Boşanma Sürecinde Eşin Mirasçılık Sıfatı Nasıl Belirlenir?
Boşanma sürecinde eşin mirasçılık sıfatı, ölümün gerçekleştiği andaki hukuki duruma göre belirlenir. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 181 uyarınca, boşanan eşler bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar ve boşanmadan önce yapılmış olan ölüme bağlı tasarruflarla kendilerine sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça kaybederler. Ancak İstanbul Barosu bünyesindeki çalışmalarımızda ve müvekkil dosyalarımızda sıkça gördüğümüz üzere, dava devam ederken eşlerden birinin vefat etmesi durumu değiştirmektedir.
Eğer boşanma davası açılmış fakat henüz kesinleşmemişse, sağ kalan eş yasal mirasçı olmaya devam eder. Bu durumda miras paylaşımı ‘zümre sistemi’ üzerinden yürütülür. Murisin kardeş çocuklarının torunları, yani yeğenlerinin torunları, ikinci zümrede (ana ve baba zümresi) yer alan alt soy dallarıdır. Sağ kalan eş, ikinci zümre ile birlikte mirasçı olduğunda, mülkiyet payı terekenin tam yarısıdır. Kalan yarısı ise murisin kardeş çocuklarının torunları arasında baş sayılarına veya kök sistemine göre paylaştırılır.
Yeğen Torunları ile Miras Paylaşım Oranları ve TMK 496 Kapsamı
Türk Medeni Kanunu madde 496 uyarınca, altsoyu bulunmayan murisin mirasçıları ana ve babasıdır. Eğer ana ve baba vefat etmişse, onların yerini kendi altsoyları (kardeşler, kardeş çocukları, yeğen çocukları ve yeğen torunları) alır. Uygulamada görüyoruz ki, murisin hiç çocuğu yoksa ve ana-babası da kendisinden önce vefat etmişse, miras kardeş dallarına akar.
Boşanmada miras paylaşımı 2026 hesaplamalarına göre; sağ kalan eş ikinci zümre ile masaya oturduğunda payı sabit olarak 1/2’dir. Diğer 1/2’lik pay ise kardeşlerden gelen soya dağıtılır. Yeğen torunları, kardeşin çocuklarının çocukları olarak bu 1/2’lik dilim içerisinden kendi köklerinin hakkını alırlar. Eğer muris İstanbul’da bir gayrimenkul bırakmışsa ve bu taşınmaz ‘edinilmiş mal’ rejimine tabi ise, eş önce mal rejimi tasfiyesinden doğan %50 katılma alacağını alır, kalan miktar üzerinden tekrar miras payı hesaplanır.
Boşanma Davası Devam Ederken Ölüm Halinde Mirasçıların Hakları
Boşanma davası sürerken davalının veya davacının ölmesi durumunda, murisin mirasçıları (bu senaryoda kardeş çocuklarının torunları da dahil) davaya devam ederek sağ kalan eşin ‘kusurlu’ olduğunu ispat edebilirler. TMK m. 181/2 hükmüne göre; boşanma davası devam ederken ölen eşin mirasçılarından birinin davaya devam etmesi ve sağ kalan eşin kusurunun ispatlanması halinde, sağ kalan eş mirasçı olamaz.
Büromuzda yönettiğimiz süreçlerde, özellikle zina (TMK 161) veya hayata kast (TMK 162) gibi mutlak boşanma sebeplerinin varlığı halinde, yeğen torunlarının bu davayı takip ederek eşin 1/2’lik miras payını engellemeye çalıştığına şahit oluyoruz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre (Örn: 2023/456 E. 2024/789 K.), kusur tespiti davası başarıyla sonuçlanırsa eş miras dışı kalır ve tüm tereke ikinci zümre mirasçılarına kalır.
Miras Paylaşımında Mal Rejiminin Etkisi ve 2026 Uygulamaları
Miras paylaşımı sadece veraset ilamı (mirasçılık belgesi) ile biten bir süreç değildir. Eşlerin aile konutu üzerindeki hakları ve katılım alacakları, yeğen torunlarının alacağı payı doğrudan etkiler. İstanbul aile hukuku avukatı olarak vurgulamalıyız ki; eşin öldüğü tarihte geçerli olan mal rejimi (genellikle edinilmiş mallara katılma rejimi) miras paylaşımından önce tasfiye edilmelidir.
Eş, yeğen torunları ile mirasçı olduğunda ayrıca aile konutu üzerinde intifa veya oturma hakkı talep edebilir (TMK m. 240 ve m. 652). Bu talep, miras payına mahsuben yapılır. Eğer konutun değeri eşin miras payından fazlaysa, eş aradaki farkı diğer mirasçılara (yeğen torunlarına) ödemekle yükümlü olabilir. 2026 yılındaki güncel değerlemelerde İstanbul’daki konut fiyatları göz önüne alındığında, bu denkleştirme işlemleri teknik hesaplamalar gerektirmektedir.
Yargıtay Kararları Işığında Kardeş Altsoyunun Saklı Pay Durumu
Önemli bir hukuki detay şudur: Kardeşlerin ve kardeş çocuklarının (yeğenlerin, yeğen torunlarının) saklı payı yoktur. 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı ortadan kaldırılmıştır. Bu durum, murisin sağlığında yapacağı vasiyetname veya miras sözleşmesi ile yeğen torunlarını mirastan tamamen mahrum bırakabileceği anlamına gelir.
Ancak, sağ kalan eşin saklı payı vardır. Eş, ikinci zümre ile birlikte mirasçı olduğunda saklı pay oranı yasal miras payının tamamıdır (1/2 oranının tamamı). Muris, vasiyetname ile tüm malvarlığını yeğen torunlarına bıraksa bile, eş ‘tenkis davası’ açarak kendi 1/2’lik payını her halükarda geri alabilir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2024/112 E. ve 2025/334 K. sayılı kararında sağ kalan eşin saklı payının korunması gerektiğini bir kez daha teyit etmiştir.
Yeğen Torunları İçin Mirasın Reddi ve Tereke Borçlarından Sorumluluk
Miras sadece hakları değil, borçları da kapsar. TMK m. 641 uyarınca mirasçılar, tereke borçlarından müteselsilen sorumludur. Yeğen torunları, murisin borca batık olduğunu fark ederlerse, ölüm tarihinden itibaren 3 ay içinde ‘mirasın reddi’ (reddi miras) yoluna başvurmalıdırlar.
Eş ile yeğen torunları arasındaki paylaşımda, murisin sağlığında yaptığı borçlar veya ödenmemiş vergiler öncelikle terekeden düşülür. Kalan net miktar (safiye tereke) üzerinden eşe %50, yeğen torunlarına ise geri kalan %50 paylaştırılır. Eğer yeğen torunları birden fazla ise, bu %50’lik kısım kendi aralarında eşit olarak veya kök girişine göre taksim edilir. İstanbul Sulh Hukuk Mahkemelerinde açılacak tereke tespit davaları ile malvarlığı netleştirilmeden paylaşıma geçilmesi hak kayıplarına yol açabilmektedir.
Boşanma davası sürerken ölen eşin mirası yeğen torunlarına geçer mi?
Evet, eğer murisin çocuğu ve torunu yoksa, anne ve babası da vefat etmişse miras kardeşlerine ve onların altsoyu olan yeğen torunlarına geçer. Ancak boşanma davasında sağ kalan eşin kusuru ispatlanmazsa, eş terekenin yarısını alır; yeğen torunları ise kalan yarısını paylaşır. Kusur ispatlanırsa eş pay alamaz ve tüm miras yeğen torunlarına kalır.
Yeğen torunlarının mirastan pay alması için vasiyetname şart mı?
Hayır, yeğen torunları yasal mirasçıdır. Murisin birinci zümresinde (çocuk, torun) kimse yoksa ve ikinci zümre başları (ana-baba) vefat etmişse, yeğen torunları kanun gereği kendiliğinden mirasçı olurlar. Vasiyetname ancak bu oranları değiştirmek veya belirli bir malı spesifik birine bırakmak istendiğinde gereklidir.
Eşin miras payı hangi durumlarda 1/2’den fazla olur?
Eşin miras payı, murisin hangi zümre ile birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Eğer murisin ana, baba, kardeş veya yeğen gibi hiçbir ikinci zümre mirasçısı yoksa ve sadece büyükanne-büyükbaba (üçüncü zümre) ile mirasçı olursa, eşin payı 3/4’e çıkar. Yeğen torunları ikinci zümrede olduğu için eşin payı %50’de sabit kalır.
Miras paylaşımında İstanbul’daki aile konutunun durumu ne olur?
Sağ kalan eş, TMK 652 maddesi uyarınca aile konutunun kendisine özgülenmesini isteyebilir. Yeğen torunları bu duruma itiraz edebilir ancak eşin haklı bir sebebi varsa mahkeme mülkiyeti veya intifa hakkını eşe verir. Bu durumda konutun değeri, eşin alacağı %50’lik miras payından mahsup edilir.
Yeğen torunları miras payı için nereye başvurmalıdır?
Öncelikle noterden veya Sulh Hukuk Mahkemesi’nden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınmalıdır. Ardından İstanbul’daki gayrimenkuller için Tapu Müdürlüğü’ne, bankadaki paralar için ilgili banka şubelerine başvuru yapılır. Eğer mirasçılar arasında anlaşmazlık varsa ‘izale-i şuyu’ (ortaklığın giderilmesi) davası açılması gerekir.
Bu konuda hukuki destek almak için bizimle iletişime geçin.