Süt İzni Kullandırılmazsa Ücret Alınabilir mi? İşK 74 ve Yargıtay İçtihadı 2026

İstanbul’un finans merkezlerinden perakende zincirlerine kadar pek çok işyerinde doğum yapıp işine dönen kadın işçinin ilk sorusu şudur: “Süt iznim işveren tarafından verilmeli mi, verilmezse karşılığını para olarak alabilir miyim?” Uygulamada tablo maalesef şudur: İşçinin süt izni talebi ya hiç yanıtlanmaz ya da “yoğunluktan dolayı şu an mümkün değil” diyerek geçiştirilir. Anne günlük 1,5 saatlik hakkından fiilen vazgeçmiş olur; üstüne bir de bu saatlerde çalışmaya devam eder. Bir yıl boyunca her gün 1,5 saat, ayda yaklaşık 30 saate denk gelir. Bu, küçümsenecek bir emek ve ücret kaybı değildir.

Sorunun hukuki boyutu da az bilinir. 2010’ların başına kadar Yargıtay, süt izni kullandırılmadı diye işçiye ilave ücret ödenmeyeceği görüşündeydi; buna karşılık yaptırımı yalnızca işverene kesilecek idari para cezası olarak görüyordu. Bu yaklaşım yıllarca işveren savunmalarının temelini oluşturdu. Ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2018 tarihli kararıyla görüş değişmiş, süt izni saatlerinde çalıştırılan işçinin fazla mesai ücretine hak kazandığı kabul edilmiş; bu çizgi sonraki kararlarda da sürdürülmüştür. Aşağıda İş Kanunu 74. maddedeki düzenlemeyi, içtihat değişimini, hesaplama yöntemini ve İstanbul’da hak arama sürecini adım adım ele alıyoruz.

Süt İzni Nedir, Kim Kaç Saat Kullanır?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesine göre kadın işçiye, doğumdan önceki sekiz hafta ve doğum sonraki sekiz haftalık sürelerde çalıştırılmaması esastır; çoğul gebelik hâlinde doğum öncesi sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir. Doğum sonrası sekiz haftalık analık izninin bitiminde işine dönen kadın işçi, bir yaşından küçük çocuğunu emzirebilmesi için günde bir buçuk saat süt izni kullanmaya devam eder. Kanun metni açıktır: Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır, yani süt izni kullanan işçinin ücretinden herhangi bir kesinti yapılamaz.

Süt izninden yararlanma şartı sadece çocuğun yaşıdır. Çocuğun emzirilip emzirilmediği, anne sütü alıp almadığı, işyerinde süt odası bulunup bulunmadığı gibi hususlar hakkın varlığını etkilemez. Bebek bir yaşını dolduruncaya kadar günlük 1,5 saatlik hak sürer; yaş dolduğunda hak kendiliğinden sona erer. Ayrıca aynı maddenin son fıkraları uyarınca işçiye, eşinin doğumu hâlinde üç gün ücretli izin verilir; kamu personelinde babalık izni süresi ise 10 güne çıkarılmıştır. Özel sektörde babalık izninin yasal çerçevesi budur.

Süt İzni Nasıl Kullanılır? Günlük mü, Toplu mu?

Süt izninin kullanım biçimine ilişkin esasları Yargıtay çizmiştir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/5607 E., 2018/7152 K. sayılı kararında açıklandığı üzere: Sürenin hangi saatler arasında kullanılacağını işçi kendisi belirler. Sabah giriş saatinde, öğlen arzında ya da iş çıkışına eklenmiş şekilde kullanılması işçinin tercihidir; işveren tek taraflı olarak “sadece öğlen kullanabilirsin” diyemez. İkinci önemli kural, süt izninin ertelenemez ve sonradan kullanılamaz olmasıdır. Doğduğu anda kullanılması gereken, mazeret izni niteliğinde bir haktır. Üçüncü kural da budur: İşçi, süt iznini toplayarak toplu kullanma talebinde bulunamaz; örneğin “her gün 1,5 saati biriktireyim, ayda üç gün izin yapayım” şeklindeki bir talebin işverence reddi hukuka aykırı değildir.

İşveren Süt İzni Vermezse Yaptırım Nedir?

İş Kanunu’nun 104. maddesi, süt izni kullandırmayan işverene idari para cezası öngörür. Bunun için işçinin bağlı bulunduğu bölge müdürlüğüne veya ALO 170 hattı üzerinden şikâyet yolu açıktır. Ancak ceza, işçinin emeğinin karşılığı değildir; işçiye bir şey kazandırmaz. Asıl soru şudur: Süt izni verilmeyen ve o saatlerde çalışan işçi, bu çalışmanın karşılığında işverenden ne talep edebilir? İşte bu noktada Yargıtay içtihadının değişimi belirleyicidir.

İçtihat Değişimi: Ücret Reddinden Fazla Mesaiye

Eski dönem kararlarında Yargıtay, kullandırılmayan süt izni karşılığında ilave ücret talebinin reddini gerektiğini söylüyordu. Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2012/7210 E., 2014/11523 K. sayılı ve 07.04.2014 tarihli kararında, süt izni verilmemesinin yaptırımının 104. maddedeki idari para cezası olduğu, işçiye ilave ücret ödeneceğine dair bir kural bulunmadığı gerekçesiyle süt izni ücreti isteğinin reddi gerektiği bildirilmiştir.

Kırılma noktası Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/5607 E., 2018/7152 K. sayılı kararıdır. Kararda öncelikle şu tespit yapılır: “Ceza yaptırımına bağlanan bir davranışın hukuki bir yaptırımı da olmalıdır. Süt izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir ve yasal haktır. Kural olarak ücrete tabidir. Ancak ertelenmeme özelliği vardır ve sonradan kullanılamaz.” Ardından çözüm ortaya konur: “İşçi süt izni olan günlük 1,5 saatlik zamanda çalışmış ise bunun karşılığı mesai yaptığından fazla mesai olarak değerlendirilmeli ve fazla mesainin karşılığı ücret hesaplanıp hüküm altına alınmalıdır.” Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2017/16761 E., 2020/518 K. sayılı kararı da aynı doğrultudadır: Doğum yapan kadın işçiye süt izni kullandırılmayan süreler için işveren fazla mesai ücreti ödemek zorundadır.

Pratikteki anlamı şudur: Süt izni verilmemesi hâlinde işçi o saatlerde çalıştığı ölçüde normal ücretine ek olarak %50 artırımlı fazla mesai ücreti alacağına sahiptir. Kullandırılmayan ama fiilen çalışılmayan süt izni ise sonradan ücrete dönüşmez; çünkü hak ertelenemez niteliktedir. Bu nedenle ispatın odağı, işçinin süt izni talep ettiğini ve buna rağmen çalıştırıldığını göstermektedir.

Süt İzni Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Yargıtay’ın yerleşik hesap yöntemi şöyle işler: Saat ücreti, brüt ücretin aylık çalışma süresine bölünmesiyle bulunur; aylık çalışma süresi pratikte aylık 225 saat kabul edilir. Süt izni saatlerinde çalışılan süre, İş Kanunu’nun 41. maddesindeki %50 artırımlı orandan değerlendirilir. Örnek vermek gerekirsek: Aylık brüt ücreti 40.000 TL olan bir kadın işçide saat ücreti yaklaşık 178 TL’dir; %50 artırımlı fazla mesai saat ücreti yaklaşık 267 TL olur. Günde 1,5 saat, ayda kabaca 22 iş günü üzerinden 33 saatlik süt izni çalışması yapıldığında, yalnızca bu kalemden doğan aylık brüt alacak 8.800 TL civarındadır. Bu rakam şarta bağlı, örnek amaçlı bir hesapdır; kendi alacağınız ücretinizin brüt tutarı, çalışma gün sayısı ve belgelerdeki saat kayıtlarına göre değişir. Damga vergisi ve gelir vergisi kesintileri net tutarı düşürür; hesap her yıl için ayrıca yapılır.

Analık İzni ve Ücretsiz İzinden Farkları

Süt izni sık sık diğer analık haklarıyla karıştırılır. Doğum öncesi ve sonrası toplam 16 haftalık analık izni, sigortalılık kapsamında analık sigortası ödeneğine dayanır ve prim ödeme gün sayısına dahildir. Analık izni ile süt izni ayrı kurumlardır: Analık izni doğum çevresindeki 16 haftayı, süt izni ise çocuğun bir yaşına kadarki dönemi kapsar. Bunlara ek olarak kadın işçi, ilk doğumda ısrarla talep etmesi hâlinde 16 haftalık sürenin bitiminden sonra istediği kadar ücretsiz izin kullanabilir. Bu izin sırasında iş sözleşmesi askıya alınır; ücret ve kıdem birikmez, ancak iş ilişkisi feshedilmiş sayılmaz ve işçi dilediğinde işe geri döner. İsteğe bağlı sigortalılık yolunun yanı sıra 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca doğum sonrası süreler, her çocuk için iki yıla kadar ve en fazla üç doğum olmak üzere prim borçlanmasıyla emeklilik hesabına katılabilir. Süt izni ise günlük çalışmadan sayıldığı için zaten primli, ücretli bir çalışma süresidir.

Doğum Sonrası Fesih Yasağı ve Ayrımcılık Koruması

İş Kanunu’nun 74. maddesi, gebe kadının iş sözleşmesinin gebelik süresince ve doğumu izleyen bir yıl içinde işverence feshedilemeyeceğini düzenler. Yasanın saydığı dar istisnalar dışında (25. maddenin ikinci fıkrasındaki ahlak iyiniyet ihlalleri ile yazılı açıklama yapılıp bildirim sürelerine uyulması, işyerinin tümden kapanması veya devri) bu yasağa aykırı fesih geçersizdir ve işe iade davasının konusunu oluşturur. Ayrıca İş Kanunu’nun 5. maddesi cinsiyet ve gebelik temelinde doğrudan ya da dolaylı ayrımcılığı yasaklar; süt izni talep ettiği için terfi ettirilmeyen, ücreti düşürülen veya görevleri keyfi olarak değiştirilen kadın işçi, bu ayrımcılığın sonucu olarak dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatına hükmedilmesini isteyebilir. “Süt izni istedi, çok izinli geldi” gerekçesiyle kötü niyetli fesih, hem işe iade hem de ayrımcılık tazminatı açısından değerlendirilir.

Süt İzni Alacağı Nasıl Talep Edilir? İstanbul Pratiği

Süreç üç adımda yürür. Birinci adım talep ve ispat hazırlığıdır: Süt izni talebinin yazılı olarak (e-posta, kurumsal mesajlaşma, dilekçe) yapılması, doğum tarihinin nüfus kaydı veya hastane raporuyla belgelenmesi ve mümkünse giriş-çıkış kayıtlarının, puantaj cetvellerinin, işyeri yazışmalarının saklanması gerekir. Çünkü Yargıtay kararında da vurgulandığı üzere işveren “işçi hiç talep etmedi” savunmasına gider; yüküm dengesi burada belirleyicidir. İkinci adım idari yoldur: Süt izninin hiç kullandırılmaması hâlinde ilçe veya bölge müdürlüğüne şikâyet, işverene idari para cezası neticesi doğurur. Üçüncü adım yargı yolu: Fazla mesai niteliğindeki süt izni ücreti alacağı, diğer işçi alacakları gibi dava öncesi arabuluculuk şartına tabidir. İstanbul İş Mahkemeleri’nde görülen bu tür dosyalarda somut delil — giriş kartı kayıtları, kameralar, vardiya çizelgeleri — birebir hesaplamayı kolaylaştırır; aksi hâlde bilirkişi, dosyadaki verilerle gün ve saat tespiti yapar. Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını keseceği gibi işçinin sadakatinden doğan belge talepleri de dava içinde yenilenemez şekilde belirlenir.

Alacağın zamanaşımı süresi beş yıldır; her yıl için ayrı işlemek üzere, fiilen çalışılan süt izni saatleri üzerinden hesaplanır. Zaman geçtikçe deliller kaybolur, kayıtlar işyerinde silinir. Bu nedenle hakkınızı, iş ilişkisi sürerken veya fesihten hemen sonra, kayıtları henüz güncelken ileri sürmek en sağlıklı yoldur. Doğum sonrası haklarınızın — süt izni ücreti, işe iade, ayrımcılık tazminatı — kendi dosyanız özelinde değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Süt iznimi toplu halde, örneğin biriktirip ayda birkaç gün kullanabilir miyim?

Hayır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/5607 E., 2018/7152 K. sayılı kararında süt izninin günlük 1,5 saat olarak, işçinin belirlediği saatlerde kullanılması gerektiği, toplanmak suretiyle toplu kullanma talebinde bulunulamayacağı açıkça belirtilmiştir. Gerekçe, süt izninin ertelenemez bir mazeret izni olmasıdır. İşveren biriktirme talebini reddedebilir; ancak bu ret, günlük kullanım hakkını ortadan kaldırmaz. İşçi günde 1,5 saatlik hakkını kullanmaya devam eder, kullanamadığı hâlde çalıştırıldığı saatlerin fazla mesai ücretini talep eder.

İşverenim süt izni vermiyor, ilk olarak ne yapmalıyım?

Önce talebinizi yazılı hâle getirin: e-posta, kurumsal mesajlaşma aracı veya dilekçe ile doğum yaptığınızı ve günlük 1,5 saatlik süt iznini hangi saatlerde kullanmak istediğinizi bildirin. Bu yazışma, ileride hem idari şikâyet hem dava için temel delildir. Doğum tarihini gösterir belgeyi saklayın; giriş-çıkış kayıtlarınızın, puantaj cetvellerinin kopyalarını edinmeye çalışın. Verilmemesi hâlinde bağlı olduğunuz çalışma ve iş kurumu ilçe müdürlüğüne şikâyet edebilirsiniz; idari para cezası işverene uygulanır. Çalıştırıldığınız süt izni saatlerinin ücreti için ise arabulucuya başvurup sonuç alınmazsa iş mahkemesinde dava açmak yolundadır.

Çocuğum bir yaşını doldurdu; kullanmadığım süt izinlerim ücrete dönüşür mü?

Hayır. Süt izni sonradan kullanılamaz ve kullandırılmayan sürenin ileride ücrete dönüşmesi mümkün değildir; hak, çocuğun bir yaşına ulaşmasıyla ortadan kalkar. Paraya dönüşen şey, iznin kendisi değil, izin saatinde fiilen yapılan çalışmadır. Yargıtay’ın güncel içtihadına göre süt izni saatinde çalıştırılan işçi, bu süreyi %50 artırımlı fazla mesai ücreti olarak talep edebilir. Dolayısıyla birikmiş izin günü gibi düşünmemek gerekir; önemli olan, o saatlerde çalıştığınıza dair delili bugünden güvence altına almaktır.

Süt izni fazla mesai ücreti alacağında zamanaşımı kaç yıldır?

Fazla mesai alacaklarında olduğu gibi süt izninden doğan ücret alacağında da zamanaşımı süresi beş yıldır. Süre, her yıl için ayrı ayrı işlemeye başlar; beş yıllık pencere dışında kalan dönemlere ait talepler zamanaşımı defterine takılır. Arabuluculuğa başvurma, zamanaşımının kesilmesi sonucunu doğar. Yine de pratikte zamanlama kritiktir: kayıtlar silinir, tanık hafızası zayıflar. Fesih tarihinden hemen sonra başvuru yapmak hem süreyi güvence altına alır hem delil gücünü korur.

Doğum sonrası ücretsiz izin kullanırsam kıdem tazminatım ve iş güvencem etkilenir mi?

Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin feshi değil askıya alınmasıdır. Bu sürede ücret ödenmez ve kıdem hesabına süre işlemez; ancak işçinin işe dönüş hakkı korunur ve ilişki sürer. Gebelik ve doğumu izleyen bir yıla ilişkin fesih yasağı, işverenin tek taraflı askıya alma veya dönüşü engelleme girişimlerine karşı ayrıca değerlendirilir. Kıdem tazminatınız, askıdan önceki ve sonraki fiili çalışma dönemleri üzerinden hesaplanır. Ücretsiz izin süresini emekliliğe saydırmak isteyen kadın işçi, 5510 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca her çocuk için iki yıla kadar prim borçlanması yolunu kullanabilir.

Baba olarak doğumda kaç gün izin kullanabilirim?

Özel sektörde İş Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca eşinin doğumu hâlinde işçiye üç gün ücretli izin verilir; bu izin analık izninden farklı olarak yalnızca doğumu izleyen günlerde kullanılır. Kamu personelinde ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca babalık izni 10 gündür. Özel sektörde işverenin daha uzun süre ücretli ya da ücretsiz izin tanıması toplu iş sözleşmesi veya iç yönetmelikle mümkündür; bunun için işyerinizin sözleşmesine bakmak gerekir. Ücretli üç günlük yasal iznin kullandırılmaması hâlinde işçi, bu günlerin ücretini istihdam eden işveren üzerinden talep edebilir.

0