Toplu İşten Çıkarma 2026: İş Kanunu 29. Madde Kapsamında İşçi Hakları ve Usul

Yazan: Av. Merve Arı | İstanbul Barosu | Bu makale hukuki bilgilendirme amaçlıdır, danışmanlık yerine geçmez.

Toplu İşten Çıkarma Nedir?

Toplu işten çıkarma, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 29. maddesi kapsamında düzenlenmekte olup işverenin ekonomik, teknolojik, yapısal veya işletmesel nedenlerle belirli sayıda işçinin iş akdini eş zamanlı ya da kısa aralıklarla sona erdirmesidir. Bu uygulama, bireysel fesihten farklı olarak daha katı usul şartlarına tabi tutulmuş ve işçilerin haklarının korunması için özel güvenceler öngörülmüştür.

Büromuzda sıkça karşılaştığımız durumlar arasında işverenin toplu çıkarma usulüne uymaksızın gerçekleştirdiği fesihlerin geçersiz sayılması ve işçilerin işe iade ya da tazminat taleplerini bizimle paylaşması yer almaktadır. Bu nedenle hem işveren hem de işçi açısından 2026 yılında geçerli kuralların doğru bilinmesi kritik önem taşımaktadır.

Toplu İşten Çıkarma Sayısal Eşikler: Kaç Kişiden İtibaren Uygulanır?

İş Kanunu md. 29’a göre bir işyerinde toplu işten çıkarmanın söz konusu olabilmesi için öncelikle o işyerinde en az 20 işçinin çalışıyor olması şarttır. Bu eşiğin aşılması halinde aşağıdaki tablo uygulanır:

Bu sayısal eşiklerin altında kalan fesihlerde toplu işten çıkarma hükümleri değil, bireysel iş akdi feshi hükümleri uygulanır. Ancak işverenin eşiği aşıp aşmadığını hesaplarken aynı takvim ayı içinde yapılan fesihleri dikkate almak gerektiğini de hatırlatmak isteriz.

Toplu İşten Çıkarma Hangi Hallerde Uygulanır?

İş Kanunu, toplu işten çıkarmayı yalnızca “ekonomik, teknolojik, yapısal veya benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri” ile sınırlandırmıştır. Sezonluk işler, proje bitişi ya da ihracat siparişlerindeki düşüş gibi durumlarda işverenin bu gerekçeleri somutlaştırması ve belgelemesi beklenmektedir. Yargıtay da soyut ekonomik gerekçelerin tek başına yeterli olmadığını içtihadıyla ortaya koymuştur.

Toplu İşten Çıkarma Usulü: İşveren Ne Yapmalıdır?

Toplu işten çıkarma sürecinde işverenin uyması gereken adımlar şu şekilde özetlenebilir:

1. İşçi temsilcilerine bildirim: İşveren, toplu işten çıkarma kararını uygulamadan en az 30 gün önce işyerindeki sendika temsilcisine ya da sendika yoksa işçi temsilcisine yazılı olarak bildirmek zorundadır.
2. Bakanlığa bildirim: Aynı süre içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İl Müdürlüğü’ne de yazılı bildirim yapılmalıdır. Bu bildirimde işten çıkarmayı zorunlu kılan gerekçeler, etkilenecek işçi sayısı ve grupları ile süreç ayrıntılı biçimde açıklanmalıdır.
3. 30 günlük bekleme süresi: Fesih bildirimleri, Bakanlığa yapılan bildirimden itibaren 30 gün geçmeden hüküm ifade etmez. Bu süre içinde işverenin çalışma koşullarını sürdürmesi gerekir.
4. Bireysel fesih bildirimlerinin iletilmesi: 30 günlük sürenin dolmasının ardından işveren, bireysel iş akdi fesih bildirimlerini ilgili işçilere yazılı olarak iletebilir.

İstanbul’daki büromuzda en çok karşılaştığımız hata şudur: İşverenler bu 30 günlük bildirim süresini atlamakta ya da yalnızca işçilere bildirim yaparak Bakanlık adımını es geçmektedir. Bu durumda fesih işlemi usul hatasıyla sakatlanmış sayılmakta ve işçi işe iade davası açma hakkını kullanabilmektedir.

Toplu İşten Çıkarılan İşçinin Hakları Nelerdir?

Toplu işten çıkarma kapsamında iş akdi sona erdirilen işçi, bireysel fesihtekiyle aynı tazminat haklarını talep edebilir. Bu haklar şöyle sıralanabilir:

• Kıdem tazminatı: En az bir yıllık kıdemi bulunan her işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Her hizmet yılı başına 30 günlük brüt ücret esas alınır. Detaylı hesaplama için kıdem tazminatı 2026 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
• İhbar tazminatı: İşveren, fesih bildirimini belirli süreler öncesinde yapmak ya da bildirim sürelerine ait ücreti peşin ödemek zorundadır. 2026 yılında bu süreler: 6 aya kadar kıdemde 2 hafta; 6 ay–1,5 yıl arası 4 hafta; 1,5–3 yıl arası 6 hafta; 3 yıldan fazlası için 8 haftadır. Ayrıntılar için ihbar tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.
• Yıllık izin ücreti: Kullanılmamış yıllık izin günlerine karşılık gelen ücret nakde dönüştürülerek ödenir.
• İşsizlik ödeneği: Son 3 yılda en az 600 gün prim ödeyen ve son 120 günü kesintisiz çalışan işçi, İŞKUR’a başvurarak işsizlik ödeneğinden yararlanabilir.

Yargıtay Kararları Işığında Toplu İşten Çıkarma

Uygulamada görüyoruz ki mahkemeler, toplu işten çıkarma davalarında işverenin fesih gerekçelerini yakından sorgulamaktadır. Yargıtay resmi sitesi içtihadına ve emsal kararlara göre:

• İşverenin yeniden yapılanma ya da şube kapatma kararını belgelememesi halinde feshin geçersizliğine hükmedilebilir.
• Yargıtay 9. HD, 2023/8754 E., 2024/3291 K. sayılı kararında, işverenin toplu çıkarma bildirimini Bakanlığa yapmaksızın gerçekleştirdiği fesihlerin usul yönünden geçersiz olduğu teyit edilmiştir.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre, toplu işten çıkarma sürecinde seçim kriterleri keyfi belirlenen işçiler işe iade talebinde bulunabilir; “kıdem bazlı” ya da “performans bazlı” çıkarma kriterlerinin nesnel belgelerle desteklenmesi gerekmektedir.
• Zorlayıcı nedenlerle yapılan fesihlerde dahi ihbar tazminatının ödenmesi zorunludur.

Toplu İşten Çıkarmada Fesih Geçersizse Ne Olur?

Usul kurallarına aykırı gerçekleştirilen toplu işten çıkarma kapsamındaki her fesih, işçiye bireysel olarak işe iade davası açma hakkı tanır. Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulması, anlaşma sağlanamaması halinde 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Mahkemenin feshi geçersiz bulması durumunda işveren, işçiyi 1 ay içinde işe başlatmak ya da en az 4, en fazla 8 aylık brüt ücret tutarında iş güvencesi tazminatı ödemek zorundadır.

İşten Çıkarılan İşçinin Dikkat Etmesi Gereken Süreler

Hak kayıplarının önüne geçmek için zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere dikkat edilmelidir:

• İşe iade başvurusu: Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucu; arabuluculuktan sonra 2 hafta içinde mahkeme
• Kıdem ve ihbar tazminatı: Fesih tarihinden itibaren 5 yıllık zamanaşımı (TBK md. 146)
• İşsizlik ödeneği: İş akdinin sona erdiği tarihten itibaren 30 gün içinde İŞKUR’a başvuru
• SGK prim alacakları: 10 yıllık zamanaşımı

Toplu İşten Çıkarmaya Karşı Alabileceğiniz Hukuki Önlemler

İşçiler toplu işten çıkarma sürecinde kendilerini korumak için şu adımları atabilir:

1. Fesih bildirimini yazılı olarak talep edin; sözlü fesihleri kabul etmeyin.
2. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İl Müdürlüğü’ne Bakanlık bildiriminin yapılıp yapılmadığını yazılı başvuruyla sorgulayın.
3. İmzalamanız istenen ibraname ya da protokolleri avukat incelemesi olmadan imzalamayın; haksız işten çıkarma haklarınızı öğrenin.
4. İşyerinde sendika varsa sendikaya, yoksa işçi temsilcisine bildirim yapılıp yapılmadığını öğrenin.
5. İşten çıkarılan diğer işçilerle koordineli biçimde hukuki süreç başlatmayı değerlendirin.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Toplu işten çıkarma bildirimi yapılmadan feshedilen işçi ne yapabilir?

İşveren, İş Kanunu md. 29’da öngörülen Bakanlık ve işçi temsilcisi bildirim zorunluluğunu yerine getirmeden fesih yaparsa bu fesih usul yönünden geçersizdir. İşçi, fesih tarihinden itibaren 1 ay içinde arabuluculuk başvurusu yaparak işe iade ya da iş güvencesi tazminatı talep edebilir. Arabuluculukta çözüme ulaşılamaması halinde 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Yargıtay uygulamasında usul eksikliği tek başına feshin geçersizliğine neden olabilmektedir.

Toplu işten çıkarmada kıdem tazminatı hesabı nasıl yapılır?

Toplu işten çıkarma kapsamındaki fesihlerde kıdem tazminatı hesabı bireysel fesihlerle aynı kurallara tabidir. Her hizmet yılı için 30 günlük brüt ücret esas alınır; ancak yıllık kıdem tazminatı tavanı 2026 için belirlenen tavan ücretiyle sınırlandırılır. Tazminat matrahına asıl ücrete ek yemek, yol, ikramiye gibi devamlı ödemeler de dahil edilir. Hesaplama yapılmadan önce tazminat tutarının bir avukata doğrulatılmasını öneririz.

Toplu işten çıkarma kapsamında işsizlik ödeneği alınabilir mi?

Evet, toplu işten çıkarma nedeniyle iş akdi feshedilen işçi işsizlik ödeneğine hak kazanabilir. Hak kazanma koşulları şunlardır: son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmak, son 120 günü kesintisiz çalışmış olmak ve işten çıkarıldıktan sonra 30 gün içinde İŞKUR’a başvurmak. Aylık ödeme miktarı son 4 aylık günlük ortalama kazancın %40 ile %80’i arasında değişir ve güncel asgari ücretle sınırlandırılır. Güncel mevzuata mevzuat.gov.tr‘den ulaşabilirsiniz.

İşveren toplu işten çıkarma yerine bireysel fesih yaparsa ne olur?

Uygulamada bazı işverenler, toplu işten çıkarma bildirim yükümlülüğünden kaçınmak amacıyla aynı anda veya ardı ardına bireysel fesihler yapmaktadır. Yargıtay bu tür uygulamaları “muvazaalı bireysel fesih” olarak nitelendirmekte ve işlem gerçekte toplu çıkarma eşiğini aşıyorsa md. 29 güvencelerinin tamamının uygulanmasına hükmetmektedir. İşçiler bu durumda toplu çıkarma kapsamındaki haklarını talep edebilir. İlgili yasal düzenlemelere adalet.gov.tr‘den ulaşabilirsiniz.

İstanbul’da toplu işten çıkarmaya maruz kalan işçi hangi mahkemeye başvurmalıdır?

İstanbul’da toplu işten çıkarmaya ilişkin davalar, işyerinin bulunduğu ilçeye göre belirlenen İstanbul İş Mahkemeleri’nde görülür. Kadıköy, Beşiktaş, Bakırköy, Şişli ve Avcılar ilçelerindeki işçiler, bulundukları adli yargı çevresindeki iş mahkemesine başvurmalıdır. Arabuluculuk zorunlu ön şart olduğundan dava açmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulması gerekir. İstanbul İş Hukuku avukatlarına ulaşmak için Türkiye Barolar Birliği sitesini ziyaret edebilirsiniz.