtlama kararının savcılık kalemi tarafından sözlü olarak bildirilmesine razı olmaktır; karar örneği olmadan itiraz süresi ve gerekçe bilinemez. İkincisi, süreyi kaçırmaktır: itiraz süresi iki haftadır ve kararın öğrenildiği günden işler. Üçüncüsü, itirazı yanlış mercie sunmaktır; dilekçe kararı veren mercie verilir, o mercii gerekirse dosyayı üst merciye gönderir. Dördüncüsü ise soruşturulan suçun m. 153/2’deki listede olup olmadığını hiç sorgulamamaktır.

Dosyanız için: Hakkınızdaki soruşturmada kısıtlama kararı verildiyse, süre geçmeden bir ceza avukatıyla görüşmeniz gerekir. İletişim sayfamızdan dosyanızın durumunu kısaca yazabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kısıtlama kararı varsa şüpheli kendi ifadesini göremez mi?

Görebilir. CMK m. 153/3’e göre yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında kısıtlama hükmü uygulanmaz. Kalem bu belgeleri kısıtlama gerekçesiyle vermiyorsa yazılı talep yapılmalı ve red cevabı yazılı istenmelidir; ardından sulh ceza hâkimliğine itiraz yolu değerlendirilir.

Kısıtlama kararı hangi suçlarda verilebilir?

Yalnızca CMK m. 153/2’de sayılan suçlarda: kasten öldürme, cinsel saldırı (birinci fıkra hariç), çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu imal ve ticareti, örgüt kurma, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, devlet sırları ve casusluk, silah kaçakçılığı, bankacılık zimmeti ve kaçakçılık suçları. Liste kapalıdır. Dolandırıcılık gibi listede olmayan bir suç için verilen karar, kanundaki şartı taşımadığı için itiraz konusu yapılabilir.

Kısıtlama kararına itiraz süresi ne kadardır?

CMK m. 268/1 uyarınca ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie dilekçe vermek veya zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle itiraz edilir. Kararı veren hâkimlik itirazı yerinde görmezse en çok üç gün içinde inceleyecek mercie gönderir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir (m. 271/4), bu yüzden dilekçenin ilk seferde eksiksiz hazırlanması gerekir.

Kısıtlama ne zaman sona erer?

İddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihte. CMK m. 153/4’e göre müdafi bu tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız alabilir. Kanunda kısıtlamanın azami süresine dair ayrı bir hüküm bulunmadığından, iddianame aşamasına gelmeden kısıtlamanın kaç gün veya ay süreceğini kanundan okumak mümkün değildir. Bu yüzden karar metnindeki gerekçeyi ve soruşturmanın gidişatını ayrıca izlemek, gerekirse yeni bir itiraz veya dosya talebiyle durumu sınamak gerekir.

Kısıtlama kararı nedeniyle tazminat istenebilir mi?

Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin 2022/555 Esas, 2025/4867 Karar sayılı ilamına göre CMK m. 153/2 kapsamındaki kısıtlama kararı, m. 141 ve devamında sınırlı sayıda sayılan koruma tedbirlerinden değildir; bu nedenle CMK’daki tazminat davasına konu edilemez. Bu karar bir disiplin soruşturmasından doğmuştur, ancak ilke olarak kısıtlama kararının hukuka aykırılığını itiraz yoluyla ileri sürmek gerektiğini gösterir.

Avukat olarak dosyayı neden inceleyemiyorum, kısıtlama yoksa ne olabilir?

Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2024/3311 Esas, 2025/10746 Karar sayılı ilamına göre soruşturma dosyasını inceleme yetkisi şüpheli müdafii veya katılan, suçtan zarar gören ya da malen sorumlunun vekili olan avukata aittir ve bunun için UYAP’ta müdafi veya vekil kaydı ya da görevlendirme yazısı veya vekâletname gerekir. Kısıtlama kararı olmadığı hâlde dosya verilmiyorsa önce sıfat belgenizi ve UYAP kaydınızı kontrol edin, ardından yazılı red isteyin.

Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı hukuki görüş yerine geçmez. Soruşturmada dosya inceleme ve kısıtlama kararlarında somut olay, suç türü ve kararın içeriği sonucu belirler; kendi dosyanız için bir avukata danışmanız önerilir. Kanun metinleri mevzuat.gov.tr’den, Yargıtay kararları Yargıtay Karar Arama sisteminden alınmıştır; mevzuat ve içtihat değişebileceğinden güncel metinleri kontrol ediniz.
0

Yorum Gönder