Kısa cevap: Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız yirmi yıl boyunca malik sıfatıyla kullanan kişi, mülkiyetin adına tescil edilmesini mahkemeden isteyebilir (TMK m. 713/1; Kadastro Kanunu m. 14). Koşullar tamamlandığı anda mülkiyet kazanılmış olur, mahkeme kararı bunu tapuya yansıtır. Orman, mera, kıyı gibi kamu malları ve kural olarak tapulu taşınmazlar bu yolla kazanılamaz. Dava Hazineye ve ilgili kamu tüzel kişilerine karşı, taşınmazın bulunduğu yerdeki mahkemede açılır; mahkeme ilan yaptırır ve son ilandan sonra üç ay itiraz süresi bekler. Yargıtay’a gelen dosyalarda belirleyici olan kadastro kayıtları, kamu malı taraması ve eski hava fotoğraflarına dayanan bilirkişi incelemesidir; İstanbul’daki bir taşınmaz için de aynı üç unsur dosyayı belirler.
Babadan kalan bir tarla, otuz yıldır ekilip biçilen bir arsa, ya da üzerine ev yapılmış ama tapusu hiç çıkmamış bir yer. Aile “bu toprak bizim” diye yaşıyor, komşular da öyle biliyor. Ancak tapu kütüğünde adınız yoksa yirmi yıllık kullanım bile kendiliğinden bir mülkiyet belgesi sayılmaz.
Sorun çoğu zaman beklenmedik bir anda ortaya çıkıyor. Kadastro ekibi gelip yeri Hazine adına tespit ediyor, tescil harici bırakılmış yer bir gün idari yoldan Hazine adına yazılıyor, ya da bir imar uygulaması veya arazi toplulaştırması sonunda yer Hazine ya da başka biri adına yazılıyor. Kadastro tutanakları için askı ilanı yalnızca 30 gün sürüyor ve bu sürede dava açılmazsa tespit kesinleşiyor (Kadastro Kanunu m. 11-12). Kullanımı ispat edecek tanıklar yaşlanıyor, belgeler kayboluyor.
Bu rehberde Türk Medeni Kanunu’nun 712-715. maddelerini, Kadastro Kanunu’nun 14 ve 17. maddelerini ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ile 1. Hukuk Dairesi’nin 2012-2026 tarihli kararlarını birlikte okuyarak zilyetlikle tapu almanın koşullarını, hangi yerlerin bu yolla kazanılamayacağını, davanın nasıl işlediğini ve delillerin nasıl toplanacağını anlatıyoruz. İstanbul’daki bir taşınmaz için adımları ayrıca ele aldık.
Zilyetlikle Mülk Edinme Nedir? TMK 712 ile 713 Arasındaki Fark
Taşınmaz mülkiyeti kural olarak tescille kazanılır. Kanun bu kuralın istisnalarını da düzenler; bunlardan biri kazandırıcı zamanaşımıdır. Medeni Kanun iki ayrı türü ayırır.
Olağan zamanaşımı (TMK m. 712): Geçerli bir hukuki sebep olmaksızın tapu kütüğüne malik olarak yazılan kişi, taşınmaz üzerindeki zilyetliğini davasız ve aralıksız on yıl süreyle ve iyiniyetle sürdürürse kazandığı mülkiyet hakkına itiraz edilemez. Bu hüküm zaten tapuda adı yazılı olan kişiyi korur; tapusuz yerde kullanımını sürdüren kişinin başvuracağı madde bu değildir.
Olağanüstü zamanaşımı (TMK m. 713): Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız yirmi yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir (m. 713/1). Madde ayrıca mülkiyetin birinci fıkradaki koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olacağını söyler. Yani mahkeme mülkiyeti yoktan yaratmaz; yirmi yıl dolduğunda doğmuş olan hakkı tespit edip tapuya geçirir.
Bu ayrımın pratik sonucu şudur: “Tapuda adım yok, ama yıllardır kullanıyorum” diyen biri için asıl yol 713. maddedir ve ispat yükü ona aittir. Kanun ayrıca zamanaşımı sürelerinin hesaplanmasında, kesilmesinde ve durmasında Borçlar Kanunu’nun zamanaşımı hükümlerinin kıyasen uygulanacağını belirtir (TMK m. 714). Kadastro Kanunu’nun 14. maddesi de tapusuz taşınmazın kadastro sırasında zilyet adına tespitini benzer koşullara bağlar ve Yargıtay’a göre kadastro çalışmasının yapıldığı yerler dışında da genel hüküm olarak uygulanır.
Tapusuz Taşınmazda Aranan Şartlar: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Ne Diyor?
Şartların ayrıntılı sıralandığı kararlardan biri Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.02.2012 tarihli kararıdır (2011/20-714 E., 2012/78 K.). Genel Kurul, olağanüstü zamanaşımıyla taşınmaz kazanmak için şunları arar:
- Taşınmaz tapuda kayıtlı olmamalı. Kural olarak tapulu bir taşınmazın tamamı, bir parçası ya da payı olağanüstü zamanaşımıyla kazanılamaz; kayıtlı bir taşınmazın ikinci kez tapu siciline yazılması çifte tapuya yol açar.
- Yer kazanılmaya elverişli olmalı. Yerin niteliği ön koşuldur. Kazanılamayacak bir yer varsa diğer şartların incelenmesine gerek kalmaz.
- Zilyetlik malik sıfatıyla olmalı. Genel Kurul bunu şöyle tanımlar: taşınmazı sahiplenme, kullanma ve işletme amacıyla elinde tutan, kendi zilyetliğinden başka kişinin üstün ve korunmaya değer zilyetliğini tanımayan kişinin zilyetliği. Tapusuz taşınmaz davasında bu şart Hazineye karşı kanıtlanmalıdır.
- Zilyetlik davasız olmalı. Kararda “çekişmeden maksat davadır” denir. Koşullar oluştuktan ve mülkiyet doğduktan sonra ortaya çıkan çekişme kazanmayı engellemez.
- Zilyetlik yirmi yıl aralıksız sürmeli. Süre, fiili hâkimiyetin ve malik sıfatıyla zilyetliğin kurulduğu andan başlar. Geçerli bir hukuki ilişkiye dayanarak zilyetliği devralan kişi önceki zilyedin süresinden yararlanabilir (eklemeli zilyetlik).
Şartların hangisinin eksik kaldığı, dosyanın sonucunu belirler. Pratikte en çok tartışılan ikisi “kazanılmaya elverişli yer” ve “malik sıfatıyla zilyetlik” şartlarıdır; sonraki bölümler bunlara ayrılmıştır.
Hangi Yerler Zilyetlikle Kazanılamaz? Orman, Mera, Kıyı ve Diğer Kamu Malları
Medeni Kanun’a göre sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait mallar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır; aksi ispatlanmadıkça kayalar, tepeler, dağlar gibi tarıma elverişli olmayan yerler hiçbir şekilde özel mülkiyete konu olamaz (TMK m. 715). Bu çerçevede üç alan öne çıkar.
Orman: Anayasa’nın 169. maddesi Devlet ormanlarının mülkiyetinin devredilemeyeceğini ve bu ormanların zamanaşımıyla mülk edinilemeyeceğini söyler. Hukuk Genel Kurulu, orman konusunun kamu düzeniyle ilgili olduğunu, mahkemenin kendiliğinden araştırması gerektiğini ve hüküm kesinleşinceye kadar her zaman ileri sürülebileceğini belirtir. Kararda aktarılan Özel Daire gerekçesine göre üzerindeki orman örtüsü yok edilmiş olsa bile orman toprağı orman sayılan yer olmaya devam eder. Böyle bir yer yanlışlıkla tapuya yazılmış olsa da kamu malı niteliğini kaybetmez.
Mera, yaylak ve kışlak: Mera Kanunu’nun 4. maddesine göre bu yerler özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz ve bunlara zamanaşımı uygulanamaz. Genel Kurul, bu yerlerde sürdürülen zilyetliğin süresi ve niteliği ne olursa olsun kazanma sağlamadığını belirtir. Bir yerin mera olarak tahsis edilmiş olması ise evveliyatı itibariyle mutlaka mera olduğu anlamına gelmez; Genel Kurul, tahsis tarihine kadar kazanma koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin saptanması için yalnızca tahsis haritasıyla yetinilmemesini, tutanak, kayıt ve belgelerin getirtilmesini ister.
Kıyı: Anayasa’nın 43. maddesi kıyıların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğunu söyler. İstanbul gibi deniz kıyısı uzun bir şehirde bu kontrol atlanmamalıdır; kıyı sayılan yerler kamu malı olduğundan bu alanlarda özel mülkiyet iddiası ciddi bir engelle karşılaşır.
Genel Kurul kararındaki bir ilke özellikle önemlidir: kadastroda “mera” yazılmış bir yer mahkemece mera olmadığı saptansa bile, orman sayılan yer olup olmadığı ve gerçekten olağanüstü zamanaşımıyla kazanılabilecek bir yer olup olmadığı ayrıca araştırılır. Kadastro sırasında yapılan nitelemeye bağlı kalınmaz. Davacı için bu, davanın yalnızca “bu yer mera değil” kanıtıyla kazanılamayacağı anlamına gelir.
Tapulu Taşınmaz, Maliki Belli Olmayan Kayıt ve Hazine Adına Sonradan Yazılan Yer
Tapulu yer. “Tapulu araziyi yirmi yıldır ben kullanıyorum” cümlesi 713. maddenin ilk fıkrasına girmez; madde “tapu kütüğünde kayıtlı olmayan” taşınmazı düzenler. Hukuk Genel Kurulu bu nedenle tapulu bir taşınmazın olağanüstü zamanaşımıyla kazanılmasını kural olarak mümkün görmez.
Maddenin ikinci fıkrası dar bir istisna getirir: aynı koşullar altında, maliki tapu kütüğünden anlaşılamayan veya yirmi yıl önce hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimse adına kayıtlı taşınmazın zilyedi de tescil isteyebilir. mevzuat.gov.tr metnindeki dipnota göre bu fıkradaki “ölmüş ya da” ibaresi Anayasa Mahkemesi’nin 17.03.2011 tarihli ve E.2009/58, K.2011/52 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; bu nedenle eski rehberlerde geçen “maliki ölmüş” anlatımı güncel metne uymaz. Bu istisnada da taşınmazın bölünmesinde sakınca olmayan bir parçası söz konusu olabilir.
Hazine adına sonradan yazılan yer. Kadastroda tescil harici bırakılan bir yer yıllar sonra idari yolla Hazine adına tescil edilebilir. Bu durum zilyedin hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; Yargıtay önüne gelen dosyalarda zilyetlikle tescil istemi, Hazine adına yapılmış tescilin iptali talebiyle birlikte görülmüştür. Mahkemeler zilyetlik süresinin Hazine adına tescilden önce tamamlanıp tamamlanmadığına bakar. Yargıtay 1. HD, 2024/5264 E., 2025/5974 K. sayılı dosyada ilk derece mahkemesi, kazanma şartlarının idari tescil tarihi olan 2004’ten önce tamamlandığı gerekçesiyle davayı kabul etmiştir; Yargıtay bu hükmü başka bir sebeple bozmuştur (aşağıda).
Kadastro Sırasında ve Sonrasında: Askı İlanı, 40-100 Dönüm Sınırı ve İmar-İhya
Kadastro çalışması yapılan yerde zilyedin hakkı iki aşamada gündeme gelir.
Kadastro sırasında. Kadastro Kanunu’nun 14. maddesine göre tapuda kayıtlı olmayan ve aynı çalışma alanı içinde bulunan, toplam yüzölçümü sulu toprakta 40, kuru toprakta 100 dönüme kadar olan taşınmazlar, çekişmesiz ve aralıksız en az yirmi yıldan beri malik sıfatıyla zilyetliği belgelerle, bilirkişi veya tanık beyanlarıyla ispat eden zilyet adına tespit edilir. Sulu-kuru ayrımı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümlerine göre yapılır. Bu sınırı aşan kısım için zilyetliğin ayrıca madde metninde sayılan belgelerden birine, örneğin 31/12/1981 veya daha eski tarihli vergi kayıtlarına dayanması gerekir.
Kadastro tutanaklarına itiraz edecek kişi askı ilanı süresi içinde (30 gün) kadastro mahkemesinde dava açmalıdır; ilan süresi geçtikten sonra dava açılmayan tutanaklardaki tespitler kesinleşir (m. 11-12). Burada önemli bir tuzak vardır: kadastro mahkemesindeki zilyetlik davası delil yetersizliğiyle reddedilip kesinleşirse aynı iddiayla sonradan TMK 713 davası açmak kesin hükümle engellenebilir. Yargıtay 1. HD, 2025/6472 E., 2026/124 K. sayılı dosyada tam bu sonuç ortaya çıkmıştır; ayrıntısı aşağıdadır.
İmar-ihya. Kadastro Kanunu’nun 17. maddesi, orman sayılmayan, Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve kamu hizmetine tahsis edilmeyen araziden masraf ve emek sarfıyla imar ve ihya edilerek tarıma elverişli hale getirilen yerler için özel bir kural koyar: 14. maddedeki şartlar varsa bu yerler imar ve ihya edenler veya halefleri adına, aksi halde Hazine adına tespit edilir. Yargıtay 1. HD, 2024/5264 E. dosyasında bunu şöyle özetlemiştir: öncesinde imar-ihyaya muhtaç olan tescil harici bir yer, emek ve masrafla tarıma elverişli hale getirildikten sonra kazanmayı sağlayacak zilyetlik süresi geçerse kazanılabilir. Yargıtay’ın ifadesine göre kazanmayı sağlayan zilyetlik süresi imar-ihya tamamlandıktan sonra geçmelidir; imar-ihyanın ne zaman başlayıp bittiği bu yüzden başlı başına delil konusudur.
Tescil Davası Nasıl İşler? Husumet, İlan ve Üç Aylık İtiraz Süresi
Medeni Kanun’a göre tescil davası Hazineye ve ilgili kamu tüzel kişilerine veya varsa tapuda malik gözüken kişinin mirasçılarına karşı açılır (m. 713). Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 12. maddesi, taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini kesin yetkili kılar. Bu yazıda incelenen Yargıtay dosyalarında tapu iptali ve tescil davaları asliye hukuk mahkemesinde görülmüştür; kadastro tespitine itiraz davaları ise kadastro mahkemesine aittir.
Mahkeme davanın konusunu, bir gazetede ve bir internet haber sitesinde ve ayrıca taşınmazın bulunduğu yerde uygun araç ve aralıklarla en az üç defa ilan ettirir. Bu ilan kuralı 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 28. maddesiyle değişmiştir; eski metin yalnızca “gazeteyle bir defa” ilan öngörüyordu, internet ilanını anlatmayan rehberler güncel değildir. Son ilandan başlayarak üç ay içinde koşulların gerçekleşmediğini ileri sürerek itiraz eden bulunmazsa ya da itiraz yerinde görülmezse ve davacı iddiasını ispatlarsa hâkim tescile karar verir. Davalılar ve itiraz edenler aynı davada kendi adlarına tescil de isteyebilir.
Kararda tescili istenen taşınmazın niteliği, yeri, sınırları ve yüzölçümü belirtilir ve uzmanlarca düzenlenen teknik bilgileri içeren kroki karara eklenir. Bu nedenle dava dilekçesinde taşınmazın kimliğini koordinat ve kroki ile açık yazmak önemlidir. Hazine Yargıtay 1. HD, 2025/621 E. dosyasında, dava konusu yerleri gösteren kroki ve koordinat bulunmadığını ileri sürerek davanın reddini istemiştir; o dosyada harita mühendisi bilirkişi raporu ile alanlar belirlenmiş ve karar onanmıştır.
Deliller: Hava Fotoğrafı, Bilirkişi, Tanık ve Kadastro Belgeleri
Zilyetlik fiili bir durum olduğu için ispatı da deliller üzerinden yürür. Hukuk Genel Kurulu, kullanım şeklinin, imar-ihyanın başlangıç ve bitiş tarihinin, zilyetliğin kimden kime geçtiğinin ve ekonomik amaca uygunluğunun taşınmaz başında dinlenecek yerel bilirkişi ve tanıklardan sorulmasını, bu beyanların ise belgelere dayalı bilirkişi raporuyla denetlenmesini ister. Yargıtay’ın son dosyalarından çıkan pratik liste şudur:
- Eski hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri: Yargıtay 1. HD, 2024/5264 E. kararında bir arazinin kullanım süresi ve niteliğini belirlemenin en iyi yönteminin hava fotoğrafları olduğunu, jeodezi ve fotogrametri mühendisine stereoskopik inceleme yaptırılması gerektiğini belirtmiştir. Dosyada 1981 ve 1994 tarihli hava fotoğrafları ile 2005 ve 2016 tarihli Google Earth görüntüleri bilirkişi raporlarına konu olmuştur.
- Ziraat mühendisi raporu: Yerin tarıma elverişli olup olmadığı, imar-ihyanın ne zaman tamamlandığı ve kuru-sulu ayrımı bu rapordan anlaşılır.
- Kadastro müdürlüğü belgeleri: Yargıtay 1. HD, 2025/2250 E. dosyasında taşınmazın kadastro sırasında hangi sebeple tescil harici bırakıldığının Kadastro Müdürlüğü’nden sorulmamasını ve kadastro tutanakları ile dayanaklarının getirtilmemesini bozma sebebi saymıştır; komşu parsellerin tutanakları da önemlidir.
- Vergi kayıtları: Yardımcı delildir, tek başına yetmez. Yargıtay 8. HD, 2023/5181 E., 2023/6267 K. sayılı kadastro tespitine itiraz dosyasında ilk derece mahkemesinin “zilyetlikle birleşmeyen vergi kaydına değer verilemez” gerekçesini onamıştır.
- Tanık ve yerel bilirkişi: Taşınmaz başındaki keşifte dinlenir; ancak Genel Kurul’un dediği gibi belgelerle denetlenmelidir.
Yargıtay Kararlarında Zilyetlikle Tescil
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2011/20-714 E., 2012/78 K. (15.02.2012)
Akçaabat 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davada davacı, kadastroda mera vasfıyla sınırlandırılan üç taşınmazın tapu kaydı ve kazandırıcı zamanaşımına dayanarak adına tescilini istemişti. Yerel mahkeme yerlerin mera olmadığını saptayıp davayı kabul etti. Özel Daire (20. HD) orman araştırması yapılmadığı ve zilyetliğin yeterince incelenmediği gerekçesiyle bozdu, mahkeme direnince dosya Hukuk Genel Kurulu’na geldi.
Genel Kurul oyçokluğuyla direnme kararını bozdu. Gerekçenin özü şu: taşınmazın gerçek niteliği kadastro sırasında yapılan nitelemeden bağımsız araştırılmalı, kamu malı olup olmadığı kesin olarak çözülmeli, ardından davasızlık, aralıksızlık, yirmi yıllık süre ve malik sıfatıyla zilyetlik şartları incelenmelidir. Karar, yukarıdaki şart listesinin dayanağıdır.
Yargıtay 1. HD, 2024/5264 E., 2025/5974 K. (15.12.2025): Hava Fotoğrafı ve Bilirkişi Çelişkisi
Düzce’de fındık dikili bir arazi, kadastro çalışmasında tarıma elverişli görülmediği için tespit harici bırakılmış (dosyada 1966 tesis kadastrosu anılır), 2004’te idari yoldan Hazine adına tescil edilmişti. Davacılar, yaklaşık elli yıldır aralıksız ve çekişmesiz kullandıklarını ileri sürdü. Hazine, murisin 2003’te satış talebinde bulunduğunu ve ecrimisil ödediğini, bunun malik iradesi taşımadığını savundu. İlk derece mahkemesi bir aşamada bu gerekçeyle reddetti, bölge adliye mahkemesi ise ecrimisil ödemesinin Hazinenin üstün mülkiyetini kabul etmek ve fer’i zilyet olmak anlamına gelmediğini belirterek kararı kaldırdı; yargılama devam etti.
Yargıtay 1. HD son kararında hükmü bozdu. Gerekçe bilirkişi çelişkisidir: jeodezi ve fotogrametri mühendislerinin hava fotoğraflarına dayanan raporları, parselin bir bölümünde tarımsal kullanım olmadığını söylerken ziraat mühendisleri aynı bölümde imar-ihyanın 1966’dan itibaren başladığını belirtmişti; bu çelişki giderilmeden karar verilmişti. Daire, öncesi imar-ihyaya muhtaç tescil harici bir yerin kazanılabilmesi için imar-ihyanın tamamlanıp zilyetlik süresinin geçmesi gerektiğini yazdı.
Yargıtay 1. HD, 2025/621 E., 2025/5413 K. (26.11.2025): Kabul Edilen Dava
Afyonkarahisar’da 1976 kadastrosunda tescil harici bırakılan iki tarla vasıflı alan için davacı, babasının yaklaşık elli yıl malik sıfatıyla ekip biçtiğini, dedesinin de aynı şekilde kullandığını ileri sürmüştü. Hazine, dava konusunun kroki ve koordinat olmadan belirsiz olduğunu savundu. Mahkeme, harita mühendisi raporuyla alanları belirledi; kadastro sırasında dönemin kanunundaki 20 dönüm sınırı nedeniyle murisin adına yazılmadıkları, yerlerin orman ya da mera olmadığı, tarım arazisi vasfında kuru tarım yapıldığı ve davacıya ait komşu parselle bütünlük arz ettiği gerekçesiyle davayı kabul etti. Bölge adliye mahkemesi TMK 713/1 ile Kadastro Kanunu 14/1 koşullarının murisin lehine oluştuğunu belirterek istinafı reddetti; Yargıtay 1. HD Hazinenin temyizini reddedip kararı onadı. Bu karar, şartları belgeyle ve bilirkişiyle ortaya koyan bir dosyanın nasıl sonuçlanabildiğini gösteriyor.
Yargıtay 1. HD, 2025/2250 E., 2026/1147 K. (17.02.2026): Eksik Araştırma ve Taraf Teşkili
Tatvan’da 1977 kadastrosunda tescil harici bırakılıp 2018’de Hazine adına yazılan 1.660,12 m²’lik yer için ilk derece mahkemesi kültür arazisi olarak kullanıldığını kabul edip tescile hükmetmiş, bölge adliye mahkemesi de başvuruyu esastan reddetmişti. Yargıtay hükmü üç noktadan bozdu: taşınmazın kadastroda hangi sebeple tescil harici bırakıldığı Kadastro Müdürlüğü’nden sorulmamıştı; bitişik parsele ilişkin başka dosyada dere yatağı ve taşkın riski yönünde jeoloji raporu alınıp ret verilmişti ve bu gözetilmemişti; ayrıca köy tüzel kişiliği davaya dahil edilmediği için taraf teşkili eksikti. Ders açık: tek başına “yıllardır kullanıyorum” beyanı yetmez; yerin hukuki ve fiziki geçmişi belgelenmeli, kamu tüzel kişileri doğru davalı gösterilmelidir.
Yargıtay 1. HD, 2025/6472 E., 2026/124 K. (13.01.2026): Kadastro Mahkemesi ve Kesin Hüküm
Davacı, kadastro sırasında Hazine adına tespit edilen iki parsele itiraz ederek kazandırıcı zamanaşımı iddiasıyla kadastro mahkemesinde dava açmış; keşif avansı süresinde yatırılmadığı için iddia 3402 sayılı Kanun’un 36/1. maddesi uyarınca ispatlanamamış sayılıp reddedilmişti. Hüküm 13.10.1999’da kesinleşti ve yerler Hazine adına tescil edildi. Sonradan açılan TMK 713/1 davası ilk derecede kabul edilse de Yargıtay 1. HD, 28.03.2023 tarihli 2023/714 E., 2023/1840 K. ilamıyla bu kararı bozdu: kadastro mahkemesinin kararı davacı yönünden kesin hüküm oluşturuyordu. Davayı sürdüren diğer kişi (asli müdahil) bakımından ise intikal sebebi ve aktif dava ehliyeti araştırılmalıydı; kesin süre verilmesine rağmen intikal sebebini bildirmediği için davası usulden reddedildi. Yargıtay son kararında bu sonucu onadı ve karar düzeltme yolunu kapattı. Bu dosya iki şeyi öğretiyor: kadastro aşamasında delil avansı gibi usul adımları ihmal edilmemeli, mirasçılar da hak iddia ederken intikal sebebini mahkemenin verdiği sürede belgelemelidir.
İstanbul’da Uygulama: Adım Adım
İstanbul’daki bir tapusuz taşınmaz için süreç pratikte şu sırayla işler:
- Taşınmazın kaydını netleştirin: Bulunduğu ilçenin tapu müdürlüğünden taşınmazın tapu kütüğünde kayıtlı olup olmadığını, kadastro müdürlüğünden ise kadastronun hangi tarihte yapıldığını, yerin neden tescil harici bırakıldığını ve komşu parsellerin tutanaklarını yazılı isteyin. Yargıtay’ın 2025/2250 E. kararındaki eksiklik tam olarak buradadır.
- Kamu malı taramasını yapın: Orman kadastrosu veya orman sınırlandırması bulunup bulunmadığını ilgili Orman Bölge Müdürlüğü’nden, imar durumunu ilçe belediyesinden araştırın; kıyı kenar çizgisine yakın bir yer ise bunu özellikle sorun. Bu yerler zilyetlikle kazanılamaz, mahkeme de bunu kendiliğinden araştırır.
- Kullanım tarihçesini belgeleyin: Arazi veya emlak vergisi kayıtları, tarımsal üretim izleri, ev yapıldıysa yapım ve abonelik belgeleri, komşuların ve yerel bilirkişi olabilecek eski mahalle sakinlerinin isimleri, mümkünse eski fotoğraflar. Hava fotoğrafı ve uydu görüntüleri üzerindeki incelemeyi mahkemece atanan uzman bilirkişi yapar; sizin elinizdeki eski fotoğraf ve görüntüleri dosyaya sunmanız ise delil olarak değerlidir.
- Doğru mahkemeyi ve davalıları belirleyin: HMK m. 12 gereği dava, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır. İstanbul’da bu, ilçenin bağlı olduğu adliyedir; Çatalca, Silivri, Şile ve Beykoz gibi çevre ilçelerde ayrı adliyeler bulunduğundan taşınmazın hangi adliyenin yargı çevresinde kaldığını dava öncesinde teyit edin. Davalılar Hazine ve kadastro ve imar kayıtlarına göre ilgili kamu tüzel kişileridir; Yargıtay’ın 2025/2250 E. kararındaki gibi eksik taraf teşkili bozma sebebi olabilir.
- İlan ve itiraz süresini izleyin: Mahkeme ilanı yaptırır, son ilandan itibaren üç ay beklenir. Taşınmaz üzerinde hak iddia eden komşular veya kamu kurumları bu sürede itiraz edebilir.
- Keşfe hazır olun: Keşif taşınmaz başında yapılır; tanıklar, yerel bilirkişi ve uzman bilirkişi (harita, ziraat, gerekirse orman) birlikte dinlenir. Raporlar arasında çelişki varsa mahkeme bunu gidermek zorundadır; Yargıtay 1. HD 2024/5264 E. kararında bunun eksikliği bozma sebebi olmuştur.
- Karardan sonra tapuyu izleyin: Tescil kararı kesinleştikten sonra tapu müdürlüğünde tescil işlemini takip edin; kararda kroki bulunduğundan tescil bu krokiye göre yapılır.
En Sık Yapılan Hatalar
- Tapulu araziye 713 davası açmak: Madde “tapu kütüğünde kayıtlı olmayan” taşınmazı düzenler; istisna yalnızca maliki anlaşılamayan veya yirmi yıl önce gaipliğine karar verilmiş kayıtlar için vardır.
- Kamu malı taramasını atlamak: Kadastroda mera yazılı bir yerde bile mahkeme orman araştırması yapar; davayı yalnızca “mera değil” kanıtına dayandırmak yetmez (HGK 2011/20-714 E.).
- Malik iradesini zedeleyen davranışlar: Satış talebi, kira, izin ya da ecrimisil ödemesi Hazinenin üstün hakkını tanıdığınız şeklinde yorumlanabilir; Yargıtay 1. HD 2024/5264 E. dosyasında taraflar bunu tartışmış, mahkemeler farklı değerlendirmiştir. Bu tür belgeleriniz varsa avukatınızla birlikte değerlendirin.
- Kadastro askı ilanını kaçırmak veya delil avansını yatırmamak: 30 günlük süre ve kadastro mahkemesindeki masraf yükümlülüğü, sonradan açılacak tescil davasını kesin hükümle kapatabilir (1. HD 2025/6472 E.).
- Ortak kullananları ve mirasçıları davaya almamak: Kapatılan 16. HD, karar düzeltme incelemesinde önceki onamayı kaldırıp 29.03.2022 tarihli 2021/8896 E., 2022/2549 K. kararıyla, taşınmazı kayınpederinin kendisine ve çocuklarına bıraktığını söyleyen davacının dosyasını taraf teşkili eksikliğiyle bozmuştur; Yargıtay 1. HD de bozmaya uyan hükmü 22.06.2026 tarihli 2026/4131 E., 2026/5055 K. sayılı kararıyla onamıştır.
- Yalnızca vergi kaydına güvenmek: Vergi kaydı zilyetlikle birleşmediği sürece tek başına değer taşımaz (8. HD 2023/5181 E.).
Zilyetlikle tapu alma, delil toplama ve taraf teşkili yönüyle titizlik isteyen bir davadır. Taşınmazın kaydını, kadastro geçmişini ve kullanım belgelerinizi birlikte değerlendirip davanın sizin dosyanızda açılıp açılmayacağını belirlemek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yirmi yıl kullandığım arazi otomatik olarak benim olur mu?
Yirmi yıllık davasız, aralıksız ve malik sıfatıyla zilyetlik tamamlandığında mülkiyet, kanuna göre koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur (TMK m. 713). Ancak tapu kütüğüne yazılması için mahkemeden tescil kararı almanız gerekir; tapu müdürlüğü kendiliğinden işlem yapmaz. Ayrıca yerin tapusuz olması, kamu malı olmaması ve zilyetliğin ispatlanması şarttır. Bu nedenle yalnızca süre geçmiş olması yeterli sayılmaz; koşulların tamamı belgelerle ve bilirkişiyle ortaya konmalıdır.
Tapulu araziyi yirmi yıldır kullanıyorum, zilyetlikle sahip olabilir miyim?
Kural olarak hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, tapulu bir taşınmazın olağanüstü zamanaşımıyla kazanılmasını mümkün görmez, çünkü kayıtlı bir yerin ikinci kez tapu siciline yazılması çifte tapuya yol açar. TMK m. 713/2’deki istisna yalnızca maliki tapu kütüğünden anlaşılamayan veya yirmi yıl önce hakkında gaiplik kararı verilmiş kişi adına kayıtlı taşınmazlar içindir. Tapulu yerde farklı bir hak sebebi varsa (örneğin satış vaadi veya miras) başka dava yolları gündeme gelebilir ve dosyanıza göre değerlendirilmelidir.
Hazine adına tescil edilmiş bir yer için zilyetlik davası açabilir miyim?
Evet, açılabilir; Yargıtay önüne gelen dosyalarda kadastroda tescil harici bırakılıp sonradan Hazine adına yazılan yerler için tapu iptali ve tescil davaları görülmüştür. Mahkeme, yirmi yıllık zilyetlik süresinin Hazine adına tescilden önce tamamlanıp tamamlanmadığına, yerin tarıma elverişli hale getirilip getirilmediğine ve kamu malı olup olmadığına bakar. Hazine adına tescilin tarihi ve nedeni davanın seyrini belirlediğinden, tapu kaydı ve kadastro müdürlüğü yazıları dava öncesinde temin edilmelidir.
Kira öderken, izinle ya da ecrimisil ödeyerek kullandığım yer zilyetlikle kazanılır mı?
Hukuk Genel Kurulu malik sıfatıyla zilyetliği, kendi zilyetliğinden başka kişinin üstün ve korunmaya değer zilyetliğini tanımayan kişinin zilyetliği olarak tanımlar. Kira sözleşmesi, izin talebi ya da satış istemi bu iradeyi zayıflatabilir. Ecrimisil ödemesi konusunda Yargıtay 1. HD’nin 2024/5264 E. dosyasında bölge adliye mahkemesi, ödemenin tek başına fer’i zilyetlik anlamına gelmediğini belirtmiştir; yani her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir. Bu tür bir belgeniz varsa dava açmadan önce bir avukatla değerlendirmeniz önerilir.
Babamın veya dedemin kullandığı tapusuz yer için mirasçı olarak dava açabilir miyim?
Evet, eklemeli zilyetlik ilkesi buna imkân tanır: Hukuk Genel Kurulu, geçerli bir hukuki ilişkiye dayanarak zilyetliği devralan kişinin önceki zilyedin süresinden yararlanabileceğini belirtir. Yargıtay 1. HD, 2025/621 E. dosyasında mirasçının, murisin yaklaşık elli yıllık zilyetliğine dayanarak açtığı davada (tescil muris adına istenmişti) verilen kabul kararını onamıştır. Mirasçılar dava ehliyetini belgelemelidir; 2025/6472 E. dosyasında intikal sebebini kesin sürede bildirmeyen mirasçının davası usulden reddedilmiştir. Bu yüzden veraset belgesi ve mirasçılık durumu dosyaya eksiksiz sunulmalıdır.
Orman, mera veya kıyıda kalan yeri zilyetlikle alabilir miyim?
Hayır, bu yerler kamu malıdır. Anayasa’nın 169. maddesi Devlet ormanlarının zamanaşımıyla mülk edinilemeyeceğini, Mera Kanunu’nun 4. maddesi mera, yaylak ve kışlakların özel mülkiyete geçirilemeyeceğini ve bunlara zamanaşımı uygulanamayacağını söyler; Anayasa’nın 43. maddesi kıyıları Devletin hüküm ve tasarrufu altında sayar. Bir yer yanlışlıkla tapuya yazılmış olsa da kamu malı niteliği değişmez. Önemli olan yerin gerçek niteliğidir; kadastroda farklı yazılmış olması mahkemeyi bağlamaz.
Hazineye bedel öder miyim, davanın masrafı nedir?
TMK m. 713’ün metninde Hazineye bir bedel ödeneceğine dair hüküm bulunmaz; koşullar ispatlanırsa mahkeme tescile karar verir. Ancak dava dosyasında harç, keşif ve bilirkişi giderleri ile avukatlık ücreti gibi yargılama giderleri doğar ve bunlar dosyaya göre değişir. İncelediğimiz Yargıtay ilamlarında Hazine harçtan muaf tutulmuştur. Masrafların tutarını ve keşif avansını önceden hesaplamak önemlidir; kadastro mahkemesindeki bir dosyada keşif avansının süresinde yatırılmaması nedeniyle iddia ispatlanamamış sayılmıştır.
0
